Jouw week in het Nederlands: 14 t/m 21 juni

Oké, laten we dit eens uitpakken, want wat we vandaag gaan bespreken, dat gaat over situaties

die we echt allemaal herkennen, maar waar we eigenlijk zelden echt bij stil staan.

Welkom bij deze nieuwe, diepgaande verkening.

We hebben vandaag een fascinerende stapel, alle dagse Nederlandse verhalen en nieuwsoverzichte voor je klaar liggen.

En jij herkend vast wel elementen uit deze verhalen in je eigen leven.

Absoluut, het zijn van die op het eerste gezicht heel willenkeurige gebeurtenissen.

We gaan het hebben over een kapotte statiegeldautomaat, tot, maar ja, het Nederlandse leger dat zich

verkleed als een soort pokemonscheur in een bos.

Klingt compleet willenkeurig, ja, maar er is dus één briljante roodetraad.

We gaan vandaag echt analyseren, hoe wij als mensen omgaan met die keiharde botzing tussen regiëde

systemen, de ongesreven verwachtingen die we hebben en de vaak ga autische realiteit van het leven.

Ja, die rommelige werkelijkheid die zich nergens iets van aantrekkt.

Precies, laten we klein beginnen.

Stel je voor, jij staat op een drukke zaterdag ochtend in de buurtzupper.

Aan je voeten staan twee van die zware kletterende tassen, met 40 lege, plakkerige plasticflessen.

Oh, ik ruik het nu al, die wegen mix van oudbeer en opgedroogte cola.

En dan nog een vleugje schoonmakmiddel op de vloer daar af en dit overkomt bram uit groningen.

Hij pakte eerst de flas, schuift hem erin, het apparaat zoend, flasweg, groen bedragen op het schruimpje.

Dat doet hij dus 39 keer. Gaat fantastisch.

Tot de laatste flas neem ik aan.

Uiteraard. De aller laatste flas. Een klein eiste flasje.

Het etiquette is een beetje geschuurd en er zit een piep klein doekje in.

Hij schuift hem erin, de automat aardzeld en spuchte meedoogeloos weer uit.

Flas niet herkend. Ja, en dan begint de ellende.

Bram probeert het nog een keer, iets dwingender, weet je wel?

Het scherm springt op rood, een luut, snurpend alarm gaat af, en dan de klimax.

Achter hem staat een ouderend dame in een bergeregias, met precies één perfect schoonflasje in

de hand. En ze zucht. Oh, die zucht, dat is doodelijk.

En plotseling voelt Bram dus een overweldigende irrationele paniek.

Hij vertelde dat hij zo gefustreerd was, dat hij toen een medewerkste genaamd Emma, het

flasje eindelijk gewoon weggooiden en de boerisette, ter ondlading een warmfrikan delbrotje is geneten.

Maar waarom? Waarom raakt een haperend apparaat ons zo deep?

Het voelt als of de wereld instort.

Nou, wat hier fascinerend is, is dat dit een perfecte demonstratie is van hoe ons bruin werkt

in onze moderne samenleving.

Kijk, we hebben ons leven zo ingericht dat we constant leunen op systemen en machines om de

gauwste structureren. Ja, het is gewoon handig.

Zeker. Waar die automaat is op dat moment niet zomaar een apparaat voor Bram.

Het is de absoluut de schijtsrechter van zijn realiteit.

Jij verwacht dat als jij jou aan de regels houdt, het systeem meewerkt.

Ja, het is een zoveel sociale contract eigenlijk net zo kwetsbaar is als die deuk in dat i-steeflisje.

Een kleine afwijking in het hele systeemlop vast met een luid alarm.

Dat sociale contract is precies het sleutelwoord.

We zijn evolutioneer geprogrammeerd om afwijzing door de groep te verkomen.

In die supermarkt heb je een onzichtbare afspraak met de mensen om je heen.

Zo iets van behandelen dit snel af.

Dus als het apparaatwijgerd, ben jij en eens het probleem.

Exact. Voor die zuchtendemmen vrouw achter je, ben jij de verstorder van de orde.

En je kunt de logica van die machine niet beinvloeden, dus je staat mag de loos, kortsluiting,

extremen sociale stress.

Bizar, hoe dat werkt.

En dat leune op kaders brengt me eigenlijk bij het volgende verhaal van zannen, vrijdag ochtend in de trein van leiden naar Amsterdam.

Ah, het openbaar vervoer.

Alltijd een groot mijn voor dit soort situaties.

Zeker weten.

Zannen zit in de stiltecoep he, boek op schoot, sis klaar voor het weekend.

Dan stapter een man binnen met een dikke jas, veel rode natte sneakers en keiharde dancemusiek

lekt gewoon uit zijn koptelefoon.

En hij ploff tegenover haar neer.

En gooit waarschijnlijk die voet op de bank.

Ja, bingo.

Die natte sneakers pontifikaal naast haar op de bank.

Zannen doet wat we allemaal doen, ze zucht en kijkt heel nadrukkelijk naar dat raamstikertje.

Je weet wel dat gezichtje met dat vingertje voor de mond.

Typisch Nederlandja, passief, agressief naar een sticker kijken.

En het helpt dus niks, de man negiert het, neemt vervolgens een luid video gesprek aan met heegast, alles goed.

Zannen spreekt hem uiteindelijk beleefd aan, maar haar lachter uit en noemt haar bemoeizuchtig.

Uiteindelijk grijpt een ouderen vrouw drie rijden verder op in en hij draaipt af.

Maar en dit is mooi, hij noemt zij teiatrouw en asociaal als hij wegloopt.

Die sticker-dynamiek, die is hier echt cruciaal.

Mensen vertrouwen blind op die onzichtbare en zichtbare kaders.

Maar waarom verwachten we dat zo'n ikantje op een raam magische grenzen creëert die onbeleefdheid van zelf buiten de deur houdt?

Omdat we heel graag de energie en het risico van directe confrontatie willen vermijden.

We outsorzen onze grenzen aan dat stukje plastic.

We denken eigenlijk heen, de sticker is de baas.

En dan hoef ik er alleen maar naar te wijzen?

Precies, maar zodra de realiteit niet in dat kader past ontstaat die stressweer.

Die man leeft in een andere realiteit, een anders crypt en hij ervaart zannen script als een inbreuk op zijn vrijheid.

Het is dus een illusie van controle.

We bouwen muurtjes van regels en raken in paniek als iemand er overheen stapt.

Maar laat we dit eens opschalen.

Ja, van de luxe probleemen naar de serieus gezaken?

Inderdaad, hier wordt het echt interessant, maar ook heel dubbel.

Wat gebeurt er als de strakereegels van institutsis niet zomaar een supermarktalarm laten afgaan,

maar direct ingrijpen in mensenlevens.

Laat we naar Jootsorg kijken, het verhaal van Sander.

En heel zwaar, maar ontzettend belangrijk voorbeeld.

Sander zit in een kille wachtkamer in Arnhem.

Zijn 14-jarige dochter Emma is na een enorme vergoedschijding tijdelijk in een instelling geplaatst.

Emma wijgerd absoluut haar moeder, Karin, nog te zien.

En dan komt mijn vrouw de jong, een medewerker en miet's vertellen.

En als we schijligen in Goedmews?

Nee, totaal niet.

Maar vrouw de jong ligt hem zonder enige emotie de regel uit.

Omdat Emma haar moeder wijger te zien, mag haar vader, Sander ook niet meer zien.

Het doel om te voorkomen dat ze moet kiezen, loialiteitsconflikten vermijden,

Sander is volkomen gebroken en mag te loos.

Wow.

Ja, als we dit verbinden met het grotere plaatje, dan zie je hier precies de donkere kant van standardisering.

Maar wacht even, we moeten wel eerlijk zijn deze regels een ooit bedacht met een nobel doel, toch.

Een kind beschermen tegen een loialiteitsconflikt is op papier een heel goed idee.

Hoe kan het dan zo ontsporen?

Omdat macro beleidstrokken lijnen verijst.

Een organisatie als jeugd zorg wil wil ik hervorkomen en handeert een gestander die zeerde aanpak.

Maar het micro-niveau, het individuele menselijke leven, is nooit een rechte lijn.

Het is rommelig.

Precies.

Sander en zijn dochter zijn het slachtoffer van een spreadsheet mentaliteit.

Het abstracte principe wordt belangrijkere gemaakt dan de datwerkelijke,

complexe, emotionele realiteit van dat meisje op dat moment.

En dat voelt ongelooflijk onrechtvardig en we zien dit niet alleen in de zorg.

Laat we kijken naar een totaal andervlak de landbouw.

En even heel belangrijk voor jou als luisteraar, we nemen hier absoluut geen politiekstand punten.

Nee, we kijken puur naar hoe het beleid ervaren wordt op menselijk niveau in de originele bronnen.

Geen oordeel over de stikstofplanen of de sector zelf.

Exact.

We kijken naar Boer Toen uit Gelderland.

Het is vroeger Ochtend, hij zit aan de koffie en leest het nieuws.

Het kabinet komt met ingrijpende stikstofplanen.

Zijn familieboerderij die al honderd jaar naast de Veluwe staat, moet misschien crimpen of zelf stoppen.

Dat is een mokerslag voor zo'n familie.

Zeker.

Zijn dochter, toevallig ook Emma geheten en studentlandbouwetenschappen,

proberen er nog met teorieën moet in te spreken.

Maar Toen voelt alleen maar dat en exciteren meer of meer,

dan haag alleen kille cijfersiet en niet zijn liefde voor het land.

Het is eigenlijk hetzelfde patron als bij Sander.

Je hebt landelijke moeieuwetgeving nodig, dus je creëert maakrobeleid.

Dat betekent modellen, grafieke, strakkelijnen.

Maar voor Toen is het zijn hele identiteit, zijn ervgoed.

Precies.

Toen voelt zich geplet door een spredsheet.

Het systeem heeft geen taal voor, liefde voor de grond of honderd jaar familiegeschiedenis.

Dus wanneer de onbuigzame regel botst met dat menselijk leed,

ontstaat er een gigantische kloof van onbegrip.

Dus grote systeemen kunnen de realiteit gewoon niet dwingen.

Maar wat grappig is, is dat wij als individuën in onze eigen kleine bubbel

vaak precies hetzelfde proberen te doen.

En soms met echt tragicoomische gevolgen.

Oh, we zijn er zelf ook meesterzin.

Laat we naar Dennis uit Bredaag gaan.

Het is lente, Dennis wil netuur op zijn bakom.

Hij koopt een peperdurepot, biologische aarde en vitamin is voor een tomatoplant die hij

karel noemt.

Karel, de tomat, dat belooft wat.

Dennis zingt zelfs voor hem, maar na drie weken slaat er paniek toe.

Te veel water, te weinig water, hij leest allerlei internettips en raakt gestrest.

Binnen de korts te keren, is karel hartstikke dood.

Toen wel, hij er zo veel inge investeerd had.

Dat dacht hij dus ook.

En de ironie wil dat er tegelijkertijd uit een minimschertje in het balcon, zonder aardel

of water, en eisersterke knolgele paardenbloemgroeid.

Buurvrouw Sannen lacht hem uit en noemt de nieuwe plant omkruid.

Dit werpt echt een heel belangrijke vraag op over hoe wij als mensen betekent is zoeken.

Ja, want Dennis voorseert het leven met duren spullen en zang.

Hij denkt echt dat hij het kan sturen.

En dat is dus de iluzy van maakbaarheid.

Hij klompt de zich vast aan het idee dat investering, dus geld en aandacht, automatisch succescharanderend

in de natuur.

Het is puurere arrogantie eigenlijk.

Precies.

We hebben nog zo mooi voorbeeld van het forceren van succes, toch?

Die keeper.

Oh ja, Tim.

We zitten in de sportkantine van amateurclub S.V. vredeburg in Utrecht.

Tim zit met zijn vriend Mark en eerlijk is eerlijk Tim een vreselijke keeper.

Hij laat simpelen balle door, krijg balle vol in zijn gezicht.

De coach maakt zelfs de grap of hij de volgende keer ballen met zijn neus wil vangen.

Oudsch.

Dat is peilijk duidelijk.

Maar Tim, die is doodelijk serieus.

Hij zit daar een drankje te doen en verwacht eigenlijk dat hij opgehooppen wordt voor het Nederlandse

elftar voor het WK als derde keeper.

Wacht echt?

Waarom denkt hij dat in Heemels naam?

Nou, vanwege zijn exciteer positieve vibe en goede reflexen.

Zijn vriend Mark zegt helemaal niets en haalt maar gewoon een nieuwe rondje.

Het is toch de ultima arrogantie dat we denken de uitkomst zo te kunnen sturen met van idee.

Ja, Tim voorseerd zijn zo genaamde talent met puurig grootheid waanzin.

Het is een psychologisch schild.

Hij beschermt zijn ego tegen de pijnlijke realiteit van zijn tekortkomingen door een gigantische

bubbel te blazen.

Hij maakt zijn eigen spredschiet waarin Vibe meer punterskoort dan ballen tegenhouden.

Exact.

Maar net als bij Dennis en de natuur trekt de sportweerld zich niets aan van Tim's verwachtingen.

De ball raakt hem gewoon in zijn gezicht.

De paardenbloem is onverwoestbaar ongeacht hoeveel Dennis zingt voor zijn tomaat.

Dus wij hebben gezien dat regels valen in de trein, buren kreatie verstikt bij jeugd zorg en onze

eigen elusies Crash'en op het boekon en op het voetbalveld.

De werkelijkheid wind altijd.

Alltijd.

Maar wat gebeurt er nou als een enorm serieus instituut besluit om die strakken kaders die spredschiet

wel los te raten?

Dat gebeurt iets magisch.

We gaan naar een koude novemberdag in het kralingse bos in Rotterdam.

Lotten en bram lopen daar spelen Pokemon Go.

En bram leest ineens een bizarre artikel.

De fancier werft IT-ers door zich voor te doen als teamwakket.

Ja, dat is voor een overhijdsorgan echt ongekend.

Lotten geloof er helemaal niets van.

Het leger met Pokemon.

Tot dat ze ineens een zwarte tensien met een gigantische roeie er.

Er staan mannen voor in zwarte traiën en petten.

Bram berupt voor de grap die bekende zin.

Maak je jullie er klaar voor problemen.

Oh wow.

En wat deden ze?

Die mannen antwoordig gewoon lachend met een catchphrase.

En we maken het bubbel zo erg.

Zoek je toevallig een baan bij de fancy.

Ik vind dit echt genial.

Dit is het leger.

Je verwacht strakker regels, uniformen, serieus de campanjes.

Precies moeder en commandos en in plaats daarvan doen ze dit.

En dat is waarom dit zo'n triomv is van aanpassingsformoge over bureaucratie.

Kijk, defensie wist heel goed dat hun ouders stijven imago die jonge itiers en hackers gewoon afschrikt.

Heckers houden over het algemeen niet zo van strakker regels.

Nee, totaal niet.

Dus in plaats van de doelgroep te dwingen zich aan te passen aan hun rigide militaire cultuur.

Pasten zij zich aan.

Ze om armde de cultuur van de doelgroep met chemificatie en met humor.

Ze stopten letterlijk uit hun eigen systeem.

Ja.

En daarmee vonden ze die onbrekende match.

Door hun eigen regels los te laten, bereikten ze veel meer dan ze ooit met een traditionele campagne hadden gekund.

Ze boogen mee met de realiteit in plaats van het tegen te vechten.

Dus als we dit allemaal samenvatten voor jou, als luisteraar, we begonnen deze aflevering ooit.

Deze diep gaan de verkenning natuurlijk bij die vastgelopen stationgeldvlassen en de associale treinreizigers.

En we zagen de hardverscheuren, de buurrocratische en politieke beslissingen bij jeugd zorg en de boeren.

We lachten om de ilusies van Dennis de tomatekwekker en tin de amateurkeeper.

En we eindigten bij een leger dat simpelweg transformeert in kartoenscheurken om succesvol te zijn.

Het is een behoorlijk spectrum, maar de less is overal hetzelfde.

Zeker.

Dus de vraag is eigenlijk waarin jou eigen leven ben je bezig als Dennis.

Vechtend om een dode tomatepland in leef te houden, terwijl de prachtige paardenbloem voor het oprapen ligt.

Of proberen je crampachtig een beschadigd flasje in een onwillige machine te forceren?

In de hoop dat de wereld zich aan jou aanpast.

En dat breng we bij een laatste provorcerendig gedachten.

We zien onszelf vaak als heel rationeel en we bouwen al die kaders om ons zelf serieus te nemen.

Maar als onze meest serieuseninstituuties, zoals defensie,

ontdekken dat ze de meeste impact maken door domweg de regelslosten laten en een spelletje te spelen in het bos.

Ja, dan nemen wij ons zelf dagelijks verschijnlijk veel te serieus.

Precies.

Zou de ultieme vorm van intelligensie niet gewoon zijn dat je bereid bent om de regels volledig los te laten?

Of zelfs compleet voor gek te durven staan zolang de rommelige realiteit daar gewoon onvraagd?

Heel erg bedankt dat je met ons mee bent gegaan op deze diep gaan de verkening vandaag.

Tot de volgende keer.