

Audio1x
Snelheid
Pauze
OefenenLees
Modus
Woordenschat
Stel je voor, het is midden in de nacht, iemand pakt een stift en schrijft een van de
leus op een blinde muur in een woonbeik.
Ja, klassiek vandalisme.
Precies.
De politie komt er aan te pas, die geen wordt gepakt en hij krijgt een boete van nou,
zeggen, een euro 50 voor de schoomaar kostig.
Graffiti?
Ja, toch.
Wacht, let op.
Een paar straat er verder op, echt midden in het hart van de stad, spuit een ander persoon met
verf op een monument en die wordt ook gepakt, maar die krijgt een boete van 2.000 euro.
Dat is nog wel een verschil ja.
Echt?
Dezelfde date, zeg maar wat inkt of verf op steen, maar een kompleten wereld van verschil
in de straf.
En dan denk je bij zelf, waarom hangt er een kompletende prijskijk aan die steenen?
Ja, dat is een fascinerende vraag.
Ja.
En het antwoord is eigenlijk dat steenen in onze samenleving nooit zomaar steenen zijn.
Hoe bedoel je dat precies?
Nou, die 2.000 euro, dat is geen schoomaaktarief.
Het is een boete op het schende van ons collectieve geheugen, zeg maar.
En dat is exact de kern van waar we het vandaag in deze diep gaan de verkending over gaan hebben.
Namelijk hoe we als samenleving de ruimtes waarderen en beschermen die eigenlijk van ons allemaal
zijn.
Ja, en welkom dat jij vandaag weer mee luistert.
We hebben namelijk een superinteressant de set aanbronnen voor je klaar liggen.
Dit zijn geen taaien, akademische stukken of zo?
Nee, gelukkig niet.
Nee, echt vergevand.
Het zijn gewoon letterlijke transcripties van kledspraakjes bij de koffie uit te maken.
Heerlijk, alle dagens.
Ja, mensen zoals Rick, Sophie, Dan, Emma en Lars, niets daarna met hun kort tonderbeekertje
pot via het nieuws van de dag door te nemen.
Het zijn korte taalgebruikjes, gewoon zoals jij en ik praten.
Ja, heel informeel.
Maar de thema's, die ze vaak om een wuister eigenlijk aansnijden, die ligt echt
compleet de zenuwblood van hoe wij publieke verantwoordelijkheid ervaren.
Ze praten over zo iets op straks als onze toekomst beschermen, maar dus ook over dat hele
concrete respecteren van ons verleden.
Ja, precies.
En wat mij direct opviel over deze gesprekken doorplozen was die constant te vrijving,
de vrijving tussen het individue aan de ene kant en het grote systeem aan de andere kant.
Oh ja, dat zag je echt overal in terug.
Ja, je ziet een dezijdsde enorme onmacht van mensen tegenover die hele politieke machinerie,
en dan de andere kant zie je de keiharde correctie van uit datzelfde systeem als een individue
even over de schreefgaat in de openbare ruimte.
Ja, laat we dan eerst even in die politieke machinerie duiken.
Want in een van die gesprekken besprekken Rick en zijn collega's het nieuws over minister van
Veldhofen.
Zij zou namelijk naar een grote internationale klimaat opgaan.
En enorm belangrijk evenement, ja.
Absoluut, alles was geplend, koffers tot een bewijsens was spreken klaar, maar op het allerlaatste
moment moet ze haar reis uitstellen.
En waarom? Een acute kabinetscrisis in de naaste toekomst?
Typisch.
Ja, terwijl de rest van de wereld ergens aan tafel schuift om te praten over, het voortbestaan
van onze planeet, moet zij in Nederland blijven om, hoe noemen ze dat ook weer in politiek
geroen?
Orde opzaken stellen.
Ja, dat.
Eerst even in turn de brandplussen.
En dat is echt de ultieme illustratie van hoe ons democratisch bestuur in de praktijk werkt.
De langere termijnvisie botstie gewoon frontal op korte termijn overleving.
Sophie, een van de collega's bij de koffieautomaat, die merkt heel nuchter op en exciteer, het klimaat
wacht niet.
En gelijk heeft ze.
Nou en of.
Physiek gezien klopt dat natuurlijk 100% de CO2 uitstoot gaat gewoon door, maar de politieke realiteit
is dat een crisis in het hier en nu altijd maar dan ook echt altijd voordang krijgt op een
crisis in de toekomst, zelfs als die existentieel is.
Ik probeer de me toen het last echt even te verplaatsen in zo'n minister.
Kijk om het even heel platte slaan.
Stel je voor.
Er is een belangrijke werkvergadering over de brandveiligheid in jouw straat voor de komende 10
jaar.
Daar moet je eigenlijk echt bijzijen.
Klinkt logisch.
Maar net op het moment dat jij je jas aantrekt om de deur uit te gaan slaat in je eigen keuken
de flammenepam.
Het vuur grijpt om zich heen en jouw huisgenoten staan in de gewone keiharde ruzie te maken over wie de
brandblusser mag vasthouden.
Een complete chaos dus.
Ja.
Je kunt dan toch onmogelijk naar die wijkvergadering gaan, je eigen huis fikt af.
Maar en hier ben ik dus heel benieuwd in jouw blik.
Is dit nou puur een kwestie van agendas en prioriteiten?
Of zit er een dieper politiek mechanisme achter?
Het is absoluut het laatste.
Het gaat veel verder dan even je agenda omgooien.
Jouw analogie met het brandende huis raakt precies aan het fundamentele concept van politiek
mandaat.
Oké, leg uit.
Laten we bij jouw wijkvergadering blijven.
Stel je gaat toch naar het buurthuis?
Terwijl je huisgenoten de boel thuis afbreken.
Je stapt naar binnen en je zegt tegen de buurt luister.
Mijn huishouden gaat duizend euro meebetalen aan nieuwe brandblussers.
Dan kijk ik iedereen aan van wat kom jij nou doen.
Precies.
De rest van de buurt denkt, leuk dat je dat beloofd vriend, maar je eigen familie staat op het punt
je bank af te pakken.
Je belofte is gewoon helemaal niets waard.
Oh, wacht omdat je dus eigenlijk de machtsbasis mist om het thuis uit te voeren.
Exact.
En dat is exact de positie van een demissionaire of op z'n minst wankelende minister op zo'n wereldtop.
Internationale diplomatie draait volledig om betrouwbaarheid.
Je moet kunnen leveren.
Ja.
Als Van Veldhoven naar die klimaattop was gegaan, terwijl haar eigen kabinet in Den Haag wat uit elkaar viel,
dan had ze daar met lege handen gestaan.
Ze zou daar nul binnen de toezegingen kunnen doen.
Omdat het volgende kabinet alles zo weer van tafel veegt.
Precies.
Zonder die stabiliteit in het eigen land heb je op het wereldtoneel heel gewoon geen slagkracht.
En dat vat de bron ook heel mooi pragmatisch samen.
Er staat: zo werkt Den Haag nu eenmaal.
Ja, daar wordt sowieso lekker genuanceerd.
Maar is dat ook een soort opvallend lichtpuntje in hun discussie?
Rick brengt op een gegeven moment in dat ondanks dat onze minister er in het begin niet bij is,
er dit jaar wereldwijd wel veel meer landen naar die top komen dan het jaar ervoor.
En dat is echt crucial om te benoemen.
Even vanuit een wat breder sociologisch perspectief.
Hoe zo?
Nou, het laat zien dat zo'n internationaal raamwerk dus wel degelijk overleefd als een individueel land even hapert.
Die hele mondiale institutie draait gewoon door,
zelfs als sommige leiders vastzitten in hun eigen politieke keukenbrandjes.
Dat biedt ergens een enorme stabiliteit.
Dat is waar.
Maar als je kijkt naar de burger op de werkvloer, zoals Daan, Rick en Sophie,
voelt dat mondiale systeem natuurlijk ontzettend ver weg.
Wat zij zien is gewoon, de planeet warmt op,
en de minister blijft thuis omdat de ruzie is.
Het creëert een vacuüm.
Ja, een enorm vacuüm.
En in die gesprekken bij die koffieautomaat merk je gewoon hoe die abstracte politieke stilstand echt doorzijpelt naar hun persoonlijke leven.
Daan vertelt dat zijn kinderen ineens lastige vragen stellen over het klimaat.
Ja, en Sophie had het over haar neefje, toch?
Precies.
haar jonge neefje had laatstelijk wanneer de hoop gevraagd,
waarom doen ze niet meer?
Je voelt daar echt de intergenerationele stress.
En dat vind ik dus machtig interessant.
Dat is het moment waarop geopolitiek veranderd in psychologie,
gewoon daar aan de keukentafel.
Wanneer de mensen met de macht ogenschijnlijk op de rem trappen,
ervaart de burger ineens een gigantisch verlies van controle.
En hoe ze reageren op dat verlies van controle is echt intrigerend.
Ze besluiten namelijk niet om cynisch te worden of achterover te leunen.
Helemaal niet, nee.
Nee, integendeel.
Sophie vertelt dat ze echt extreem bewust haar afval is gaan scheiden.
Rick probeert heel bewust minder vlees te eten.
En Daan pakt vaker de fiets, zelfs als het buiten steenkoud is.
Prachtig.
In plaats van te wachten op Den Haag of op die wereldtop,
stappen ze letterlijk de frisse kou in om zelf iets te doen.
Wat we hier zien, is eigenlijk de constructie van handelingsperspectief.
Agency, noemen we dat vaak.
Kijk, we leven in een tijd met een constante stroom aan nieuws over smeltende ijskappen
en naar falend beleid.
En dan ligt er één groot gevaar op de loer.
Aangeleerde hoopeloosheid.
Dat je denkt, laat maar zitten.
Exact.
Het is die psychologische staat waarin je geloof dat wat je ook doet, het toch eens in zin heeft.
Dus dan doe je maar niks meer.
Ja, maar als we hier heel even eerlijk zijn,
ik moet het toch even hardop uitspreken.
Als we puur naar de keiharde cijfers kijken,
is die hopeloosheid er ook gewoon hartstikke rationeel.
Hoe bedoel je?
Wereldwijd stoten we miljarden tonnen CO2 uit per jaar.
Dat dan, daar ergens in de polder, vernikkelend van de kou op een fietsje,
in plaats van in zijn warme auto.
Dat bespaart misschien, wat zal het zijn, een paar kilo, klopt.
En dat is zoveel als dat ene plastic yoghurtbekerje in een aparte bak gooit,
dat is op wereldschaal toch nog niet eens een statistische afrondingsfout.
Is het niet gewoon een illusie, zeg maar, om met de kraan open te denken dat deze micro-acties
iets bijdragen?
Als je er een puur wiskundige rekensom van maakt,
dan heb je absoluut gelijk.
Een individuele afvalscheiding stopt de opwarming van de aarde natuurlijk niet.
Maar de denkval die we dan maken,
is dat we aannemen dat de functie van hun gedrag alleen maar instrumenteel is.
Oké, maar wat is het dan wel?
Het gaat helemaal niet om de wiskunde.
Het gaat om cognitieve bescherming.
Bedoel je dan dat ze het gewoon voor een eigen gemoedsrust doen
in plaats van voor het klimaat?
Nou, gemoedsrust klinkt misschien niet zo passief.
Het is veel meer een actieve wijgering om toe te geven aan dat nihilisme.
En vergeet niet, er kijken kinderen mee.
Oh ja, dat raakt je.
Ja, het raakt je, van Sophie, de kinderen bedoel ik.
Die stellen hele fundamentele vragen over hun toekomst.
En als verwant zijnde sta je dan voor een keuze.
Je kunt zeggen, nou jongen, de politiek is een puinhoop,
grote groep, ze luisteren niet.
We gaan er allemaal aan.
Nou, dan slaapt zo'n kind de komende vijf jaar niet meer.
Dat is psychologisch verwoestend voor een kind, ja.
Of je kunt zeggen, het grote system is traag,
maar kijk, wij nemen de verantwoordelijkheid voor ons eigen stukje.
Het afvalscheiden, in de kou fietsen.
Dat zijn eigenlijk rituelen van hoop.
Wow, rituelen van hoop.
Dat is wel een heel mooie manier om ernaar te kijken.
Ja, ze bouwen zo een microomgeving op,
waarin ethiek en waarden nog wel gelden.
Als een soort buffer tegen die enorme, onbestuurbare macrowereld.
Dat zit die fietser daar nog wel echt in een andere dag, ja.
Het is dus helemaal geen logistieke keuze,
het is een overlevingsstrategie.
Een manier om niet gek te worden van de informatieoverload
en de politieke apatie.
Ze proberen zelf de gaten te dichten in die grote, gedeelde ruimte,
die we dan de toekomst noemen.
En het leukste, ze doen dat constructief.
Ze dragen iets bij, ze bouwen iets op.
Hoe marginal de impact misschien ook lijkt.
En dat brengt ons eigenlijk na de break bij een heel ander soort interactie
met die publieke ruimte.
Waar we net mensen zagen, die verantwoordelijkheid pakken om iets op te bouwen,
zien we in de volgende break wat er in de keiharde,
fysieke realiteit gebeurt als iemand besluit die ruimte doelbewust te beschadigen.
Ja, de transitie van de constructieve burger naar de destructieve burger zeg maar.
Exact.
In dit gesprek bij de koffieautomaat tussen Emma, Rick en Lars
over een incident op de dam in Amsterdam.
Iemand had er met verf op het nationaal monument geschreven.
Hij heeft het echt fysiek beklad.
Onvoorstelbaar eigenlijk.
Ja, de reacties van de collega's zijn echt vlijmscherp.
Emma noemt het vandalisme niet oké.
En Lars maakt de cynische, maar wel kloppende opmerking Big Brother kijkt mee.
Doelend op alle camera's op de dam natuurlijk.
Precies, je hebt daar echt geen schijn van kans.
De dader werd dan ook razendsnel herkend en opgepakt.
En een gevolg, logisch, niet omheen.
De rechter legde samen met de gemeente een boete op van maar liefst 2.000 euro.
Kijk, dat is het moment,
De sociologie van onze publieke ruimte wordt ineens heel erg tastbaar.
En wel in euro's.
Waar raak je hier echt aan de hiërarchie van de openbare ruimte?
Dat is wel grappig dat je dat zegt, dat Lars in de bron brengt,
echt een fascinerend contrast aan.
Hij vertelt namelijk over zijn buurman die in zijn eigen straat een muur had beklad,
gewoon met stiften.
Oké.
De politie kwam erbij, die man kreeg ook een boete, maar en hier komt het.
Die boete was veel lager dan die 2.000 euro van de man op de dam.
Dan denk ik, een muur is toch muur.
Verf is verf, waar komt het financiële verschil vandaan?
Dat verschil zit puur in de immateriële waarde die wij als samenleving aan bepaalde stenen toekennen.
Kijk, die muur van de buurman is gewoon privaat of gemeentelijk eigendom.
De schade daar is functioneel.
Je rekent het uurtarief van de schoonmaker en wat chemicaliën uit, en klaar,
daar is je boete bedrag.
Het is zakelijk, klaar.
Ja, het is zakelijk,
maar het raakt niet de ziel van de gemeenschap.
Het is wel dat monument op de dam.
Dat monument is zwaar beladen met collectief trauma.
Gedeelde herinneringen.
Het staat symbool voor alle slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en latere conflicten.
Het is eigenlijk de architectonische weergave van ons collectieve respect.
Als je daar dus met verf op spuit, beschadig je geen kalksteen,
je valt letterlijk dat collectieve respect aan.
In de sociologie noemen we dat proces de sacralisering van de ruimte.
Heilig maken.
Emma zegt in het gesprek ook zoiets treffends over.
Lars noemt het monument op de Dam heilig.
En Emma reageert daarop met niet heilig, maar wel belangrijk.
Oh, dat is een hele scherpe observatie van haar.
Ze corrigeert de religieuze term, maar ze erkent wel meteen die uitzonderlijke bijna onaantastbare status.
Die 2000 euro is voor het overgrote deel dus helemaal geen schoonmaakkosten.
Maar een soort symbolische belasting op heilige schennis.
En toch, ik wil hier nog even wat diep op in gaan.
Want de bron onthult ook nog een detail over deze zaak dat het ethisch gezien behoorlijk complex maakt.
Vertel?
Nou, die man is na zijn daad niet hardnekkig blijven ontkennen of zo, sterker nog.
Toen hij zich realiseerde wat hij had gedaan, toen hij openlijk bekende.
Hij is zelfs op de nationale televisie verschenen om publiekelijk zijn excuses aan te bieden.
Dat zie je niet vaak.
Zeker niet.
En in de dialoog suggereert Lars ook nog eens dat de man op het moment van de daad misschien wel gewoon in zijn recht was.
Toch blijft die torenhoge boete van 2000 euro gewoon staan.
En dan vraag ik me toch af: is dat niet disproportioneel?
Als iemand publiekelijk door het stof gaat en in zijn recht was, is de sociale straf dan eigenlijk niet al zwaar genoeg?
Ik begrijp helemaal waar je vandaan komt.
Dat is een heel begrijpelijk perspectief als je er vanuit mededogen kijkt.
Maar het juridische en maatschappelijke systeem redeneert op dit niveau echt fundamenteel anders.
Hoe dan?
Kijk maar even naar de reactie van Emma in diezelfde bron.
Als Lars aandraagt dat die man in zijn recht was, is haar antwoord ijskoud.
Ze zegt: in zijn recht of niet, hij moet betalen.
Ja, daar zat een grammetje twijfel in.
Geen greintje.
En over die televisie-excuse zegt ze, netjes, maar betalen moet hij toch.
Ze sluit echt elke vorm van nuance of verzachtende omstandigheden keihard uit.
Maar waarom is die houding zo onvermurwbaar?
Je zou toch zeggen dat de samenleving ook vergevingsgezind moet kunnen zijn
en tegen iemand die zijn fout eerlijk toegeeft?
Ja, in interpersoonlijke relaties tussen jou en mij absoluut.
Maar als het gaat om een beschermen van de meest symbolische plekken van een hele natie,
dan vervaalt de intentie van het individu eigenlijk ten opzichte van de integriteit van die ruimte.
Oké, dat moet je even uitleggen.
Het systeem moet hier een absolute, onbetwistbare grens trekken.
Stel dan een rechter zou zeggen, ah, je hebt spijt getoond op TV,
je was in je recht, we schelden die schuld wel kwijt.
Dan devaluer je op datzelfde moment de beschermende status van het monument.
Omdat je dan eigenlijk zegt, nou ja, zo belangrijk is dat ook weer niet.
Exact.
De straf dient in dit geval vooral als een afschrikmiddel, in signaal naar de rest van de populatie.
Het systeem zegt: sommige ruimtes zijn zo immens belangrijk,
dat je persoonlijke omstandigheden er even niet toe doen als je ze beschadigt.
Oh, wow.
Je raakt aan ons gedeelde verleden,
en daar betaal je zonder enige uitzondering de hoofdprijs voor.
Het is dus puurgrins behoud.
De regels een regels juist om te voorkomen dat de uitzondering de regel uitholt.
Precies.
En dat brengt ons eigenlijk in één rechte lijn terug bij het fundement van deze hele verkennen.
Zowel die gesprek over de klimaatverandering,
als dat gesprek over het monument,
gaan in de basis over hetzelfde.
Het gaat over grenzen, controle,
en onze publieke verantwoordelijkheid.
Nou, laten we die draaden dan eens mooi bij elkaar trekken.
We hebben vandaag gezien hoe ongelooflijk complexen,
maatschappelijke dynamieken veilig worden gereflikteerd
in zo'n iets simpels als een gesprek bij de koffieautemaat.
We begonnen natuurlijk helemaal op macro-niveau
en politiek systeem in een haag dat plekbaar zo gedreven worden door de waren van de dag
en de noodzaak om je mandaten behouden,
dat de langer termijnvisie op internationale podium helemaal stagneerd.
Waarna we zagen hoe de gewone burger
in dat ontstaande politieke vakuum stapt.
En dus niet omdat hun afvalscheiden of in de regen fietsen nou eenmaal gezien kan worden
de planeten gaat redden.
Maar purer als een soort psychologisch schild,
het is het behouden van je agency.
Om de hoop voor de volgende generatie, de kinderen vandaan,
neefje, van zo'n fiets,
simpelweg niet te verliezen aan puurzenisme.
Ja, en tot slot onderzochten we dan de keiharde limieten
van onze fysieke, gedeelde ruimte.
De onverschilligheid van hetzelfde grote systeem voor de verwaardheid
of het oprechtte beraal van een dader,
puur en alleen om de symbolische waarde van een oorlogsmonument te beschermen.
Een blinde muur bekladden kost je 50 euro,
maar het verleden bekladde kost je 2000 euro.
Wat deze ogenschijnlijk zo keurige nieuwsberichten
voor mij zo brilliant aantonen,
is dat wij als mensen continu aan het navigeren zijn
door ruimtes die we met elkaar moeten delen.
Ja.
En dat geldt voor de onzichtbare toekomst van onze atmosfeer,
net zo goed als voor de zichtbare stenen op een plein in Amsterdam.
Elke actie in die ruimte,
of dat nu het weigeren van een autorit is,
of het trekken van een streep met verf,
dwingt de maatschappij om daarop te reageren.
Het maak je als luisterrijnings heel erg mevust van je eigen rol in het geheel,
zelfs als je denkt dat je maar een piepkleinradertje bent
in een immense log systeem.
Maar als we nou deze twee grote thema's,
dus de manier waarop we vechten voor de toekomst
en de manier waarop het verleden bewaak als ze die nou eens tegen elkaar aanhouden.
Dan roept het wel een hele fundamentele vraag op jou.
Ja, precies.
Welke is dat van jou?
Nou, wat mij betriften meest cruciële vraag om hieruit mee te nemen.
We hebben zojuist echt uitgebreid geanalyseerd
hoe genadeloos we als samenleving terug slaan
als iemand een fysiek monument uit ons verleden beschadigd.
In de ward of niet, spijt of niet,
je betaalt gewoon de maximale prijs.
We beveiligen die autoristelen met camera's een toerhoog straffen.
Ja.
Maar als we als maatschappij bereid zijn om zo onverbiedelijk streng te zijn
over het respecteren van ons verleden,
wat zouden eigenlijk de straf moeten zijn voor de genen die bewust
of door aanhoudend de politieke lakshijt weigeren
de monumenten van ons toekomst te beschermen?
Of dat is wel even iets waar je behoorlijk je hoofd over breekt.
We accepteren zonder knipperen 2.000 euro boeden voor een beetje vervoepige denksteen,
maar de kompletten van warlozingen van ons toekomstige klimaat
zien we nog steeds veel te vaak als ja,
soort complexe maar verder onbestrafte politieke realiteit.
Precies.
Nou, dat is er absoluut een om over na te denken voor jou als luisteraar.
Als je de volgende keer weer met je carton de bekerche
bij de koffie-automaat staat.
Want zoals we vandaag wel hebben gezien,
de allerscherpste analyse van ons maatschappij vind je vaak niet in de krant
maar gewoon in een vluchtige sprekt.
Dus, tot volgende week, collega's.
Blijf scherp, blijf vooral die vragen stellen
en heel graag tot de volgende deep dive.
Aanpassen
Tekst
Modus
Audio
Pauze