Jouw week in het Nederlands: 7 t/m 14 juni

Je ziet een man met een donker, zonnebreel en een blinde stok lopen.

En je wilt een gewoon vriendelijk waarschuwen voor een enorme plaswater op het pad.

Ja, logisch. Dat zou iedereen doen, toch?

Precies. Maar precies op het moment dat je hem bij zijn arm wilt pakken,

trekt die man ineens een gigantische sprint.

Wacht een sprint?

Ja. Hij ontwijkt rasend snel een boom en hij springt echt als een...

of andere Olympisch atlet over die plas heen.

Oh, wow.

En jou hersenen slaan op dat moment letterlijk even helemaal vast.

Je snapt er gewoon helemaal niets van.

Nee, dat is totaal kort sluitingen je brian zeg maar.

En vandaag gaan we dus ontleden waarom ons brian dat soort gigantische kort sluitingen...

eigenlijk creëert in het dagelijks leven.

Ja, en dat doen we door te duiken in de bronnen die we vandaag voor je hebben verzameld.

En wees gerust, geen droge, teoretische teorieën over sociologie vandaag.

Gelukkig niet, nee.

Nee, we hebben een collectie van heel herkenbare, soms best tijdelijke...

en vaak echt hier laarische, alle dagse situaties uit Nederland.

Laat we dit eens uitpakken, want wat we in deze uitgebreiden verkending gaan doen...

is jouw de luisteraar eigenlijk een spiegel voorhouden.

Precies. We kijken nou hoe we allemaal navigeren door die...

complete absurditeit van de moderne maatgepij.

Van de valkuylen, van kunstmatige intelligensie tot ongemakkelijke ommoetingen op straat.

Packen even lekker een kopkoffie bij, want we gaan direct de diep te in.

Laat we beginnen in Delft.

Delft gezellig.

Zeker, een zondag middag, een oerhollandse verjaardag, je kent het wel.

De kamer zit vol, je ruik te koffie, de appeltaartstaatoptafel...

vlak naast die glazen schaaltjes net blokjes kaas.

En de leven woordst, neem ik aan.

Uiteraard, de leven woordst mag niet ombreken.

En nicht je zannen zit rustig op de bank en dan plofd oombert naast haar neer.

Oombert, is dat die oom in de klassieke rode trouw...

die iets te veel tijd doorbrengt in de donkere hoekjes van het internet?

Precies die, je ziet hem helemaal voor je.

En oombert is dus woedend.

Hij tikt wild op zijn telefoon en drukt dat scherm letterlijk onder de neus van zannen.

Oh, jij, wat laat je zien.

Hij zegt, kijk hiernaar, dit is toch niet te bevatten.

Op dat scherm speelt een video af van een bekende burgemeester...

en die burgemeester deelt vrolijk, massief, goude fietsen uit aan een groep...

asielzoekers in dure merkleding.

Goude fietsen? Dat klinkt nogal...

onwarschijnlijk.

Ja, het is een beeld dat bijna wetenschappelijk is ontworpen...

om oombert gewoon tot in het diepst van zijn ziel boos te maken.

Maar zannen kijkt waarschijnlijk iets verder dan haar neus lang is, toch?

Inderdaad, zannen is niet blind van woeden.

Zij kijk naar die video en zie direct dat er iets fundamentilmiss is.

De kleuren zijn super onnatuurlijk.

Van die neonachtige tinten, zeg maar?

Ja, precies.

En de mens op de achtergrond lijken net plastic-poppen.

Maar dan de details.

Die burgemeester deelt die fietsen uit met een hand waar heel doodloek...

zes vingers aan zitten.

Zes vingers? Ja, de klassieke AI-voot.

Exakt. De naamboortjes op de gebouwen zijn buitenuitse tekens...

en een van die goude fietsen zweeft gewoon zonder wielen in de lucht.

Het is een overduidelijke door de computergegenereerde AI-video.

Wat hier fascinerend is, is niet eens die video zelf,

maar wat er daarna gebeurt als zannen hem daarop wijst.

Ja, want ze zegt gewoon,

Bert kijk dan die man heeft zes vingers en die fietsweft.

En wat denk je dat hij doet? Hij wijgert het te zien.

Echt waar?

Ja, hij kijkt daar vernieuwtigend aan en zegt,

jij bent helemaal geherstenspoel door de media.

Dit is de echte waarheid.

Bizar eigenlijk, hè?

Absoluut.

En ik vraag me dan af, is Onbert nou gewoon,

nou ja, niet de schlimmste?

Of zit er een meeganisme in zijn brein dat hem actief beloond voor het negere van die zes te vinger?

Dat laatste 100 procent.

Dit is echt een extreem krachtige form van confirmation bias.

Als Onbert informatie ziet die zijn onvreden bevestigd,

kracht zijn brein letterlijk een shot dopamine.

Oh wow, dus hij voelt zich gewoon fysiek goed daardoor.

Ja, hij voelt zich slim omdat hij zo genaamd de waarheid heeft ontdekt.

Dat chemische proces overschreeld simpelweg dat logische deel van zijn brein,

dat normaal zou zeggen, ho, even, een fiets kan niet zweven.

Het is dus alsof je naar een goge laar kijkt.

Je weet ergens wel dat het een truc is,

maar omdat je zo graag in die magie wilt geloven,

negere je gewoon die grote spiegel in de hoek van het podium.

Dat is een heel mooie analogy.

Kochnitieve dissonantie kost het brein namelijk gigantisch veel energie.

Ja, dat ongemak is de feiten niet kloppen met je mening?

Precies, het is psychologisch veel makkelijker om een leugende om armen

dan je hele wereldbeelten moeten aanpassen.

Dat ogenrhythmen begrijpt dat veilos en richt zich volop zijn emoties.

Maar hoe kunnen we als maatgepijden nog functioneren als we letterlijk

onze eigen realiteit bij elkaar shoppen?

Dat klinkt best wel de epgemeerend.

Zeker, maar we moeten waken dat we technologie niet alleen maar als

de grote boosdoener zien.

Nee, dat is waar.

Want in onze bronnen hebben we ook het verhaal van Johan.

We gaan even naar een zonnig park in Utrecht.

Johan zit met een kopkoffie lekker door de Facebookgroep

buurren in Utrecht te scrollen.

Ah, de lokale buurtgroepen, altijd goed voor wat drama.

Zeker weten, en hij stuit op een dramatisch bericht van mevrouw De Vries.

Haar pronkstuk een 30 centimeter grote blauwe tuinkabouter met rode muts is gestolen.

Een blauwe tuinkabouter, je verzint het niet.

Nee, en terwijl Johan dit met een halve grijns leest, kijk die op.

En daar, 20 meter verder op in het gras, ligt precies die blauwe kabouter.

Serieus, dat is wel heel toevallig.

Ja, en de dader ligt er vrolijk kwispelend naast, grote zwarte hond die het beeldje

waarschijnlijk als speelgoed zag.

Kijk, en hier zie je dus de directe tegenpoel van dat verhaal van Onbert.

Johan maakt de foto, reageert onder het bericht en binnen twee minuten is de kabouter herenig met eigen arrest.

Technologie op zichzelf is dus hartstikke neutral, het versterkt gewoon menselijke neigingen.

Precies, bij Bert versterkt het zijn woeden en bij Johan helpt het om een gemeenschap te vormen

en een kabouter te redden.

Ja, we gebruiken digitale tools eigenlijk gewoon om onze omgeving te ordenen.

En dat brengt ons van de digitale realiteit naar de digitale transactie.

Want we gebruiken die tools niet alleen voor de buurt,

maar ook om onze fysieke vriendschappen tot op de millimeter te reguleren.

Ah, je doelt op het fenomeen van de tik-ie neem ik aan.

Ja, we hebben een verhaal dat zo oor Hollandse is dat het bijna pijn doet.

Bram en zannen, goede vrienden zitten op een terras in Harlem.

Twee koffie, samen zes euro.

Bram zert, laat maar zitten, ik betaal wel.

Maar zannen is natuurlijk haar portemonnee vergeten?

Ja, en ze raakt gefrustreerd, maar Bram zegt, maak je niet druk.

Jouw koffie was drie euro, zie je het als een cadeautje.

Dat wordt niet zo maar geaccepteerd in Nederland.

Nee, absoluut niet, zannen wijgert, ze dwingt Bram ter plekken

om een tikkie te sturen voor die drie euro.

Bram zurt, stuurt hem, zij betaald en klaar.

Een openstaande schuld kreeeert blijkbaar te veel onrust.

Ja, maar luister, de twist komt nog.

Bram komt thuis en hoort een ping op zijn telefoon.

Hij krijgt een tikkie van zannen, voor hoeveel?

Voor 0 euro en 50 cent.

50 cent?

Dat is wel heel extreem.

De omschrijving was voor het paracetemolletje van gister toen je hoofdpijn had.

Ja, Bram lacht en betaalt het, maar ik dacht echt toen ik dit las,

slaat dit niet veel te ver door, waar is de spontaniteit?

Een tikkie van 50 cent is toch gewoon een passief aangezien van manier om te zeggen.

Maar ik wil niet bij jou in het krijd staan.

Als we dit verbinden met het grotere plaatje zie ik dat toch anders.

Ik snap je reactie hoor, het lijkt heel keel.

Ja, best wel toch, voor een paracetemolletje.

Maar het gaat hier niet om gierigheid.

Het is een diepgewoordelde kultrelenbehoefte aan balans.

Niemand wil afhankelijk zijn.

In veel andere culturen bouwen juist kleine schulden op om verbonden te blijven.

Ja, ik trakteer jou nu, jij helpt mij morgen met verhuizen.

Dat klinkt veel warmer.

Het klinkt warm, maar het kreeeert onbewust altijd een machstynamiek.

Als jij altijd betaalt, ontstaat er onderhouds en verrijving.

Oh, op die manier.

Ja, wat Zanne hier doet is de vriendschap eigenlijk zuiver houden.

Door de balans digital continu opnul te zetten,

verwijderd ze de ruis van verwachtingen.

Het is een mechanisme om de relatie te beschermen.

Dus die extremen, kille efficiëntie kreeeert eigenlijk ruimte voor een zuiveren vriendschap.

Dat is van een hele andere manier om er naar te kijken.

Precies.

Digitaal houden we zo de controle.

Maar zodra die digitale bescherming wegvalt en we in de fysiekeruimte de controle verliezen,

gaat het echt compleet missen?

Ja, want de fysieke wereld laat zich niet zo maar programmeren met een tikje of een appje.

Nee, en hier wordt het pas echt interessant of peinelijk eigenlijk.

We hebben een verhaal dat we de awkward walk noemen.

Maar het loopt op een koude middag in Utrecht.

Ik voel het ongemak nu al.

Hij heeft haast.

In eens roept iemand hem.

Het is Julia, een auto-collega.

Ze stoppen midden op straat, doen vijf minuten van die vreeselijke smoltok,

druk, druk, koud, he, dat werk.

Het script wordt even netjes afgewerkt.

En Marte grijpt de reddingsboei.

Hij kijkt op zijn orloze en zegt, ik moet maar weer eens door.

Julia zegt op gelucht, ja, ik ook, doei.

Ze zwaaien zelfs nog.

Klar, gesprek afgerond.

Precies.

Marte draait zich on, begint te lopen en hoort voetstappen naast zich.

Hij kijkt op zij en daar loopt Julia.

Ze moeten exact dezelfde kant op, richting het station.

Oh nee, de absolute hoger.

Er valt een totale stilte, Marte begint stenen te tellen.

Menuten duren uren.

Uiteindelijk roept hij bij een kruispunt van hopig.

Ik ga hier naar links.

Ze mompelen nog eens doei.

En dan is het echt voorbij.

Dat dacht hij.

10 minuten later loopt hij naar de halte van bus 12.

En wie staat daar alleen onder het afdakje?

Julia.

Maaracht, echt waar?

Ja.

En Marte ziet haar draait zich om en besluit letterlijk 20 minuten door de kou

naar een andere busvolte te lopen, puur om niet voor een derde keer halloo te moeten zeggen.

Dit is een geniet jouw.

En zo universel herkendbaar.

Maar waarom wakt zo iets trivial als naast iemand lopen,

nou zo'n extremen stressreaktie op?

Ja, waarom klapt ons systeem daar zo van dicht?

Dat komt door dat onze hersenen sociale interacties navigeren via kochnitieve scripts.

Script?

Bedoel je net zoals acteurs in een tonilstuk gebruiken?

Exakt.

Zodra het script afschrijd nemen is voldooit, is het klaar.

Maar er is simpel we geen script voor toch nog 10 minuten naast elkaar lopen.

Ons breinslaat letterlijk vast.

Het is gewoon een error in je systeem.

Ja, je weet niet hoe je je moet gedragen en evolutioneer voelt dat als een dreiging.

Het triggert letterlijk een vecht op vluchtreaktie bij maarten.

Vandaar dat die dus ook echt vlucht naar een andere bus halten.

Bizar, maar we leunen dus enorm op die script en aannames.

En soms leidt dat niet tot stilte, maar tot een slapstik situatie.

Ah, het verhaal in het park in Rotterdam.

Ja, we zijn weer even terug bij het begin.

Mark in het park met een forcekater,

hij draagt een enorme donkere zonderbril tegen het vele licht.

En zijn labradormaks heeft een gluutnieuw velgiel veiligheid stuigje aan.

Ik voel direct aan welke kortsluitingen hier gaat plaatsvinden in het brein van voorbijgangers.

Ja, want daar komt mevrouw Visser.

Ze ziet Mark, haar brein pak twee data punten, zonderbril en gilttuigje,

en concludeert 100 procent zeker die man is blind.

Een enorme, onbewuste aanname.

Ja, ze waarschuwten voor een moderige plaswater.

Pak hem zelfs bij zijn arm en Mark is in de war, wil uitleggen dat hij gewoon brak is.

En dan rent die hond weg.

Max ziet een eent, hij geeft een ruk en Mark moet in de achtervolging.

Hij trekt een sprintje, rent zoepel om een landtarenpaal,

springt over die enorme moderplasheen en verliest zijn zonderbril.

Fantastisch!

De absoluut de schok bij mevrouw Visser moet onbeschrijvelijk zijn geweest.

Ze stond daar als of ze getijgen was van een medisch wonder.

Een blinde man die ineens hindernissen neemt.

Mark moest met het schaamrood op de kaken uitleggen dat hij gewoon te veel had gedronken.

Het is hilaris, maar het meegenisme hier is superinterstand.

Dit heet cognitieve misleiding door heuristieken.

Heuristieken? Wat houdt dat precies in?

Dat zijn mentale snelkoppelingen.

Om niet gek te worden van alle prikkels,

schenk je breinde omgeving en vuld het gaten in met aannames.

Haarbrijn, zag geel tuigje en zonderbril en renderde directe realiteit.

Een blinde man.

Wacht even, we doen dus eigenlijk in het echte leven precies hetzelfde als dat AI-algeritme

van Oombert uit het eerst te verhaal?

Ja, heel scherp.

We pakken twee data punten, we renderen raasensnel een kompleten,

maar soms totaal fouten realiteit in ons hoofd.

Waarom vragen we niet gewoon wat er aan de hand is?

In plaats van blind tevaren op die aanhames.

Omdat dat energie kost.

We sluiten ons zelf heel makkelijk op in ons eigen narratief.

Dat is best heftig.

We zitten dus vast in bubbel's van boosheid.

We reduceren vriendschappen tot tikkies van 50 cent.

We raken in paniek bij een bus halten.

En we creëren falsere realiteiten door een zonderbril.

Hoe ontsnappen we hier in Heemels naam aan?

Door letterlijk je omgeving te veranderen,

fysiek ontsnappen en dat zien we in het laatste verhaal.

Café de wachtkamer naast een hagelandspoor.

Rick en zijn vriend Johan een enorme trein vannaad.

Johan vertelt dat de NS zes keer per dag

naar het Duitsse hoorgebied gaat rijden.

Dat klinkt gewoon als handig openbaar vervoer.

Wat is daar zo speciaal aan?

Het details zitten erin dat ze niet met zo'n witte,

strakke duitsse ISE-e-trein gaan,

maar gewoon met die ikonische blauwgeelen Nederlandse treinen.

Ah, ja, de koplopers.

Precies. En ik snap de romantiek daarvan zo goed.

Je stapt in je eigen vertrouwde station in zo'n zachte,

iets wat versleten blauwgeelenstoel

en zonder overstappen of vielis

reet je zo naar een Duitsse curiwurst en een groot glasbeer.

Dit roept wel een belangrijke vraag op.

Waarom raakt zo het striviaals als de kleur van een trein ontszo erg?

Ja, waarom vinden we dat fijn?

Infrastructuur is veel meer dan vervoer,

het is mentale bevrijding.

Wat die blauwgeelen trein doet is wat we voor anchor de verkening noemen.

Voor anchor de verkening ligt dat het is uit.

Mensen willen graag het onbekende verkennen

om te ontsnappen aan al die stress van tikkies en bushalters,

maar we hebben ook een diepe behoefte aan veiligheid.

Oké, dus we willen wel weg, maar niet te veel gedoe.

Exact. Die Nederlandse kleuren, dat herkenbare interieur,

dat is je psychologische anchor. Het is vertrouwd.

En de bestemming is de verkening, het maakt de grote wereld toegankelijk.

Het is dus als je je eigen Nederlandse woonkamer op Wielezet

en die rechtstreeks een duitsenbratwoordstkraam binnenrijt,

het ultieme comfort om het onbekende te gemoeten te treden.

Ja, een heel mooi beeld.

We hebben die vertrouw de bubbel nodig om even te resetten

van al onze vastgelopen script.

Dus wat betekent dit allemaal voor ons?

Vandaag hebben we gezien dat we allemaal soms onberd zijn.

Vechten tegen eluzie's.

Of zannen met haar 50 cent tikki op zoek naar balans.

Of maarten rennend voor zijn oud-collega.

En markt met zijn brakke zonnebril.

En soms willen we gewoon in een blauwgele treinstappen

om even aan alles te ontsnappen.

De belangrijkste boodschap is een weesje bewust

van die script en aan namens die je dagelijks gebruikt.

Axepteer dat we niet onveilbaar zijn.

En daar wil ik nog een prikkelende gedachte aan toevoegen

voor jou als luisteraar.

We zien technologie steeds naadlozer worden.

Straks hebben die AI-mensen gewoon 5 vingers

en is de eluzie perfect.

Naat gaat zeker gebeuren, ja.

Zullen onze menselijke, ongemakkelijke,

fysieke ontmoetingen zoals die einde-lozen

stille wandeling naar bus 12?

Misschien wel het enige onomstotelijke bewijs worden

dat we in de echte wereld leven?

Dat is een hele sterke gedachte.

Ongemak als het bewijs van menselijkheid.

Computers geen reden in maar geen zweedruppels.

Misschien moeten we dat ongemak juist om armen in plaats van vermeiden.

Bekijk je eigen allerdaagse avonturen deze week is met open ogen.

En vergeet niet je zonnebril af te zetten als er bewolkt is.

Precies, dat verkomt een hoop sprintjes in het park.

Bedankt voor het luisteren en heel graag tot een volgende duik in de bronnen.