Verdieping: 28 t/m 30 oktober

Stel je even het volgende voor.

Je betrapt een tiener die tijdens een gigantische rel...

Nou ja, ander mannspulant vernieel is.

Hij grootsteene, hij drapt een fiets helemaal nook her.

En een ravage is echt anzienlijk.

Klingt als een heftige situatie.

Dat is het zeker en hij wordt ter plek opgepakt.

Het bewijs is volkomen glashelder.

Maar en hier komt het een paar dagen later.

Hoor je dat de rechter hem helemaal niet laat voorkomen.

Hij laat hem eigenlijk gewoon vrijuit gaan.

Wacht zo maar.

Ja.

En weet je wat de reden is.

Hij heeft op donerdag een belangrijke wiskende toets voor zijn eind examen.

Nou ja, de eerste gedachte die je dan waarschijnlijk hebt wat je dit hoort...

is dat dit klingt als een compleet in eenstorting van de rechtstiesteem.

Ja toch.

Zeker.

Want waarom hebben we u behaald werd dat je ze gewoon op zijn kunst schuifen voor een...

middelbare schoog examen.

Exact.

Dat voelt buiten gewoon oneerlijk bijna absurd.

En welkom bij deze nieuwe, diepgande verkening.

Vandaag kijken we precies dat soort vringende...

ja ongemakkelijke momenten.

Precies.

We duiken vandaag in twee waar gebeurde verhalen, hier uit Nederland...

gebaseerd op verslagen en observaties uit de praktijk.

We gaan onderzoeken wat er gebeurt als keiharde zwartwitte regels...

voor onttaalbotzen met de rommelige realiteit.

Het zegt een fascinerend spanningksveld.

Want aan een kant hebben we zomaar systemen gebouwd vol met regels...

om gaafs te voorkomen, maar aan de andere kant zijn die systemen vaak totaal blind...

voor de context.

En vandaag gaan we zien hoe de mensen die binnen die systemen werken...

eigenlijk continu navigeren tussen wat hoort en wat simpelweg werkt.

Ja, waarom het buigen van de regels misschien wel het enige is...

dat voorkomt dat onze metgepij volledig vastloopt.

Laten we gewoon beginnen met het eerste verhaal uit onze bronner.

Goed idee.

We starten klein.

In een buurt supermarkt in Leiden op een tergrint saaien woensig middag.

En de sindtuigen de kredetijs uit de verslagen die schetsen echt een heel herkentbaar beeld.

Ja, je ziet het zo voor je.

Precies, de geur van het vers afgewakken brood, wat je wel...

het zachte gezoon van de koelingen, ergens tikt een klok net iets te luid.

En achter de kassers zet Sam, een jonge medewerker in zo'n typisch groen schort.

Het is echt zo'n dag waarop je brein gewoon in de spaarstand gaat, toch?

Helemaal.

Maar dat is eigenlijk de perfecte voedingsboden voor wat er daarna gebeurt.

Want afwijking laat niet lang op zich wachten.

Nee, in zo'n gestanden die zeer de omgeving, die je echt strak draait op protocolen...

en higiene regels is elke afwijking direct een monumentale gebeurtenis.

Nou, monumentaal werd het.

Automatische deur gaan open en er stapt een alterde dame binnen met een rode hoed.

Op zich niet schets.

Tot niet, nu, nee.

Tot dat Sam ziet dat de grote boodschappetas die de vrouw bij zich heeft beweegt.

Wacht, beweegt.

En niet een beetje, maar echt constant, die tas vrimelt gewoon.

Vanuit het perspectief van regels en handhaving gaan daarbij zo medewerken...

dan natuurlijk direct aan larmen bellen af.

Zeker weten.

Maar de vrouw loopt gewoon heel rustig over de gronde afdeling.

Lijkt wat appels en een komkommer in haar manje.

Met die vrimelende tas aan haar arm.

En Sam kijk er alleen maar naar.

Ja, de spanning buiten zich echt op.

Uiteindelijk komt de vrouw bij de kassa en zet ze die tas op de toonbank.

En dan wordt Sam op eens een heel zacht gemiauwd.

Oh jee.

Dus Sam doet, nou ja, wat ze geacht wordt te doen, zes getreend in de regels.

Dus de vraag het heel voorzichtig.

Maar vrouw zit er een kat in uw tas.

Waarop de vrouwde situatie eigenlijk alleen maar absurden maakt als ik het verslag...

hoe te vinden.

Ja.

De vrouw lacht echt heel hartelijk en zegt, nee hoor, hij zit niet in de tas.

Hij zit er op.

Sorry.

En ze trekt een pak meelk uit de tas en inderdaad.

Er springt gewoon een zachtige, glansende, rode kater met een lujog op de toonbank.

Op de toonbank van de supermarkt.

Ja, Max.

Dat was ze naam.

En hij rikt zich eens uit, gaapd breeten, gaat er heel rustig bijzitten.

Die oude dame vertelt dan nog supertold dat Max altijd meegeboodschappen doen want hij is

zo graag onder de mensen.

Kijk, en hier stuiten we dus op een keihardig grens.

We hebben het hier niet over ene van de informele kantoorregel.

Nee, zeker niet.

Dit is de wereld.

Dieren in een ruimte waar open voetsel ligt, is gewoon een absoluut onderhandormale inbreuk op de volksgezondheidregels.

Precies.

Dus san, die haar werk goed wil doen, zegt ook precies dat.

Ze zegt me vrouw, dit mag absoluut niet, huisdieren zijn streng verboden.

En voekomte recht, dat ze dat zegt.

Maar dan neemt het verhaal echt een bijzorrewending.

De vrouw knikt heel begrijpend en zegt, de weet ik, maar Max is heel speciaal.

Hij vank namelijk muizen.

Kijk maar.

En dat komt het moment.

Ja, ze wijst naar de grond en daar ligt dus gewoon een doodemuis.

Die Max zoiets te laten vallen, midden in een supermarkt.

En dit is dus het kant op punt in dit verhaal.

Hier verschuifte situatie van een simpelerregel overtreeding, naar wat in de sociologie wel eens

een systemische bypass wordt genoemd.

Wacht even, een systemische bypass, weg dat is uit.

Nou ja, kijk, een organisatie kreert protocolen om probleem op te lossen, toch?

Ja, logisch.

Dus als je muizen hebt in je supermarkt, bel je de ongeveer te bestrijding, je vult al lijf formuleren

in, je zet falle, te komt in inspectie, dat is het systeem.

Dat is hoe het hoort werken, ja.

Maar soms is dat systeem gewoon te draag, of het is inefficent of, don weg niet in staat

omdat akuten probleem op te lossen.

En een systemische bypass ontstaat voneer mensen ter plekken een illegale, of opse minst ongeoorloven

de metodige gebruiken die wel onmiddellijk resultaat levert.

Ah, dus de kat is eigenlijk een illegale oplossing voor een illegal probleem.

Exact.

Maar we doel, dit is alsof je een loodschieter beeld omdat je een lakage hebt, maar er stapt

ineens een bever, je huizen binnenom je leidingen te fixen.

Het is toch compleet tegen alle protocolen, je kunt te waren werd toch niet negeren omdat het

even goed uitkomt.

Nee, en dat is exact de dilemma waar die kasieren, Sam op de moment mee worstelt.

Zij staat daar in de frontlinie.

Zij heeft de verantwoordelijkheid gekregen om de regels te handhaven, maar ze heeft absoluut

niet de bewoegdheid om uitzonderingen te maken.

Nee, logisch.

Dus ze wil haar manager erbij roepen, Tom, om de boel te escaleren.

Klaopt.

Ze roept onderberg en Tom, een vrij flinke man met een baard, komt de winkel in gelopen, hij ziet

Max de kat op de Tomgang zitten, hij ziet die dode muis op de grond, hij kijkt naar Sam, die

onder tussen bijna een paniek is, en hij begint gewoon onbedarlijk te lachen.

Hij negeert de overtreeding echt volledig, en zegt tegen Sam laat maar, we hebben al

weken last van een gigantische muizenplag, waar we maar niet vanaf komen, deze klant komt

hier dagelijks en die kat, nou ja, die ruimte mensen ons probleem op.

En daar zie je dus het fundamentele verschil tussen de frontlinie medewerker en het management.

Tom heeft het priviletje van de discretioneren bevoegdheid.

Hij mag de regels buigen bedoelen.

Precies.

Hij mag naar het grotere plaatje kijken.

Voor Sam is de kat het probleem, want dat is wat de regels zegt.

Maar voor Tom is de muizenplagend echt het probleem.

En de kat is dan de pragmatische, zei het totaal ilegale oplossing.

Het is bizarre.

De regel wordt voorkomen genegeerd, maar het onderliggende doel, een muizenvrij supermarkt, wordt wel

gediend.

Ja, het doel heilig te middelen hier.

En het eindigt er dus mee dat Max tevrede spint, de vrouw bedankt hen, en Sam vertelt

dat die avond vol ongeloof aan haar vroet.

Die had dus gehouden ze op een antwoord simpelweg, typisch slijden.

Ja, het lijkt natuurlijk een luchtig bij een komisch verhaaltje.

Maar het meegenisme dat hier aan het werk is, is heel reëel en fundamentel.

Hoe zou dan?

Tom kieste bewust voor om tijdelijk zijn ogen te sluiten voor een vormeleregel om een praktisch

knelpunt op te lossen.

Hij gebruikt echt een menselijke beoordelingsvermogen om dat hele regie de systeem even wat

speling te geven.

Oké, maar kijk, het negeren van een regel werkt dus en is misschien zelfs geaccepteerd

dat het gaat om een kat en een muis in een lokale supermarkt.

De inzet is daar best laag, toch?

Absoluut, ja.

Maar schat deze logica ook op.

Wat gebeurt er als de regel die we bij een gegegenig jijne code is, maar het daadwerkelijke

strafrecht?

Als we diezelfde flexibiliteit, dat prachtmatisme toepassen op zware criminaliteit.

Ja, dat is een heel ander verhaal.

Dan brengt ons dus bij de tweede verhaal uit onze bronnen dat zich in een compleet andere

wereld afspeelt.

Een situatie met aanzienelijk hoge inzet en ook veel meermaatschappelijke verrijving.

Zeker weten.

We gaan van leiden naar een loostrecht.

De verslagen schets een inkt zwarte woensdagavond.

En je moet je even het enorme contrast voorstellen.

Enerzijdens is de ongeving daar prachtig, een donkerblauwe lucht, mistbanken die langzaam over

het meer rollen, de geur van dat gras en ergens in een verertig klinkt wat zachte muziek.

Heel serene eigenlijk.

Ja, maar op een regreatie is het drankje daar vlakbij.

Staan agenten bram en vatima in de ense midden in een compleet gehaal.

Een jongere feest is daar echt totaal geescaliert.

Die sinduigelijke tegenstelling is daar heel treffend.

De serene natuur botst frontaal met de rauwe agressie van nierel.

Overal ligt gebroken glas, de luchtruik naar Versraald, beer en agressie.

Er zijn stenen naar de politie gegooid, brullen bakken zijn in de fik gestoken, fietsen zijn vernieuwd.

Agent bram voelt de koude wind, maar vooral de adrenaline gieren.

Ik kan dat me voorstellen, hè.

En op dat moment ziet hij in jongen met een zwarte kapitie om wegrennen.

Bram twijfelt geen moment, zette achtervolging in en werkt een stevig tegen de grond.

Het is de 17-jarige Daan.

En let goed op wat hier gebeurt in de context van ontstema.

Voorregend bram is dit de ultieme uitoefening van de regalstaat.

Hoe bedoel je precies?

Nou, de oor is verstoort.

Hij grijpt fysiek in en hij herstelt de balans.

Aksi leidt omillig tot consequentie.

Zo werkt het systeem.

Precies, nou, Daan is bang.

Zijn aademaling is gejaagd, een handentriele, maar hij schild onder tussen wel dat hij helemaal niet heeft gedaan.

Typisch gedrag natuurlijk.

Waar ik wel, ja.

Maar eenmaal op het politiebureau, een beeldje dat bureau even in.

Een stille, welverlichte ruimte die ruik naar koffie en warmen inkt van zo'n zoemende printer.

Daar blijkt uitgetuigen verklaringen en beelden echt iets heel anders.

Hij was niet onschildig.

Totaal niet.

Daan was niet zo maar een omstander.

Hij was één van de leiders van de ril.

Het bewijs is gewoon overweldigend.

Dus er wordt een proces verbaal opgemaakt.

Daan slaat ze ogeneer en zwijgt.

Hij moet voorkomen.

Het systeem doet zijn werk.

En voor het agent als bram is dat bureau met die zoemende printer de plek waar die fysieke gaels

wordt omgezet in bureaucratische gerechtenheid.

Hij heeft de stene ontweken, heeft de dadige vangen, nu is het aan het rechtse systeem om te straffen.

Precies, dat dacht bram maar ook.

Maar dan een paar dagen later is het bram een upteet in het systeem.

Daan komt vrij.

En niet in afwachting van een sitting op zonij.

De rechter heeft geordeld dat dan de hele rechstgang voorlopig mag overslaan.

Iezar.

En weet je nog waarom?

Ja, omdat het precies de week is waarin daar een eindexamen doet op de middelbare school.

De rechter vindt blijkbaar dat het halen van dat diploma op dit moment zwaarderweegt, dan

het omiddelig afhandelen van de strafzaak.

Hij krijgt in feite een soort get out of Joe Freekart.

Puur voor zijn wiskunnen toets.

En dit is het moment waarop het systeem voor agent Bram echt kraakt in zijn voegen.

Nou, en niet alleen voor Bram hoor.

Ik moet hier echt even advocaat van de duivos spelen, want toen ik deze bron last kookt

ik echt een beetje van binnen.

Ondermijn zit niet het hele fundamentele principe van onze rechstaat.

Vrouw, je stietja is toch geblindoekt.

Ja, een Theorie wil je.

Waarom maakt het dan uit of je een eindexamen hebt of niet?

Als je gisteren stenen naar de politie gooiden, waarom zou je dan vandaag de kans krijgen om rustig

die plam laten halen?

Het voelt als een enorme klap in het gezicht van elke agent en eigenlijk ook van elke jongeren

die geen fietsen vernieuwd.

Dat is een voorkomen te rechten en hele begrijpelijke reactie.

Wat je nu verwoord, is de roep om wat we retributief recht noemen.

Retributief recht.

Ja, of zinplaats gezegd, vergelding.

Het idee dat een misdaad een schuld kreert en dat die schuld door straf moet worden ingelost

om de balans te herstellen.

Dat is ook exact hoe agent Bram erna kijkt.

Hij heeft die stenen letterlijk onze orde gekregen.

Ja, voor bram een Theorie, geen Theorie.

Het was een fysieke dreiging.

Absoluut.

Maar we moeten kijken naar het meegenisme van waarom een rechter zo'n schijnbaar onrechtvaardige

beslissing neemt.

Dregte past hier namelijk iets anders toe.

Toekomst gericht of pragmatisch recht.

Oké, ligt dat eens naast elkaar.

Laat we de twee tijdlijnen vandaan het leven uit tekenen.

Teitlijnen één.

We strafen hem, keihard, precies volgens de regels.

Zoals Bram het graag zou zin, ja?

Precies.

Daan wordt vast gehouden, hij misst z'n eindexamens, hij zakt.

Misschien wordt hij wel van school gestuurd vanwege het strafblad dat hij dan officieel heeft.

Dat is een klinglogisch na zo'n minstrijf.

Zeker, maar de data is hierover heel erg duidelijk.

Jongeren, die hun meelbare school niet afmaken en heel vroeg in aanraking komen met het strafrecht,

hebben een exponentiel hoogere kans op recidieven.

Zorrakege marginaliseren, vinden ontzettend moeilijk werk.

En de kans is heel groot dat Bram hem over drie jaar weer moet alisteren.

Maar dan voor iets veel erger.

Dat is tijdlijnen één.

Aha.

Een tijdlijnen twee is dan dat pragmatisme waar ik net over had.

Ja.

Tijdlijnen twee is wat vindt het verhaal zien.

De rechter rekt de regels op.

Doordaan toch z'n examens laten doen, behoud de jongen en perspectief op de toekomst.

Een afgeronde opleiding verkleint de kans op criminaliteit echt drastisch.

Dus het rechter maakt eigenlijk een hele kille, opieaktieve rekers, gewoon?

Eigenlijk wel ja.

Wat kost deze jonge de maatschappij over een periode van 20 jaar als een nu breken,

versens als een nu ondanks alles een kans geven?

Wow.

Dus eigenlijk zeg je dat de rechter de maatschappij een hoop toekomstige ellende

en heel veel geld bespaart, door het huidige misdrijf, min of meer door de vingers te zien.

Het is gewoon een soort economische en sociologische investering, verpakt in het concept van genaden.

Precies dat.

Het is exact dezelfde dynamiek als supermarktmanager Tom Metzekat,

maar dan op een gigantische maakroot gauw.

De strikte toepassing van de regel, dame opsluiten,

belemmerd het ultieme doel van het systeem, een veilige, goed functioneer en de samenleving kreeren.

Bizar, maar we moeten het wel even hebben over de tol die dit eist van de mensen in de frontlini.

Want bram, stapt aan het eind van dit verslag naar buiten.

Het is een middelschijn mooie donkere avondmeerd, het schrijs, het wijd, het hart, het regent.

Hij kijkt naar de gracht en herinnert zich die vliegende stelen, die guren van verschalt beer.

Nou, dat gaat niet zo maar weg uit je systeem.

Nee, precies.

Voor de rechter is daar een data set over de komstige residieven,

maar voor bram was daar een direct bedreiging voor zijn eigen veiligheid.

Hoe ga je een reden naam om met die in mensen kloof?

En daar snijd je denk ik het allermoeligste punt aan van deze hele dynamiek.

Dit is precies waarom frontlini-werkers, dus politieagenten, maar ook docenten, verplichtkundigen,

zo vaak kampen met cynisme, zelfs zware burnouts.

Omdat zij de klappen opvangen?

Ja, zij moeten delen met de rauwe harde symptomen van maatschappelijk valen.

In het hier en nu zijn ruimen ledelijk te schervolp.

En vervolgens zien ze dat de besluitformers, zoals rechter, of managers, die ziekte probeerde

behandelen met allerlei abstract van langer te mijn planen, waarbij de data, zoals voelt het dan

zo'n gespaard lijkt te worden.

Het voelt als een soort draaidur.

Ik zand?

Je pakt iemand op met gevaar voor eigen leven en de management laag of de rechter laat hem aan de achterkant

vergaan, omdat het strategisch beter uitkomt.

Exact.

En bram, die vindt in het verstaag uiteindelijk een manier om me mee te leven.

Niet door die hele abstracte redeneering van de rechter vol overgave tom armen, maar eigenlijk

gewoon door vuurig te hopen dat de rechter gelijk recht.

Ja, dat is eenig wat je kunt doen, toch?

Klopt.

Als daant de diploma houdt en daarna nooit meer stenen gehoord, oké, dan was het de juiste keuze.

Maar als die volgende week weer getrellen, dan was die genaden voorkomen ontrecht.

Het blijft altijd een gokke met regels.

Dat is toch echt bizarre.

We schreeuwen als maatschappij tegelijkertijd om zero tolerance en keiharde strenge regels

te wel de stiekem volledig afhankelijk zijn van mensen die die zelfde regels op het juiste moment

durft te buigen.

Het doet me trouwens denken aan de constructie van grote bruggen.

O, wacht de uitzettingsvogen?

Ja, precies.

Kijk, als je een gigantische brug boud van massief, om onderbroken betonnen en staal, dan voelt

dat visueel ongelooflijk sterk en ropust.

Ja, stevig fundament.

Maar in de zomer zet dat het materiaal uit door de hitten en in de winter krimpt het.

Als er dan geen enkele ruimte is om te bewegen, als de brug echt 100 procent regiene is, dan

schuurt het betongenwoon en stort de hele brug in.

Inderdaad.

Een daarnwouwe van die metalen groeven in het wegdek, die uitzettingsvogen, die geef het

systeem net genoeg speling om de druk van de realiteit op te vangen, zonder dat de brug

brengt.

Het is echt een heel sterke meter voor voor wat we vandaag bespreken.

Regels en wetten zijn eigenlijk het beton van onze samenleving.

Een zoveel moment fundament en zetraag het gewicht van ons daagelijks leven.

Maar die regelbouwging, dat pragmatisme die menselijke discreedsie...

Dat zijn de uitzettingsvogen.

Ja, absoluut.

Want als supermarktmanager Tom die gienenkoden niet even had genieerd, was de winkel ongedeerd

te vrij geweest.

Op papier, maar stikte het er van de muizen in de praktijk.

En als de rechter de wet niet flexibel had toegepast in loosd recht, had hij op de korte termijn

misschien wel gerechtigheid geleverd, maar op de lange termijn mogenlijk een beroepscrimineel

gekreëerd.

Precies.

En wat we echt van beide bronneleren, is dat deze flexibiliteit niet te wijant is van het

systeem.

Nee, wat dan wel.

Het is de overlevingstrategie van het systeem.

Een maatschappij zonder de kapaciteit om de regels af en toe te buigen, breekt gewoon onder

haar eigen regietiteit.

Alleen, het vraagt wel enorm veel van de mensen aan de basis.

Zoals samen achter de kasse en bram op straat.

Ja, het vraagt van hem om de accepteren dat de teorie die zij keihard moeten handhaven in

de praktijk zonder de tonweg op zij wordt geschofen.

Dus wat betekent het allemaal voor jou?

Ja, jij, die nu naar ons luistert, misschien wel op de fiets, in de auto of te wel je

de afwast doet.

We hebben ze juist twee compleet verschillende werelden geanalyseerd, en spinnen de supermarktkat

in leiden en een relschopende scholierenloostrok, maar de gemene delers glas helder.

Het ooit aan dat de systeem ons heen echt aademen.

Ze lijken misschien op onvrikbare boelwerken van buurokatie, maar ze draaien uiteindelijk

altijd op menselijke inschattingen.

En denk daar eens over na in de context van je eigen leven.

Kijk naar je werk, je familie, je vrienden.

We hebben allemaal onze eigen protocolen en regeltjes.

Wanneer was de laatste keer dan je jij bewust een regel nog herde?

Dat je iemand een free paschaf.

Precies, niet uit zwakte overluid, maar uit een diep pragmatisch besev dat strikte handhaving

de situatie alleen maar veel erger zou maken.

En als je eerlijk bent, was ga ik vaker dan je in eerste instantie zou toegeven.

Gewoon omdat we intuitief aanvoelen wanneer dat betondrecht te scheuren.

Absoluut.

En dat brengt ons bij een laatste gedachte, om de komende tijd nog eens goed over na te denken.

We groeien eigenlijk allemaal op met het idee dat strikte onverwaardelijke regels

het absoluutte fundament van onze beschaving vormen.

Het stop ligt een brood betekent, stoppen, altijd geen discussie.

Dat leren vinden dat.

Maar als we heel eerlijk zijn.

Als onze instituties van die lokale buurt supert dat aan de allerhoogste rechtszaal stiekem

afhankelijk zijn van dit soort uitzonderingen om überhaupt goed te kunnen functioneren, zijn

de regels dan wel de echte lijn van onze samenleving.

Of is juist dat geen wat niet in het wetbook staat, dus ons felbare menselijke vermogen om de

context te zien, pragmatisch te zijn, en op exact het juiste moment een beetje genadert te

tonen.

Het enige dat de boel echt bij elkaar houdt.

Iets om over na te denken, de volgende keer dat je braf voor een rood, stop ligt staat helemaal

alleen midden in een voorkomen leegboestijn.