Verdieping: 6 t/m 9 november

Hoe ga je in hemels naam een aardemhaling van het besprekken van de naastleep van een vervoestende bombaanslag?

Naar de uiterste serieus vragen of er nog een versus ook bitterball in de frisselicht.

Ja, dat is een hele goeie vraag. En dan ook nog specifiek die van de overtuinen, hè?

Precies. Vandaag duiken we in onze stapelbronnen en ontdekken we hondstbrijn eigenlijk simpelwege wijgert

om te lang stil te staan bij donkers te wereld nieuws.

Kloopt. Welkom bij deze diepgaande verkending echt heel fijn dat je vandaag weer bij ons aan tafel zit en meeluistert.

We hebben echt een fascinerende set handskripties voor ons liggen van hele allerdaag zich gesprekken over de nieuws.

Van die gesprekken die je met een kop kiefi voert?

Ja, exact. Wat je je net na dat je de kop op je telefoon zoiets hebt geskend.

En hoeveel het vaak over de waan van de dag lijkt te gaan, verbergen deze gesprek en heel diep psychologisch overlevingsmegenisme.

En dat is dus exact wat deze bronnen zo doen moeten waardmaken.

Kijk als je puur naar de oppervlakte kijkt, klinkt het misschien als een beetje wilken geklets.

Gewoon wat gebabbel over het nieuws.

Ja, want ze springen van geopolitik het tragedies naar de BTW-boeken en eindigen dan stevast bij hun avond eten.

Maar als je het meegenismeer achter ontleet, dan zie je gewoon een spiegel van onze maatschappij.

Het laat niet alleen zien wat we aannieuwst consumeren, maar vooral hoe we cognitief gezien voorkomen dat we verdrinken in een zeep van complexe informatie.

En de rode draad die we uit deze bronnen hebben getrokken is iets wat in een van die gesprekken letelijk als typisch Nederland's voor het omschreven.

Oh ja, dat onverbiddelijke pragmatisme.

Ja, een heel nuchter pragmatisme.

We bekijken vandaag twee totaal verschillende arenas.

Eerst de politieke arenen en daarna, rond op het nieuwe belastingplan.

En daarna maken we de overstap naar een diep emocioneel maatschappelijk liteken.

Een enorme overgang.

Zeker. De herenopening van een belangrijk marktplein in de Polse stad Krakau naar een vrij brute aanslag.

Dat contrast kan bijna niet groot, eigenlijk.

Nee, maar toch drijven bij de situaties op precies dezelfde psychologische motor.

En dat ze hier vooral in de manieren waarop de mensen in onze bronnen erover praten.

Hoe bedoel je wat precies?

Of je nu als politicus een vastgelopen formatie moet redden.

Of als stad proberen te herstellen van een collectief trouwmen.

De vraag is altijd hoe vind je een manier om niet verlamt te raken.

Omdanks tegen slag of een geprek aan steun.

Ja, hoe blijf je gewoon doorgaan?

Laat de directe even kijken hoe dat pragmatisme zich uit speelt op het binnenhof.

Hoe plan.

In even de gesprekken horen we een groepje onder wie een rik het nieuws bespreken dat hij die ochtend even snel via nu punt en el las.

Het draait allemaal om het nieuwe belastingplan.

Ja, het bekende belastingplan.

En de regeringspartijen, dus deze 60-VVD in het CDA,

die voeren moment heel achtergesloten de deuren en op ingesprekken met op positiepartijen.

De liggen namelijk echt best wel pittig maatregelen op tafel.

Zoals die hogere belastingen voor hoge inkomens.

Tot en iemand in dat gesprek vraagt zich ook bezorgd af of de BTW op boeken die nu nog op 9 procent staat misschien omhoog gaat.

En we weten allemaal hoe de politieke wisst kunnen werken.

Ze komen simpelweg zetels de kort in de eerste kamer.

Precies.

Maar wat mij in dit sprek zo enorm opviel is de timing van deze overleggen.

Ja, de timing is inderdaad het sleutelhoort voor de strategie hier.

Want dit is geen open brinstormssessie in de vroege ontwerp fase zeg maar.

Nee, exact.

De planen zijn eigenlijk gewoon al in beton gegoten.

Ik zat dit transgrip te lezen en dacht echt zo van, oké, dit is als of je een heel huis hebt ontworpen.

De fundering ligt er de muurgestaan, de dak zit er helemaal op.

En dan paschijn naar de buurgen.

En dan loopt je pas met je bouwtekening naar de buur om te vragen.

Goh, heb je er nog input over dit ontwerp?

In de bronenoemendse terechtmosterd na de maaltijd is dit dan niet gewoon puurpolitiek de jater.

Hoe bedoel je het de jater?

Nou je weet dat je niets fundamentals meer gaat veranderen aan dat huis.

Kwek deze schijnvertooning dan niet alleen maar cynisme bij de kiezer.

We blijven inhoudelijk trouwens helemaal buiten die belastingen of het er nou weer eens zijn of niet, maar puur het proces.

Ja, dat is een hele scherpe analogie hoor dat huis, maar je moet er nog één stap verder trekken om de echte politieke strategie te begrijpen.

Oké, vertel.

Kijk, ja, het huis is af en je vraagt de buur om input, maar het cruciale verschil in dit haagse scenario is dat die buuren de sleutels van een boeldozer hebben.

Oh wow, ja, dat is wel even andere koek.

En als je ze niet op zijn minst de kleur van de voordeur of het type dakpan laat uitkiezen dan schuizen ze jou hele zorgvuldige bodenhuis in de eerste kamer gewoon plat met een motie van wand trouwen.

Oudsch, dat is wel een hele harde politieke realiteit ja.

Precies.

Je onderhandelt dus eigenlijk helemaal niet om het plan beter te maken, je onderhandelt simpelweg voor gijze luisterruil.

Ja, we spreken hier eigenlijk over de gamivicatie van de Nederlandse politiek.

Het gaat in dat achterkamer dus overleg helemaal niet over de inhoud, maar puur over het proces van draagvlakreeren.

Gewoon steunkopen eigenlijk.

Zeker.

In ons versplinterde systeem is draagvlak de enige valita die er nog toe doet.

De koalitie slikt haar trots in en de oppositie krijgt een paar zichtbare concessies.

Hoe symbolisch die concessies dan ook zijn.

Klopt.

Puur zodat zei naar hun eigen achterbank kunnen stappen en zeggen, kijk ons eens, we hebben toch invloed gehad.

Ja, ik snap het.

Dit vertraagde moezaam op proces voelt misschien als poppenkast voor de buitenwereld,

maar het is eigenlijk gewoon de smerolie van ons systeem vertrouwen.

Betwingt ze dus eigenlijk om hun ideale opzij te zetten?

Exakt.

Ideologische suiverheid wordt ingeruilt voor de brute noodzak om het land te kunnen besturen.

Ze moeten wel waterbedden wij in doen zoals een van de sprekers het letterlijk verwoorden,

slicken en doorgaan, maar hier komt dus het fascinerende omslagpunt in dat transcript.

Ja, dat vond ik ook zo opvallend.

Zo draad gesprek over die belastingpolitiek en dat moezaam op poleren een beetje de abstract

of de taai wordt, of misschien gewoon de frustrerend, trekt de hele goede plotseling een enorm

mentale handgemaan.

Ja, heel herkend, maar wel.

Ze constateren even heel droogjes dat dit soort gepolder typisch Nederlandse is,

en schakelanden echt binnen drie zinnen over naar de supermarkt.

Nou, wat ze blijven op het heen gaan halen en dat zelf pas daar gaan maken.

Het lijkt een soort hilarische, trifiale afleidingsmaneuveren.

Dat klinkt inderdaad als een typische beetje luchtige manier om een zwaargesprek,

maar gewoon af te kappen.

Ja, maar dat nuchtige meegenismen, dus het loslaten van het complexen en je direct vastgrijpen

aan het tasparende alla dagens, dat is dus geen onschuldige politiek grappie.

Nee, zeker niet.

Want als we in onze bronnen naar dat tweede gesprekkenijken zien we dat we exact

ditzelfde psychologische schild gebruiken bij levensgrote, traumatische gebeurtenissen.

En dat brengt ons dus bij de situatie in Krakow.

Het is echt een indrukwekkende verschuifing in context.

We laten de haagse wandelgangen achter ons en we kijken naar een enorm marktplein

in een polse stad met echt een loodzware geschiedenis.

Ja, de sprekers in deze tweede bron bespreken het nieuws rondom dat groot historische plein in Krakow.

Een plek vol met prachtige kerken, normaal gesproken het bruisende hard voor al die toeristen.

Maar vorig jaar was dat natuurlijk heel anders.

Ja, vorig jaar was dat plein en lazen toen heel van een vreselijke aanslag.

De bronnen beschrijven ook hoe de stad in de naselepte van veranderde in één grote collectieve

ouding van Raal.

Het gigantische bloemenzijen en duizende kaarsen.

Echt een open zenuw voor de hele gemeenschap daar.

Ja, en nu lees we dus dat het burgemeesterenplein officieel weer heeft heropend.

Maar de manier waarop de stad deze aanslag in de architectuur integreert,

deed me tijdens het lees echt even fronzen.

Omdat de stad explicietkist voor het weglaten van een klassiek pompous monument bedoel je?

Ja, er komt geen toerhoog standbeeld van bron,

of een soort abstractige denksteen die dat hele plein dominiert.

De focus van de herdenking is gereduiseerd tot de ultieme eenvoud eigenlijk, een simpel bankje.

Gewoon een bankje.

Een plek waar je even kunt zitten en waar ruimte is om een bloemen achter te laten.

Er wil ik toch echt even de advocaat van de duifelspeloren wacht even.

We hebben het hier over een verwoestende aanslag.

Een gebeurtenis die levens heeft gekost en de ziel van zo'n stad enorm heeft geraakt.

Ik voel de maar al aankomen.

Ja, maar als je daar dan een gewoon bankje neerzet, wist je dan niet effektief die heerde geschiedenis uit

om willen van kapitalistisch pragmatisme?

Hoe bedoel je dat precies dat kapitalistische erin?

Nou, lopen we niet het risico dat we daarmee eigenlijk zeggen.

Heel erg wat die gebeurt is, maar we moeten door, want de toeristen het sroom moet weer op gang komen.

Geef zitten en kopt erna weer lekker snelle waafel.

Oh, die manier.

Ja, is een bankje niet gewoon een middel om het trauma veel te snel glatten strijken?

Ik begrijp die reactie echt volledig hoor.

Het voelt intuitief misschien heel respectloos om zo iets groot zo klein te maken.

Maar als je kijkt naar de teorie rond om stedelijke planning en collectieve traumaverwerking,

dan zie je dat dit juist alles behalve het uitwissen van geschiedenis is.

Oh, echt?

Ja, in tegen deel, het gaat heel erg over de manier waar het architectuur ons gedracht dikteert.

Wacht, hoe bedoel je dat gedracht dikteeren?

Nou, denk eens aan een heel groot, gigantisch monument ernaar gedachten is aan een tragedie.

Zo een enorme object, eist de ruimte op.

Het dwingt letterlijk een bepaalde gelaten uitrukking en een fysieke houding af bij de voorbijganger.

Ja, stilte, solemniteit, reflectie.

Exakt.

Dat soort dingen.

Het bevries dat stukje van de stad eigenlijk permanent in het verleden.

Het wordt een soort permanente plaatste likt.

En voor een status kraakouw, waarvan in onze bronotrouw is letterlijk,

wordt er noemd hoe enorm afhankelijk ze zijn van het toerisme zou dat gewoon katastrofaal zijn.

Die permanente bevriesing van het hart van de stad bedoel je.

Ja, ja.

Want het leven moet doorgaan.

Kijk een bankje dicteert helemaal geen stilstand.

Een bankje nodig juist uit tot het alle dagse.

Je kunt er huilen om wat er gebeurd is, zeker.

Maar je kunt er ook simpelweg je veterstriken, even koffie drinken of wacht op een vriend.

Ja, stilbelijven staan los ook niet zo op.

Zoals één van de persoon in de transcript echt heel nuchter en pragmatisch opmerkt.

En dat is precies de kern van het verhaal.

Het bankje verweeft de rauw in het levende aademende weefsel van de stad.

In plaats van dat er gebeurd is als een donkere wolken boven dat hele plein blijft hangen.

En er zijn natuurlijk wel gewoon extra veiligheidsmaatregelen getroffen.

Dat wordt ook bedoend.

Ja, om het irasionele onveiligheidsgevoel weg te nemen.

Dat moet ook.

Maar door het monument zo functioneel en alle dagsten maken,

het winkt de stad haar bewoners en bezoekers eigenlijk heel zachtjes

om de blik weer op de toekomst te richten.

Het is dus ruimtelijk pragmatisme op het allerhoogste niveau.

Absoluut.

Dat vind ik echt een briljant perspectief op stadplelling.

En weet je wat het nog veel sterk er maakt?

Het is dat mensen die dit nieuwsvijt bespreken,

dus in onze transcripties,

onbewust exact ditzelfde meegenisme toepassen in hun eigen conversatie.

Ja, dat was echt fascinerend om te zien in de data.

Het is bizarre om te lezen, Jo.

Twels net hebben over deze echt gruelijke aanslag.

De kaars, de moeilige keuze van de burgemeester om de boel te heropenen.

Schiet ze plotseling een compleet andere kant op.

Ze associeren kraakouw ineens met stedentrips.

En voor je het weet gaat het over treinen?

Ja, ze debitteren ineens uitgebreid over de charme van de NS

en hoe reizen met het treinde Europa zoveel leuker is dan met het vliegtuig.

En dit is echt het absolute hoogte punt.

Ze sluiten dit enorm type duisterig gesprek,

letterlijk af met bitterballen.

De bitterballen als het ultieme cognitieve anchor.

Ja, echt, het staat er gewoon.

Iemand merkt doodluk op bitterballen losse alles op.

Er wordt vervolgens bevestigd dat er inderdaad nog een versus zak in de vrieze licht

verschaalt bij de Albertijn.

Heerlijk nuchter.

En ze discussieren nog even heel serieus over het feit dat er most het bij moet.

En dat tepel te eigenlijk heel handig zijn.

Toen het last dacht ik eerst echt, wow, wat een oppervlakkeheid.

Dat is vaak wel de eerste reactieën.

Ja, want je gaat binnen 60 seconden van de terroristische aanslag naar de vrienduurpan.

Hoe dan?

En toch als we de psychologische kaders erbij pakken,

is dit juist het tegenovergestelde van oppervlakke uit.

Binnen de psychologie raakt dit heel erg aan concepten als cognitieve aarding

en de Terror Management Theory.

Oké, laten we die Theorie dan een zeef ontleden.

Hoe verklart dat in hemels naam die plotselingen trekking gevrienduur dus nex?

Nou, de Terror Management Theory stelt in de basis dat wij mensen een heel fundamentel onderhuis

bezef hebben van onze eigen kwetsbaarheid, van onze sterfelijkheid.

Oké, en als we dan zo iets heftig lezen?

Ja, zodra we geconfronteerd worden met news over.

Maar laten we zeggen een groelijke bomb aanslag, dan wordt dat existentieële bezef direct gedrikkerd.

Dat is cognitief gezien zo zwaar en zo overweldigend.

Dat onze brein dat simpelweg niet heel lang kan vasthouden, zonder in paniek te raken.

Dus wat doet ons brein dan precies?

Het zoek per direct naar aarding.

Het ruipt zich echt vast aan de meest tasdbare basale elementen van ons bestaan.

Rituële sociale verbinding en dus onze visieke behoefte.

Het is eigenlijk gebruik je de gedachte aan een teapot of een klodermosterd om je brein te behoeden voor een soort existentieële kortsluiting.

In de bronnen wordt letterlijk gelachen om de uitspraak honger is de beste zuis.

Het klinkt natuurlijk als een hele vrouwgrap, maar biologisch gezien is het echt te spijken op z'n kop.

Fascinerend.

Honger doorst de visieke behoefte aan voedsel en vooral de sociale behoefte om het samen te delen,

die trekken ons met brute kracht terug naar de realiteit.

Het klinkt eigenlijk wel heel logisch.

Denk even aan jezelf als je nu luistert.

Je scrollt zocht een store nieuwsapp, je leest echt een afschuwelijke kop over een oorlog of een of andere ramp.

En 30 seconden later betrap je jezelf erop dat je op een heel andere app zit te kijken naar recepten voor vanavond.

Of naar nieuwe sneakers?

Ja, precies.

Nou, dat is eigenlijk enorm confrontierend als je het zo zegt.

Want je voelt je dan vaak zo in mens schuldig.

Zo'n hoe kan ik me in vredes naam druk maken om wat ik vanavond koopt,

terwijl de halve wereld in brand staat.

Exakt, dat schuld gevoel dat kennen we echt allemaal.

Maar wat de analyse van deze bronne zo mooi blot ligt,

is dat dit helemaal geen eeuwisme is.

Het is een volstrekt noodzakelijk kochnitief schuld.

Een beschermingsmegenisme.

Ja.

Net zoals de stad Krakau weigert om het marktplein te laten gijzelen door het trauma,

en dus kiest voor dat simpele alledaagse bankje om het leven weer op gang te brengen,

zo weigeren de sprekers in deze dialogen ook om zich mentaal te laten gijzelen door het wereldnieuws.

Ze erkennen dus wel waar het om gaat.

Ze respecteren de rouw, maar daarna is het toch echt gewoon die bitterbal in het vet.

Het is exact dezelfde overlevingsstrategie, alleen de ene op de schaal van een metropool,

de andere op de schaal van een huiskamer.

Wow, dat is echt een verbluffend inzicht.

De manier waarop we met de fysieke inrichting van een getraumatiseerde stad omgaan,

is gewoon een directe weerspiegeling van hoe we onszelf mentaal inrichten na het lezen van de krant.

Prachtig, toch?

Ja, dus als we de draden van deze hele verkenning vandaag al aan elkaar knopen voor je,

de gedeelde keuze is eigenlijk een soort weigering om verlamd te raken.

Precies.

Of het nu Haagse politici zijn die ondanks enorme ideologische ego's toch water bij de wijn doen,

en deals sluiten om een wet door de Eerste Kamer te krijgen,

of burgers die na het bespreken van een echt hartverscheurende tragedie besluiten dat de Albert Heijn roept.

Het is de drang om oplossingsgericht en aards vooruit te blijven kijken.

En dat vind ik ergens ook wel een heel geruststellende conclusie,

want we leven in een mediaklimaat dat gewoon onophoudelijk crises en trauma's op ons afvuurt.

Stop nooit.

Als je daar continu op volle emotionele capaciteit in meegaat, dan moet je gewoon stilstaan.

Deze doodnormale gesprekken over de NS en pasta herinneren ons eraan dat ons instinctieve aanpassingsvermogen

een feature is van het mens zijn.

Dus het is geen bug?

Nee, absoluut geen buik.

Dat vermogen om de zwaarte te erkennen en terug te keren naar de bizarre rituelen van ons dagelijks leven,

houdt de wielen van onze maatschappij letterlijk draaiende.

Zonder die typisch Nederlandse nuchterheid zouden we inderdaad collectief bezwijken.

Maar goed, ik zou het niet zo maar los kunnen laten, zonder toch nog één keer even flink aan de fundering van dit hele verhaal te rammen.

Oh, daar gaan we.

Ja, want hoe krachtig dit cognitieve verschil ook is.

Het roept bij mij toch een laatste, misschien wat ongemakkelijke gedachte op die ik jou, de luisteraar,

eigenlijk wil meegeven om nog eens rustig over te kauwen.

Ik ben benieuwd.

Kijk, we hebben vandaag gezien dat de behoefte aan normaal doen, aan het grijpen naar de bitterballen,

of het snelle politieke polderen, ons redt van verlamming.

Maar als we in onze cultuur altijd maar die uitweg zoeken in dat pragmatisme,

als we direct het simpele bankje neerzetten om de toeristen maar weer binnen te halen,

of direct terugschakelen naar ons boodschappenlijstje, omdat het wereldnieuws veel pijn doet.

Ja, dan ontwijk je misschien iets.

Precies, behouden we dan niet heel stiekem een ondoordringbaar pantser van nuchterheid om ons heen.

En lopen we daarom niet het risico dat we weigeren om echt stil te staan

bij wat er fundamenteel kapot is in onze wereld.

Simpelweg omdat het te oncomfortabel voor ons is.

Dat is inderdaad een heel scherpe, maar wel confronterende gedachte.

Een complexe vraag om de rest van je dag mee in te nemen, denk ik.

We hopen dat je de volgende keer na een intens gesprek bij het koffiezetapparaat niet omslaat naar

wat de pot schaft vanavond, je beseft welk geniaal psychologisch mechanisme er aan het werk is.

Ontzettend bedankt voor het meeluisteren en tot de volgende diepe duik in onze bronnen.