Verdieping: 26 t/m 28 oktober

wat je welk spullen je precies verkopen,

kent dat algoritme jou eigenlijk echt.

Of is het meer een soort hole-illusie van intimiteit?

Precies. En dat is exact de vraag die we vandaag gaan uitpluizen.

Fijn het je veraanschaafd bij deze nieuwe verkending.

We gaan het doen aan de hand van twee schijnbaar,

ja, gewone, alle dagse Nederlandse verhalen.

Ja, teksten die oorspronkelijk op een heel toegankelijk a2-taal niveau zijn geschreven.

Klopt. En ze nemen ons mee naar een kleine bloemenwinkel in Eindhoven,

en een kantorboekhandel in Rotterdam.

En in beide gevallen is het zo'n typische,

drauilurige grijze Nederlandse dag.

Echt een dag waarop je eigenlijk het liefde binnenblijft met een koptee?

Exact. Maar we gaan ontdekken dat juist in die geur van natte jassen,

of in een kraakende fiets en een simpel broodje kaas,

de diepste lagen van ons bestaan verborgen zitten.

Want het gaat er vandaag om hoe routine ons draai van het hout tijdens

onverwachten tragedie, zeg maar.

Ja, en hoe diezelfde tasbare routine ons bergermen tegen de wereld die echt steeds

abstracten in digitale woorden.

Wat het vandaag eigenlijk blot leggen is, de fundamentele architectuur van ons dagelijks leven.

Kijk, we zien onze vasturitueelen heel vaak als saai of onbeduurd is.

Ja, zoiets van, oh, we gaan weer.

En siis, je staat op, je zet water op verteen, je fiets door de regenijwerk, dat soort dingen.

Maar als je de psychologie en sociologie achter dat soort handelingen bestudeert,

dan zie je dat routine fungeert als het absoluut te fundament van onze realiteitsbeleving.

Wie zou eigenlijk, hoe zoiets kleint zo belangrijk is.

Laten we ons direct die druilerige straten van eindhoven inlopen.

Goed idee, neem ons mee.

Het is maandag ochtend, het regent zachtjes,

met je wel auto's en fietserrijden door de plassen.

En binnen in de bloemenwinkel van Eva is het warm.

Het ruikt daarna die ommiskennbare mix van de versesnijbloemen en van die natte regenjassen.

Een heel herkennbare geur zat.

Ja, super nostalgisch ergens.

Eva werkt er al drie jaar.

Ze droog herhandel van een oude vertrouwde doek en zet water op verteen.

Gewoon een volstrek normaalestart van de week.

En in die normaaliteit introducerde het verhaal Elz, een vaste klant.

Herfaste klanten vormen de metere nomen van dit soort kleine winkels.

De metere nomen? Hoe bedoel je het?

Ja, je secreerde een voorspelbaar ritme.

Elz kon bijna elke maandag, ze houdt van geel, de kleur van de zon, zeg ze dan.

En ze kopt stevast gele bloemen voor de ronde tafel in haar woonkamer.

En wat Eva dan doet, is super fascinerend vanuit het perspectief van menselijk gedrag.

Want ze heeft die bloemen al gepakt, toch?

Precies, omdat ze dit patroon herkent, heeft ze probeactief al vijf gele bloemen apartig zet.

Heel zorgvuldig met zo'n stukje groenpapier erbij.

Ja, dat is dus geen koude transactie meer.

Dat is echt, ja, hyperlocale zorgsnomen, moet ik het maar.

Ik zie zo'n kleine bloemenwinkel echt als een soort van buurtradar.

Een buurtradar? Ja, dat is een mooie term.

Ja, want het personeel daar pikt onbewust.

Elke kleine fluctuatie in het eko-system van zo'n wijk op.

Ze weten wie de ziek is, wie de jaren is, of als iemand z'n ritme in ees afwijkt.

Maar die hyperlocale radar werkt uit sluiten door fysieke nabijheid en door gedeelde tijd, zeg maar.

Eva en El zijn geen vriendinnen in de klassieke zin.

Nee, ze komen niet bij elkaar over de vloer.

Maar door dat wekelijks moment in die winkel ontstaat er een stilzwijgende intimiteit.

Eva anticipeert op een behoefte zonder dat ze daar überhaupt een woord overhoefte wistelen.

En om die menselijke maat nog eens lekker te menaadrukken,

zit er een hele absurd moment in de ochtend van Eva.

Oh, ja, met die mut.

Ja, er staat dus een man met een rooie mut binnen.

Hij zoek bloemen voor de viada van zijn vrouw.

En Eva vraagt heel servisgericht natuurlijk wat zijn vrouw mooi vindt.

De man denkt even, nou, en zegt bloed serieus vooral taart.

Ja, fantastisch.

Dat is echt het perfecte illustratie van hoe in perfect en...

nou ja, hoe rommelig menselijke communicatie is.

Ja, we zijn geen Robots.

Exact, wij functioneren gewoon niet in een strak logische database.

We geven onlogische antwoorden, we kopen uiteindelijk toch rode bloemen voor iemand die eigenlijk gewoon taart wil.

Gewoon omdat we ons best doen om zorgzaam te zijn binnen de kaalers van wat op dat moment beschikbaar is.

Eva lacht ook, en ze zegt hem dat je bloemen helaas niet kunt eten,

waarna hij toch afrekend en vertrekkt.

En een kabot alles lekker rustig door tot het 10 uur is.

En dan is Elsa nog steeds niet?

Nee, Elsa is niet.

En dat is de eerste brug in die metige honomen bij het net overhat.

En je ziet de bruin van Eva meteen echt over uren draaien om die brug te repareren met logica.

Ja, we proberen altijd gaat in het patroon in te vullen.

Precies, ze denkt, nou ja, misschien slaapt Elsa lekker uit of misschien zo koffie aan de rinken met haar zoon.

Het menselijke bruin haat onverklaabare stilt dus.

Dus vullen we ze maar in met gerustelende aannames.

Ja, dat is een overlevingsmeegenisme.

Maar dan, tijdens dat nadenken, neemt Eva een slok van haar te.

En de te is koud.

Oh, wow, ja.

Dat de tijd is zo sterk.

Dat is echt een fysieke manifestatie van een afwijking in het systeem.

Hoe doe je dat fysieke?

Nou, kijk, normaal drink je die te op terwijl je bezig bent, toch?

Het is onderdeel van een verloeiende beweging van tijd en actie.

Maar koud de te, betekent dat je aandacht ongemerkt ergens compleet anders naar toe is getrokken.

Dat je er gewoon vergeten bent te drinken.

Exact, dat de tijd wel is doorgegaan, maar jij zelf even hebt stilgestaan.

Het is eigenlijk het bewijs dat je realiteiten even haperde.

En terwijl ze dan die koude te proefd, escaleren de situatie buiten.

Buiten de winkel?

Ja, er stopt een auto bij het huis van Elz, twee mensen in blauwe kledingstappen uit, de politie dus.

Ze gaan er binnen, drommen allemaal mensen samen op straat.

En even laten komt er een onbekende mannen buiten, geflankert door die agenten.

Nou, onhelst bellen beeld.

Ja, hij kijkt naar de grond, stapt in de auto en wordt zo maar meegenomen.

En hier dwingt het verhaal ons in een heel ongemakkelijke positie, want we komen er gewoon niet achter wie deze man is.

Er is geen alweetende verteller die even uitlecht wat ze juist gebeurt.

En dat is dus de brutereleeliteit van het leven buitenfixie.

In het echte leven vangen we ook constant van die flaarde op van de drama's van andere zonder dat we ooit te context krijgen.

Ja, je hoort een syrene, neemt wat er aan de hand.

Precies, ons brein registreert een arrestatie of een ongeluk of die syrenen in de nacht.

En moeten dan doen met volstrekt onverledige informatie.

Die onzeekerheid vergroot het gevoel van ontregeling bij Eva enorm.

De vertrouwde rutine van Arstraat is ineens verwoorden tot een plaats de licht.

Maar de uiteindelijke klap komt niet eens van buiten, die wandelt gewoon de winkel binnen.

Tom.

Ja, Tom, de zon van Elz.

Hij heeft een natte jas, koude handen van de regen.

En Eva wil dan nog terugvallen op haar vertrouwde verkoop rutine.

Ze wil een vragen hoe ze kan helpen.

Want dat dat haar houd was, is.

Ja, maar Tom is daarvoor. Hij zegt heel zachtjes, mijn moeder is dood.

Ik heb haar voor morgen thuis gevonden.

En dan zit Eva langzaam haar teken op je neer.

Maar hele referensicade klapt gewoon in elkaar.

En let goed op wat er dan gebeurt, want dit is vanuit psychologisch oog.

Echt bizar fascinerend.

Mensen in een staat van akuterao of shock, vertoon er heel vaak gedrag dat voor buitenstaan

als volstrekt irationeel lijkt.

Zo was Tom.

Ja, hij begint te vertellen over gisteren. Hij sprak er toen nog.

En ze wilden vandaag bloemen halen, net als altijd.

En dan ziet hij dus die vijf gele bloemen liggen.

Die bloemen in dat groene papier, die Eva zorg ze al had klaargeleegd.

En dan vraagt die zijn voor haar toch.

En dan besluit hij ze zomaar te kopen.

Hij reken te bloemen af voor een vrouw die letterlijk nog maar een paar uur dood is.

Hij wil ze op die ronde tafel liggen, vertelt hij.

Naast haar boek en naar teek op je.

Hij ontzettend een grijpende moment.

Nog maar, toen ik dit de eerste keer last had, had ik wel iets van, he?

Waarom kopt je in heenmels na een snijbloemen?

In het uur na dat je je moeder dood hebt gevonden?

Omdat de realiteit van het dood op dat moment simpelweg te groot is om in één keer kochnitief te verwerken,

het brein kan die absoluutte eindigheid van het bestaan dan nog helemaal niet bevatten.

En sluit zich af, bedoel je?

Ja, het is kort sluiting.

Maar wat het brein wel kan bevatten op zo'n moment is een ronde avondje.

En een boek en een wekelijksboeket met van die gele bloemen.

Door die bloemen te kopen voortomde routine van zijn moeder uit.

Oh, waar?

Het is echt een overlevingsmegenisme.

Roetine biedt op zo'n moment een anchor.

Het werkt heel even in de eluysie van controle en normaaliteit en een wereld die zo juist letterlijk volledig is ingestort.

Eva maakt dan het boeket dicht.

Ze binden nog zo'n geel lint omheen.

Het is bijna ritveel geworden, niet om de dood te ontkennen,

maar om de schok gewoon iets te verzachten.

Ja, een manier om het behapbaar te maken.

En de rest van de dag werkt even heel langzaam.

De visieke handeling in die winkel gaan door, maar de betekent is ervan is totaal verswaard.

klopt.

En dat visieke houd wast, dat je die kleine alle dag te handelingen die ons verankre,

dat vormt een perfecte brug naar onze tweede verhalij.

Want we gaan naar Rotterdam, toch?

We verplaatsen ons in de daad van het regenachtig eindhoven naar een kantorpoekhandel in Rotterdam.

En waar Roetin in de eerste verhaal echt een reddingsboeje was tegen de dood,

vergeten het in de tweede verhaal als een schild tegen iets heel anders.

Namelijk de kille-abstractie van de moderne wereld.

We belanden in een totaal andere spanningsbogen nu.

Buiten tikt de regen stevig tegen de ramen van de winkel.

En binnen heerst de warme geur van koffie.

Mila is bezig met tasstbare materie, ze sorteert rode pennen in een doos.

En nou, collega Joost.

Joost is achter de computer.

Hij lees een artico over de kwot 500.

Je weet wat hij leist met de allerreigste Nederlanders.

En dat contrast vind ik echt briljant neergezet in de tekst.

Mila met haar fysieke rode pennen van, misschien een Europesteuk.

En Joost, die daar compleet verdwaalt in een digital moeras van miljarden euro's.

Ja, prachtig.

Joost leeft hart op voor, zegt dat er weer nieuwe naam op de leids staan.

En als Mila dan heel nucht of vraagt wat die mensen dan eigenlijk doen vooral dat geld.

Botse er gewoon twee werelden keihard op elkaar.

Wat zegt hij dan?

De Joost noemt de man die en exciteer, geld koopt en verkoopt op internet.

Kripto is.

Tartico vermeld niet eens hoe deze man leeft of wat hij überhaupt toevoeg dan de samenleving.

Alleen dat hij digital geld schijft.

Kijk, historisch gezien was extremen rijkdom eigenlijk altijd zichtbaar en fysiek.

Een schepeswerf, een enorme fabriek, landenrijden.

Je kon zien waar het geld van daar kwamen en je wist hoeveel zwetig staal erin zat.

Nou, je kon het bewijzen van spreken aanraken.

Exakt.

Waar de moderne rijkdom in die kwot 500 is in toenemenen maten volledig onzichtbaar.

Het is de accumulatie van kapitaal via algoritmes, flitshandel en kriptovaluten.

Het is volledig losgezongen van die fysieke realiteit waarin Mila herpennen staat te sorteren.

En Joost noemt dan direct het ultieme voorbeeld afhan.

Iemand op de lijst die AI-programma's maakt.

Systemen waarbij je een vraag tiept en een machine direct een antwoord genereert.

Wat is de reactie van Mila?

Mila regert met echt van die heerlijke Rotterdamse nuchteruit.

Ze zegt onze kopie te geven vooral fouten.

Misschien moet hij eerst naar school.

Geweldig.

Maar goed, ze besluiten dat hele AI-phenomenen toch even te testen.

Joost schuift een stoel aan.

Mila tiept een hele simpule, praktische vraag in de AI.

Namelijk, wat kan ik eten tijdens mijn pauze?

En die AI doet volgens ja, precies wat die moet doen.

Hij speert keurigen leisje uit, brood je kaas, zoep, een appel, een ei.

En Joost schiet keirt in de lach en roept triomvandelijk, hij kent jou.

Want ja, Mila eten het werkelijk bij een elke meerige broodje kaas.

GELOP.

Maar wacht even, hier moet we het echt even over hebben.

Doet die AI hier niet exact hetzelfde als wat Eva in die bloemenwinkel deed?

Hoe bedoel je dat precies?

Nee, Eva opseverde het gedrag van Elz over een lange tijd, toch?

En wist daardoor, Elz, kopte geen bloemen.

Die AI via, weet ik voor wat voor dat punten, herkend een patronen en zegt Mila et Kaas.

Phurnumintel is dat toch hetzelfde megenisme van patronheerkening.

Dat lijkt zo ja.

Maar waarom voelt die zorg van Eva, dan zo menselijke nontroerend

en die suggestie van die AI zo koudt in zielo's?

Ik snap de pergelijking heel goed.

Ze lijken qua oudpoed absoluut op elkaar.

Maar het onderliggende megenisme is wezelijk, maar dan ook echt wezelijk anders.

Leg uit.

Een grote taalmodelle en AI-systemen werken luutrobazers van statistische waarschijnlijkheid

en semantische mepping.

De AI associëert het concept Nederlandse lunch,

zinpelweg met de losse data punten, brood en Kaas.

Tweld eigenlijk niet snapt, wat het zegt.

Precies.

Het heeft werkelijk geen enkel idee wat honger is.

Het heeft nog nooit de gruur van oude kaasgeroken of dat knagen de verlangen naar een pauze gevoeld.

Eva's patronerkening, in die bloemenwinkel, kwam voort uitgedil de menselijkheid.

Uit dat contact, zeg maar.

Ja, uit het fysiek overhandige van die bloemen.

Uit bestef dat dat boeket vreugde bracht bij Elz.

Eij simuleert kennis.

Eva beliechend empatien, dat is een fundamentilverschil.

Mooie gezegd.

Amila prikt ook echt veilig door die simulatie heen hoor.

Ze kijk naar het scherm, die perfecte zorgresti voor een broodje Kaas en ze zegt heel droog.

Ja, maar hij hoeft mij een brood niet te smeren.

Wow, ja.

Dat was te spijken op de kop.

Dat was voor mij ook echt het stärkste moment in die hele tekst.

Het brengt die gigantische balon van de tegennuisterie met een simpel speelde prikje

gewoon weer terug tot de harde werkelijkheid.

Omdat het de fysieke wetten van ons bestaan bloot leegt.

Een ogen ritme kan misschien de optimale lunch voor je berekenen.

Maar uiteindelijk moet een fysieke lichaam in de echte, echte wereld, een mess op pakken.

Je moet boter op het brood smeren en je moet kouwen om in leven te blijven.

Je kunt het eten niet uitbesteden.

Precies.

De friekie van het bestaan, dat werkelijk het doen.

Dat kan simpelweg niet worden uitbesteden aan het scherm.

En de schrijver illustreert dat meteen daarna perfect.

De deur wel gaat.

Die hele abstracte discussie over AI stopt onmiddellijk, want er staat een eens weer een klant in de winkel.

De realiteit groept.

Ja, een vrouw kopt een blouwschrift voor haar zo'n, ze reken het af.

En ze stopt zo weer die harde regenen, de tasdbare werkelijkheid eist gewoon altijd weer de aandacht op.

Wat ons na het loos brengt bij het laatste en misschien wel meest filosofische deel van deze verkening.

Want we hebben diekwoot 500 leist met miljarders gezien.

We hebben dat door de computer gegeneerde menu leisje gehad.

Maar hoe ziet een leisje er eigenlijk uit dat wel gewoordeld is in de echte wereld?

Ho, vertel.

Het is lundstijd in de boekhandel.

Josie door de regen naar de bakker gerent, hij komt terug met twee versen brootjes.

En broot is nog warm, wat een geur van die kaas veel langs aan de ruiden.

Milla schenk dampen de te in.

Echt een heel sinduigelijk moment weer.

Zeker.

En terwijl ze eten, stelt Jos de ultieme gedachte experiment vraagt.

En vraagt, wat doe jij met een miljoen euro?

Een vraag die bijna ontworpen lijkt te zijn om ons los te trekken uit ons dagelijks leven.

Het nodig direct uit het grootheidswaanzin, dat het fantaseren over een leven compleet zonder grens en zonder routine.

Milla wijgen het perteenentel mee te gaan in die abstractie.

Haandelwoord is verbluffend klein en superspecifiek.

Ze neemt een hop van de warmen broodje en zegt,

eerst kopen ik hun fiets zonder radig geluiden.

Geweldig.

Haar huidige fiets pieptblijkbaar echt oor voordofend in elke bocht.

En daarna wil ze een manna spanje.

Ze wil simpelweg kijken naar de blauwe zee. Veren niks.

En Jos?

Jos parkt het anders aan, die gaat voor de humor.

Hij staat even als lege boord en zegt,

met de manjoen kopen ik honderd broodjes kaas en goed, dan neem ik er ook zo bij.

Ja, logisch.

En terwijl ze de hortom lagen dendert er buiten in een zware tram voorbij.

Alles schut even.

Wie die enorme nadruk op die luidruchtige, fysieke realiteit om hen heen.

Maar het antwoord van Milla, over die piepende fiets.

Wat zegt dat nou eigenlijk over hoe wij waarde toekennen aan dingen?

Het zegt werkelijk alles over het psychologische concept van tevredenheid of genoegsamheid.

Kijk, de kwot 500 mentaliteit is volledig gewaaserd op het kapitalistische idee van oneinige groei.

Dus er is nooit, maar dan ook nooit, een eindpunt.

Dan moet altijd meer bij.

Ja, terwijl het menselijke zenuwstelsel is daar überhaupt niet voor ontworpen.

Ons geluk wordt vaak veel directer beïnvloed.

Door het weg nemen van dagelijksen fysieke friexies.

Zoals zo'n piepende fiets.

Ja, exact.

Een fiets die elke ochtend piept en enorm ergen is opwekt is een heel tasdbare verstoring van je mentale rust.

Een miljoen euro, dat is uiteindelijk maar een abstract getal.

Maar een soepeldraajende fietsketting, dat is gewoon een directe fysieke sensatie van opluchting.

Ja, dat voel je in je lijf.

Milla begrijpt instinctief dat de echte kwaliteit van leven zit in het verhelpen van dat soort hele kleine friexies.

En dan voeg het zorgt meteen de daad bij het woord.

Ze pak namelijk geen spreadsheet op haar computer,

deze pakte een fysiek velpapier uit de winkel en haar favoriete groene pen.

Geen digital luister.

Nee, met pen geschreven.

Boven aanschrijft ze mijn lijst voor deze maand.

De komen absoluut geen miljoen op te staan.

Wat ze opschrijft is, sparen voer de nieuwe fiets en zaterdag met de trein RZ.

Het is een haalbaar plan.

Het is een al opzichte het exacte tegenovergestelde van de kwot 500.

Je ziet hier echt een schitterende bodseling tussen twee soorten documenten.

De kwot 500 documenteert lauter accumulatie.

Het is gericht op het hebben van steeds meer.

Terwijl Mila's lijstje gaat overdoen.

Precies. Mila's handgeschreven lijstje documenteert intensie.

Het is volledig gericht op het ervaren van iets specifiek's.

Als het tekst dan uiteindelijk afsluit met de zin haar plan is klein, maar ze heeft er zin in.

Dan valt dat eigenlijk de hele kern van de menselijke condities samen.

Zeker weten.

Ze fout het papier op, stop dat veilig in haar tas.

En ja, hoor, de durbel gaat weer.

Het leven gaat gewoon verder.

De routine gaat verder.

Precies.

En als we nu proberen, dit alles heeft het overzien.

Die kleine bloemenwinkel in Eindhoven en deze boekhandel in Rotterdam.

We begonnen deze session met het idee dat de routine misschien saai zou zijn.

Maar we hebben gezien dat het letterlijke tegenil is.

Ja, toen het ondenkbare gebeurde, toen elstplotseling overleed,

was het die wekelijks geleden bloem en dat vertrouwde groene papier.

Dat tom heel even iets gaf om zich aan vast te klampen.

En in Rotterdam tegenover die absurde miljarden van de crypto-handelaren

en die koudberekende antwoorden van kunstmatige intelligentsie,

was het uiteindelijk de geur van oude kaas

en de behoefte aan een niet-piepende fiets die Mila met bij de benen op de grond hield.

En bewijs gewoon dat we biologische, fysieke wezen zijn.

Onze levens krijgen geen betekenis door de data-stromen die we genereren,

maar door de fysieke handelingen die we uitvoeren.

Het waard gekoken.

Ja.

De bloemen apart leggen.

Het broodsmeer.

Dat zijn geen vervelende opstakels die zo snel mogelijk geautomatiseerd moeten worden.

Het zijn de fundamenten waarop we staan.

Ze bieden ons veerkracht,

zowel tegen de extremen van persoonlijk verliezen als de extremen van de digitale onthechting.

We oefen ons helemaal niet kleine te maken als ons grootste doel voor het weekend is

om gewoon lekker met de trein naar de zetig aan.

In plaat van een teg in periëm op te bouwen.

Nee, verf aan.

We zijn niet meer aan het eindigen komen van deze diepe duik in het alle dag ze leven.

Maar we willen je absoluut niet laten gaan, zonder je nog iets mee te geven

om even op te kouwen voor de rest van je dag.

Bedekt vandaag eens het volgende.

Stel je voor dat er de hele dag een camera verbonden aan een supergeavanceerde EI met je meekijkt.

Oké, klinkt en maar, ga door.

Dat algoritme analyseert elke klik die je maakt, elke aankop die je doet

en werkelijk elke stap die je zet.

Het kan waarschijnlijk dat op de minute perfect voor spellen hoe laat je koffie drinkt

en welke nieuws je gelegd lees.

Dat kan je patrouwen.

Precies.

Maar als dat systeem jou leven zou moeten samenvatten, zou het dan jou waren waarde begrijpen.

Zou het zo'n computer zien waarom je die ene specifieke wandeling maakt of waarom je altijd

dat ene iets wat beschadigde teekopje gebruikt?

Maar schijnlijk niet.

En vraag je zelf dit ook af.

Als één zo'n scheinbare onbedoudende kleine routine van jou morgen door een onvoorziener omstandigheden

permanent wegvat, wat verliezen dan eigenlijk echt?

Go on.

Een hele pittige vraag.

Die hopelijk nog blijven blijft hangen twee straks je eigen boterom smeert.

Voms hier wel de piep in de fiets stapt.

Bezove en niedigeval dat juist in de kleine rommelijheid van ons bestaan de waare schoonheid ligt.

Onzettend bedankt dat je weer de tijd nam om vandaag met ons mee te luisteren.

En we horen je heel graag terug bij een volgende verkening.