Verdieping: 2 t/m 5 oktober

Het zweet staat je misschien wel letterlijk in de handen, want de eindexamen zijn gewoon nu volgang.

Ja, de ultieme stress.

Precies, maar in plaats van dat je wel een van daar in gewikkeld wist kundig bewijs moet leveren...

of een enorme historisch S.E. of de koude oorlog moet schrijven,

wordt je ineens beoordeeld op je vermogen om een werkkend elektrisch netwerk te bouwen.

In een digitale wereld, ja.

Ja, in een wereld vol brokken en monster's.

En je leest het antwoordmodel door en je realiseert je ineens...

dat je zo juist gewoon bij het getoetst op je kennis van spooning algoritmes.

Welkom in het moderne klaslokaal, zou ik zeggen.

Het klinkt ook echt als een soort vergezocht science-fiction-synadio,

maar dit is dus letterlijk wat er gaan is op dit moment.

Bizar, eigenlijk.

Absoluut.

En het dwingt ons dus om echt fundamentaal anders te gaan nadenken over wat we nou precies definieren als echt...

of wat we zien als waardevolle kennis.

En vooral hoe we leren navigeren door al die complexe systemen om ons heen.

En dat brengt ons direct bij de kern van deze session.

Welkom bij een nieuwe, best wel diepgaande verkenning.

Het thema van vandaag is de voorborgen lagen van onze dagelijkswerkelijkheid.

Klinkt mysterieus?

Is het ook een beetje.

We gaan namelijk ontdekken hoe we door een hele kleine verandering in ons perspektief...

het alle dag ze kunnen transformeren tot een waanzinnig avontuur.

Ja, door er gewoon met andere ogen naar te kijken.

Exact.

We doen dit aan de hand van drie hele opmerkelijke recente reddit-verhalen.

Gewoon hier uit Nederland.

En of je nou op zoek bent naar vrisse kennis of die eindelooze sleur van je dagelijks...

of routine wil doorbreken.

Deze verhalen laten echt zien dat de wereld vol verrassing er zit.

Mitch, weet waar je moet kijken.

Precies dat.

Dus ik wil jou, degene die nu zit te luisteren, direct een vraag stellen.

Wanneer heb jij voor het laatst iets totaal onverwacht zondekt?

Gewoon in je eigen stad of wijk.

Ietser van je denkt, hoe is het mogelijk dat dit hier altijd al was?

Ja, en dat ik het nu pas zie.

Houd die gedachten heel even vast.

Laten we hem betekent erin duiken, te beginnen met de fysieke ruimte om ons heen.

We gaan naar de straten van Amsterdam.

Ja, mooi.

De openbare ruimte is misschien wel het beste kan vast om dit te bestudeeren.

We zien een stad zo vaak alleen maar als een decor.

Weet je wel gewoon een functionele route van A naar B.

Je loopt op de automaticiploot.

Precies, we stoppen letterlijk met het waar nemen van de ruimte zelf.

Nou, omdat even te illustreeren, nemen we je mee naar een enorm grijse vochtige woensdagmiddag.

Midden in Amsterdam.

De vertellen van dit verhaal wandelt eigenlijk zonder specifiek doel langs te grachten.

En de sfeer die hij beschrijft?

Die trekken je er meteen in.

Ja, echt.

Je ruikt bijna die zware regen in de lucht.

De geur van natte aarde.

En dan gemengd met dat typische vleugje uitlaat gassen van auto's.

En onder je schoenen voel je van die zompe genatte herfstblader plakken.

Een setting die direct zo'n melancholisch gevoel op hoopt.

Zo'n dag waarop je eigenlijk je kraag gemoogt rekt, je blik naar de stoep richt en gewoon stucht doorloopt.

Ja, naar huis, naar de worm te.

En qua geluid, je hoort fietsen met zo'n metaalachtige klapper over de bruggetje stuiteren.

En ergens in de verte die scherpe trembel.

Het is schuur, maar dan, echt compleet uit het niets, ziet hij iets totaal onverwacht.

Een woonboot, toch?

Ja, maar niet zo maar een beetje.

Houdt de gigantische boot op met de Poezenboot.

En hij kijkt en op het deck in manjes, achter de rame, de loppen wel 40 kattorond.

Veertig.

Dat is echt een compleete anomalie in het straatbeeld.

Je brein verwacht daar peperdure grachtenpanden, van die voorbijrazende e-bikes.

En opeens stuit je op een drijvend dierenasiel.

Ja, en wat ik dus geweldig vind aan dit verhaal, is wat hij vervolgens doet.

Hij beschrijft het als of hij een soort verborgen level in een video-spel heeft gevonden.

Hij ziet namelijk een echte, fysieke deurbel op de zijkant van die bood zitten.

Hij belt gewoon aan.

Hij belt gewoon aan.

En even laten wordt de deur geopend door een heel vriendelijke glimlagende vrouwen en schort.

En binnen slaat de sfeer direct om de geur van die natte fiesestraaten maakplaat voor schoon-useep en kattorvoer.

Het is zo'n sterkzentuigelijk contrast.

Ja, en de bel op de boot, haar schort.

Een massieve rode kat die daar blijkbaar al drie jaar woont.

En een direct luid spinnende kop die tegen je been duwt.

En die vrouw vertelt gewoon heel nonchalant dat deze boot al 50 jaar bestaat.

50 jaar.

Ongelofelijk dat je zoiets dan al die tijd mist.

Precies, de verteller noemt dit concept Amsterdamse zijmissies.

Dingen doen niet omdat ze per se nuttig zijn, maar gewoon omdat het kan.

Zoals betalen met een knipoog of een gedicht in een steegje lezen.

Ik vind die term, zijmissie of sidequest, nu logisch gezien een briljante keuze.

Oké, maar wacht even.

Want hier moet ik toch even streng de advocaat van de duivel spelen.

Hei, ga.

We hebben het hier over iemand die op een regenachtige dag toevallig een boot met katten binnenstapt.

Maken we dit nu niet veel groter dan het is.

Dat woord, zijmissie, klinkt alsof hij een soort episch mysterie oplost.

Terwijl je naar wat harige beesten staat te kijken op een naar brokjes ruikende boot.

Romantiseert dit het niet veel te veel?

Dat is een hele scherpen en logische tegenwerping.

Het klinkt op het eerste gezicht triviaal.

Maar je moet kijken naar wat er zich op dat moment in het brein afspeelt.

Kijk, ons brein is extreem efficiënt, bijna lui.

Een energiebesparende machine.

Precies.

Als we een bekende route lopen, schakelen we over op iets dat we predictive processing noemen.

Voorspellend coderen.

Je hersenen projecteren eigenlijk een simulatie van wat je verwacht te zien.

Dat heet habituatie.

Daarom vergeet je soms hoe je naar je werk bent gefietst.

Ja, je bent een soort zombie in de ruimte.

Maar zodra hij besluit op die onverwachte deurbel te drukken,

doorbreekt hij die sluimerstand.

Het default mode-netwerk dat actief is bij dagdromen en routines schakelt uit.

Je brein schrikt wakker en je hippocampus begint acuut nieuwe herinneringen aan te maken.

Puur vanwege de nieuwheid.

Ja, en het contrast helpt enorm.

Buiten koud, anoniem en luid; binnen warm, intiem en het geluid van spinnende katten.

Dus nee, het is geen romanticering.

Het is een actieve weigering om op de automatische piloot te leven.

Wow, dus door zo'n onlogische afslag te nemen,

dwing je je hersenen letterlijk om de werkelijkheid weer in hoge resolutie te renderen.

Heel mooi gezegd, ja.

Als zo'n zijmissie ons dwingt om de fysieke ruimte anders te ervaren,

dan maken we nu een hele fascineerende sprong naar een abstracter fenomeen.

Tijd, we gaan van Amsterdam naar de veel rustiger stad Deventer.

We gaan het hebben over geschiedenis in de openbare ruimte, toch?

Ja, levende geschiedenis.

Weer op een koude woensdagmiddag, deze keer in november,

een man, Mark, bezoekt een tante en let weer op die zintuigen,

de geur van natte bladeren en houtrook uit de schoorstenen.

En het geluid van zijn voetstappen op de kasseien.

Prachtige sfeerbeelden.

En voor Marc werkt het direct als een tijdmachine.

Het doet hem acuut denken aan wandelingen die hij vroeger met z'n opa maakte.

Dat is de olfactorische buislus aan het werk.

Onze ruikzin heeft een directe,

fysieke snelweg naar de amygdala en hippocampus.

De emotie- en geheugencentra.

Exact.

Geur gaat niet eerst door een rationele filter, zoals zicht dat wel doet,

het trekt je onmiddellijk terug in de tijd.

En die tijdreis wordt nog tastbaarder als een tante je meeneemt

naar de Proosdij van Deventer.

Zij vertelt vol trots dat dit het oudste stenen woonhuis van Nederland is.

Het oudste deel stamt uit 1130.

Bijna duizend jaar oud, dat is ongekend.

Het is ooit gebouwd voor een proost, een hoge geestelijke,

om edelen te ontvangen.

En dat zie je: donkere stenen, het lijkt wel een fort.

Dat was natuurlijk ook de bedoeling, het was een statement van theologische macht.

Zeker, maar het gekke is, het is dus geen afgesloten ruïne.

Beneden zit een bibliotheek, het ruikt er naar oud hout en boeken.

En boven wonen gewoon mensen.

Dat is de ultieme mix van heden en verleden.

Ja, ik stelde me al voor.

Het is alsof je 's ochtends met je slaperige hoofd,

koffie staat te zetten in een museumvitrine waarin de 12e-eeuwse bisschop rondliep.

Maar ik zei ook, de woorden van zijn opa indachtig: Deventer is oud, maar springlevend.

En de architectuur helpt daarbij.

Dat zegt de medewerker daar ook.

Die dikke muren houden het koel in de zomer en warm in de winter.

Maar toch ga ik weer even terug.

Kom maar door.

We leven in een huis uit 1130. Klinkt magisch, maar praktisch gezien...

Het lijkt me een onderhoudsnachtmerrie, Marie.

Muren van een meter dik, nergens plek voor leidingen, overal tocht.

Je voorziet in je eigen stroom.

Dat laat ze ongetwijfeld, ja.

Waarom maken we daar niet gewoon een geconditioneerd museum van?

Is het niet koppig om er in te blijven wonen?

Dat is een heel moderne projectontwikkelaarsachtige blik.

We zijn geobsedeerd geraakt door perfecte klimaatbeheersing.

Maar die middeleeuwse architectuur is juist geniaal functioneel.

Hoe zo dan?

Nou, die dikke stenen muren.

Dat noemen we in de bouwkunde thermische massa.

Steen absorbeert heel langzaam de warmte van de zon overdag.

En als het 's nachts afkoelt, stralen die muren urenlang die warmte weer af.

Het is een passief, natuurlijk klimaatsysteem, dat al 1000 jaar werkt.

Zonder stekker.

Oh, wow.

Dus wij doen moeilijk met slimme systemen, terwijl stenen,

terwijl zij de natuur het werk laten doen.

Precies.

En psychologisch gezien is erin wonen de beste manier om geschiedenis te bewaren.

Een steriel museum is een dode getuige.

Maar door erin te leven ruik je dat ouwe hout, raak je die stenen aan.

Dan wordt die overleving van 1000 jaar onderdeel van je eigen verhaal.

Daarom raakt het Mark ook zo via z'n opa.

Geschiedenis is niet in boeken, maar in de ruimtes waar we ons begeven.

Prachtig.

Oké, we hebben fysieke zijmissies gehad en tijdreizen door stenen.

Laat we nu de meest radicale stap nemen.

Wat als we een virtuele wereld behandelen als een serieus echte toets?

Dan kom je op glad ijs, maar wel heel boeiend ijs.

We gaan naar een middelbare school in de dag.

Examenstress, de geur van krijt, een oude kaasboterham in je rugzak.

En zo'n loom geluid van de grasmaaier op het veldje, ja.

Bezig.

Leerlingen Sophie, Daan en Bram praten na.

Maar ze hebben het niet over eens kunnen worden.

Ze praten over een Minecraft-examen.

Een officieel school-examen?

Ja.

Ze debatteren over redstone-schakelingen, mob farms, enchantments,

en Netherite-armers.

Bram rent zelfs naar binnen met zijn telefoon.

Hij heeft de PDF met het antwoordmodel op Reddit gevonden in de r/cirkeltrek-groep.

De bekende Nederlandse meme-subreddit.

Ja, daar ja.

En dan zie je ze die vragen checken.

Daan kijkt naar een vraag over een Iron Golem.

Je moet een schijper doorbouwen met drie filetjes, zodat die golem vanzelf gaat spawnen.

Een heel specifiek spel-mechanisme.

En Sophie worstelt met een Enderman-vraag.

Hoe voorkom je dat dat monster teleporteert?

Zij sloeg hem, maar het antwoord was: plaats een blok direct boven je hoofd.

Water werkte niet in die versie.

Dat vergt echt enorm veel ruimtelijk strategisch inzicht.

Dat zal wel.

Sophie vond het ook leuker dan geschiedenis.

Maar Daan zei iets heel politieks eigenlijk.

Hij vond het wel oneerlijk voor mensen die het spel niet spelen.

En hier moet ik Daan 100 procent gelijk geven.

Oh, daar ben je het mee eens.

Ja, is dit niet gewoon oneerlijk?

Als je toevallig geen gamer bent of liever buitenvoetbalt,

dan heb je echt geen idee wat een Endermen is.

Waarom zou een school zoiets specifieks en commercieels als examenstof gebruiken?

Dat is een hele terechte positie.

En dat raakt aan de culturele bias van elk examen, want stel.

Een tekst over een symfonieorkest bevoordeelt ook onbedoeld leerlingen uit elitairige milieus.

Ja, verwoord. Maar toch Minecraft.

Laat we even voorbij de blokjes kijken.

Wat doet dit examen echt?

Die redstone, waar hebben we het over?

Dat is een stand-in voor digitale logica.

Een soort elektrische bedrading.

Exact, het is Turing-compleet, dat betekent dat kinderen in dat spel

letterlijk werkende rekenmachines en logische poorten bouwen.

En die vragen over die mobfarm en iron goolems, dat is gewoon systeemdenken.

Je leert hoe je variabelen manipuleert in een complex algoritme.

Wacht, dus ze zijn eigenlijk zonder dat ze het woord gebruiken, informatica en logica aan het toepassen.

Ja, in complexe virtuele ecosystemen.

En daarom is de eindconclusie van Daans opdracht.

Hij speelt het spel thuis en filosofeert, soms is het leven net Minecraft.

Je moet gewoon blijven bouwen, ook als het even tegenzit.

Wow, ja.

Sophie noemde me een held voor die PDF, maar die kwot is echt sterker.

Het tonveerkracht. Iteratief leren.

Mislukt je bouwwerk, dan begin je opnieuw.

En dat een school dat herkent en valideert, vind ik eigenlijk heel progressief.

Ja, het is niet zo maar een spelletje, het is een toets van problemenplostend vermogen.

Echt heel fascinerend.

Weet je, als we de boel nu even samenvatten.

Of het nu die verborgen kattoboot is op dat grijze water,

dat massieve stenenhuis uit 1130, of een compleet digitale wereld volblokken.

De rode draad is hoe wij ons verhouden tot de ruimtes om ons heen.

Exact.

De manier waarop we die ruimtes benaderen en verkennen, bepaald hoeveel we ervan leren.

We moeten nieuwsgierig blijven, actief deel nemen niet passief toe kijken.

En dus, lieve luisteraar, nu terug naar jou.

Wat is jouw ultieme zijmissie in je eigen omgeving?

Welke mysterieuze deurbel op een vreemde boot of in een oud gebouw heb jij willen zien gedrukt?

En om daar nog één gedachte aan toe te voegen, iets wat we nog niet besproken hebben,

maar wel essentieel is.

Verder.

We hebben het steeds over hoe wij die ruimtes verkennen, die boot, dat voort, die digitale wereld.

Maar het roept ook de vraag op: vormen wij de ruimtes waarin we leren?

Of zijn het uiteindelijk deze verrassende ruimtes die vormen hoe wij leren en wie we worden?

Wauw, dat is echt iets om over na te denken de volgende keer dat je ergens binnenstapt.

Precies.

Geweldig.

Heel erg bedankt voor het luisteren en deze diep gaande verkennen, blijven om je heen kijken.

Wees niet bang voor een zijmissie en tot de volgende sessie.