Heerlijke Nieuwe Wereld: Geluk of Vrijheid?

Hallo en welkom bij Boekisodes, de podcast waar we elke dag een beroemd boek samenvatten in ongeveer twintig minuten.

Perfect voor jou, als je Nederlands leert op B1-niveau.

Ik ben Rick van Dutch Fluency en ik ben blij dat je er bent.

Stel je eens een wereld voor waar je altijd gelukkig bent.

Geen pijn, geen verdriet, geen zorgen.

Je bent gezond, je hebt een baan die perfect bij je past, en je hebt genoeg vrienden en plezier.

Als je je toch een keer niet goed voelt, neem je gewoon een kleine pil en alle negatieve gevoelens verdwijnen.

Klinkt dat niet fantastisch?

Dit is de wereld van het boek van vandaag: 'Heerlijke Nieuwe Wereld', geschreven door de Engelse schrijver Aldous Huxley in het jaar negentienhonderdtweeëndertig.

De originele titel is 'Brave New World'.

Het is een van de beroemdste dystopische romans ooit geschreven.

Een dystopie is het tegenovergestelde van een utopie: het lijkt een perfecte wereld, maar onder de oppervlakte is er iets vreselijk mis.

En vandaag gaan we ontdekken wat dat precies is.

Het verhaal speelt zich af in de toekomst, in het jaar 632 na Ford.

Henry Ford, de man van de auto's en de lopende band, wordt hier als een soort god gezien.

De wereld wordt bestuurd door één regering: de Wereldstaat.

Hun motto is: Gemeenschap, Identiteit, Stabiliteit.

Alles is georganiseerd voor maximale efficiëntie en geluk.

Mensen worden niet meer geboren, ze worden 'gemaakt' in grote fabrieken, de 'Broed- en Conditioneercentra'.

In Londen staat het Centraal Broed- en Conditioneercentrum, en daar begint ons verhaal.

Baby's groeien in flessen, niet in de buik van een moeder.

Het concept van 'moeder' of 'vader' is een vies woord.

Voordat ze 'geboren' worden, is hun toekomst al bepaald.

Ze worden ingedeeld in vijf kastes: Alpha, Beta, Gamma, Delta en Epsilon.

De Alphas zijn de slimste en sterkste mensen, de leiders en denkers.

De Epsilons zijn de laagste kaste, ontworpen voor simpel, zwaar werk.

Terwijl ze in de flessen groeien, wordt hun ontwikkeling aangepast.

Toekomstige Epsilons krijgen bijvoorbeeld minder zuurstof, zodat hun hersenen en lichaam zich minder ontwikkelen.

Na de 'geboorte' gaat de conditionering door.

Dit gebeurt met 'hypnopedie', ofwel slaaponderwijs.

Terwijl de kinderen slapen, horen ze duizenden keren dezelfde boodschappen.

Een Beta-kind hoort bijvoorbeeld: "Ik ben zo blij dat ik een Beta ben, want de Gammas zijn dom en de Alphas moeten te hard werken." Zo leert iedereen zijn plek in de wereld te accepteren en er zelfs van te houden.

Vrije wil bestaat niet echt.

Alles draait om consumptie en plezier.

De belangrijkste regel is: "Iedereen hoort bij iedereen." Relaties en liefde zoals wij die kennen, zijn verboden.

Promiscuïteit wordt juist aangemoedigd.

En als er toch iets van pijn of eenzaamheid opkomt, is er 'soma'.

Soma is de perfecte drug.

Het geeft je een gevoel van puur geluk, een 'vakantie' van de realiteit, zonder de nadelen van alcohol of andere drugs.

De overheid deelt het gratis uit.

Met soma is iedereen tevreden en de maatschappij stabiel.

In deze perfect georganiseerde wereld ontmoeten we onze eerste hoofdpersoon: Bernard Marx.

Bernard is een Alpha-Plus, dus hij hoort bij de elite.

Maar hij is anders.

Hij is kleiner van stuk dan andere Alphas.

Er gaan geruchten dat er misschien alcohol in zijn fles is gekomen tijdens zijn ontwikkeling.

Daardoor voelt hij zich een buitenstaander.

Hij is onzeker en dat maakt hem kritisch.

Hij houdt er niet van om soma te nemen.

Hij wil echte gevoelens ervaren, ook als ze pijnlijk zijn.

Hij verlangt naar diepe, persoonlijke connecties, iets wat in deze wereld niet bestaat.

Zijn collega's vinden hem maar raar.

Dan is er Lenina Crowne.

Zij is een Beta en in veel opzichten het perfecte product van deze maatschappij.

Ze is mooi, populair en volgt alle regels.

Ze vindt het normaal om met veel verschillende mannen uit te gaan.

Maar de laatste tijd gaat ze wel erg vaak met één man uit, en dat is een beetje vreemd.

Ze is gefascineerd door de vreemde en intense Bernard.

Bernard nodigt haar uit voor een reis naar een van de weinige plekken op aarde die niet bij de Wereldstaat hoort: het 'Savage Reservation' in New Mexico, in Amerika.

Dit is een soort reservaat waar mensen nog op de 'oude' manier leven.

Ze worden geboren, hebben families, worden oud en ziek.

Voor de mensen van de Wereldstaat is dit een schokkend en primitief idee.

Lenina vindt het spannend en eng tegelijk, maar ze gaat akkoord met de reis.

De reis naar het reservaat is het begin van alles.

Wanneer Bernard en Lenina aankomen, is het een enorme cultuurschok, vooral voor Lenina.

Ze ziet vuil, ze ruikt vieze geuren.

Ze ziet een oude man, en ze is geschokt.

In haar wereld wordt iedereen jong en gezond gehouden tot ze sterven.

Ouderdom bestaat niet.

Ze ziet moeders die borstvoeding geven aan hun baby's.

Voor Lenina is het woord 'moeder' obsceen, iets walgelijks.

Ze kan het niet aan en neemt een grote dosis soma om te ontsnappen aan deze vreselijke realiteit.

In het reservaat ontmoeten ze een vrouw genaamd Linda.

Linda is anders dan de andere bewoners.

Ze heeft blond haar en een lichte huid.

Ze vertelt Bernard haar verhaal.

Ze kwam jaren geleden ook uit de 'beschaafde' wereld, de Wereldstaat.

Ze was een Beta en was hier op reis met een man.

Tijdens een storm is ze gevallen, raakte ze gewond en werd ze achtergelaten.

Iedereen dacht dat ze dood was.

Maar ze overleefde en moest hier blijven.

En toen gebeurde het meest schandelijke wat een vrouw uit de Wereldstaat kan overkomen: ze kreeg een kind.

Ze werd moeder.

Haar zoon heet John.

De man met wie ze op reis was, was de baas van Bernard, de Directeur van het Broed- en Conditioneercentrum in Londen.

Bernard realiseert zich dat dit schokkende informatie is.

Hij kan dit gebruiken.

John is een jonge man die tussen twee werelden is opgegroeid.

In het reservaat was hij een buitenstaander vanwege zijn blonde haar en de vreemde verhalen van zijn moeder over de andere wereld.

Zijn moeder leerde hem lezen, maar het enige boek dat ze hadden was een heel oud boek: 'The Complete Works of William Shakespeare'.

John heeft zijn hele wereldbeeld, zijn ideeën over liefde, dood, eer en passie, uit de toneelstukken van Shakespeare gehaald.

Hij droomt van de 'Heerlijke Nieuwe Wereld' waar zijn moeder altijd over praat.

Een wereld die hij kent uit de woorden van Miranda in Shakespeare's toneelstuk 'The Tempest': "O wonder!

How many goodly creatures are there here!

How beauteous mankind is!

O brave new world, that has such people in't!" Hij denkt dat het een paradijs is.

Bernard ziet zijn kans.

Hij regelt toestemming om Linda en John mee te nemen naar Londen.

Terug in het Broedcentrum wordt Bernard publiekelijk door de Directeur bekritiseerd voor zijn onorthodoxe gedrag.

De Directeur dreigt hem te verbannen naar IJsland.

Maar dan speelt Bernard zijn troefkaart.

Hij presenteert Linda en John.

John roept: "Mijn vader!" en valt op zijn knieën voor de Directeur.

De hele zaal barst in lachen uit.

Het woord 'vader' is nog schandelijker dan 'moeder'.

De Directeur is publiekelijk vernederd en neemt ontslag.

Bernard is ineens een held.

Hij is niet langer de kleine, rare Alpha.

Hij is de man die 'de Wilde' naar Londen heeft gebracht, en plotseling is hij enorm populair.

Iedereen wil John zien, en dus wil iedereen bevriend zijn met Bernard.

John wordt een beroemdheid.

Hij wordt overal mee naartoe genomen om de wonderen van de nieuwe wereld te zien.

Maar wat hij ziet, stelt hem diep teleur.

Hij bezoekt een fabriek waar identieke tweelingen aan de lopende band werken, en hij wordt er misselijk van.

Hij gaat naar de 'feelies', een soort bioscoop waar je niet alleen ziet en hoort, maar ook voelt wat de acteurs voelen.

Hij ziet een film vol oppervlakkige erotiek en vindt het vulgair.

Hij begrijpt niet waarom iedereen continu soma neemt om aan de realiteit te ontsnappen.

Hij ziet een wereld zonder kunst, zonder passie, zonder diepgang.

De 'Heerlijke Nieuwe Wereld' is helemaal niet heerlijk.

Het is leeg.

Hij voelt zich meer alleen dan ooit.

De grootste botsing ontstaat rondom Lenina.

John is op slag verliefd op haar.

Ze is het mooiste wat hij ooit heeft gezien.

Maar zijn liefde is gebaseerd op de romantische, dramatische idealen van Shakespeare.

Hij wil haar het hof maken, zijn liefde bewijzen, misschien zelfs voor haar lijden.

Lenina begrijpt hier niets van.

Zij vindt John ook aantrekkelijk.

Dus, zoals ze geleerd heeft, biedt ze zichzelf direct aan hem aan.

Ze kleedt zich uit en probeert hem te verleiden.

Voor John is dit de ultieme belediging.

Hij wordt woedend, noemt haar een hoer en jaagt haar weg.

Hij is compleet in de war door het conflict tussen zijn idealen en de realiteit van deze wereld.

Het breekpunt voor John komt wanneer zijn moeder, Linda, op sterven ligt.

Linda heeft, sinds haar terugkeer, haar toevlucht gezocht in een permanente soma-vakantie.

Ze ligt in het ziekenhuis, langzaam stervend aan een overdosis.

John haast zich naar haar bed, vol verdriet.

Hij probeert haar wakker te maken, herinneringen op te halen aan hun tijd samen.

Maar op dat moment komt er een groep Delta-tweelingen binnen.

Ze zijn daar voor hun 'doodsconditionering'.

Ze leren om de dood als iets normaals en onbelangrijks te zien.

Ze staren naar de stervende Linda zonder enig gevoel en maken kinderachtige opmerkingen.

John wordt gek van woede en verdriet.

Zijn intense rouw, een van de meest menselijke emoties, wordt gezien als schandalig en asociaal.

Na Linda's dood ziet John de dagelijkse soma-rantsoenen worden uitgedeeld aan de Delta's.

Hij knapt.

Hij rent naar de uitdelers, grijpt de dozen met pillen en begint ze uit het raam te gooien.

Hij schreeuwt dat het vergif is, dat ze vrij moeten zijn.

De Delta's raken in paniek en er breekt een rel uit.

Bernard en zijn vriend, Helmholtz Watson, een andere Alpha die ook ontevreden is, proberen John te helpen, en ze worden alle drie gearresteerd.

Nu volgt de belangrijkste scène van het boek.

Bernard, Helmholtz en John worden voor Mustapha Mond gebracht.

Mond is een van de tien Wereldleiders, een extreem intelligente Alpha-Plus.

Hij is de enige die de oude boeken, zoals Shakespeare, mag lezen.

Hij heeft een lange, filosofische discussie met John.

Mond legt uit waarom de wereld is zoals hij is.

Hij vertelt dat ze bewust hebben gekozen voor geluk en stabiliteit in plaats van voor waarheid, schoonheid en vrijheid.

Kunst, wetenschap en religie leiden tot vragen, passie en sociale onrust.

Daarom zijn ze verbannen.

Families leiden tot intense, exclusieve emoties zoals jaloezie en woede.

Daarom zijn ze afgeschaft.

Mond zegt: "We hebben de wereld niet gevuld met Alphas omdat een maatschappij van pure Alphas instabiel zou zijn.

Iedereen kan niet de baas zijn." Ze hebben een wereld gecreëerd waarin iedereen tevreden is met zijn lot, omdat ze niet beter weten.

John protesteert fel.

Hij verdedigt het recht op kunst, op God, op echte gevoelens.

In een beroemde passage zegt hij: "Maar ik wil geen comfort.

Ik wil God, ik wil poëzie, ik wil echt gevaar, ik wil vrijheid, ik wil goedheid.

Ik wil zonde." Mustapha Mond glimlacht en antwoordt rustig: "Kortom, u claimt het recht om ongelukkig te zijn." John bevestigt dat.

Hij kiest voor het volledige spectrum van menselijke ervaring, inclusief de pijn.

Mustapha Mond besluit om Bernard en Helmholtz te verbannen naar eilanden.

Dit is de straf voor non-conformisten.

Op deze eilanden leven allemaal interessante individuen die niet in de maatschappij pasten.

Voor Bernard is het een straf, maar voor Helmholtz is het een kans om eindelijk met gelijkgestemden te zijn.

John mag niet mee.

Mond wil het 'experiment' met hem voortzetten.

John besluit zelf te vluchten.

Hij vindt een oude, verlaten vuurtoren ver weg van de stad en probeert daar een simpel en puur leven te leiden.

Hij wil boete doen voor zijn 'zonden', voor zijn verlangen naar Lenina en zijn haat tegen de nieuwe wereld.

Hij bidt, werkt hard en straft zichzelf fysiek, door zichzelf te slaan met een zweep.

Maar de wereld laat hem niet met rust.

Een journalist ontdekt hem en maakt een 'feelie' van zijn zelfkastijding.

De film wordt een enorme hit.

Al snel komen er hordes toeristen in helikopters naar de vuurtoren om naar 'de Wilde' te kijken, alsof hij een dier in een dierentuin is.

Ze scanderen: "Wij willen de zweep!

Wij willen de zweep!" Op een dag landt Lenina ook met een helikopter.

Wanneer John haar ziet, wordt hij overspoeld door een mix van verlangen en haat.

De menigte wordt wild.

In de chaos en de opwinding, opgehitst door soma, begint een orgie waar ook John in wordt meegesleurd.

De volgende ochtend, als hij wakker wordt en zich realiseert wat er is gebeurd, is de schaamte en het zelfverwijt te groot.

Hij ziet nog maar één uitweg.

Wanneer de toeristen die dag terugkomen, vinden ze John.

Hij heeft zichzelf opgehangen in de vuurtoren.

Wat wil dit boek ons nu vertellen?

Huxley schreef 'Heerlijke Nieuwe Wereld' in negentienhonderdtweeëndertig.

Het was een tijd van grote politieke en economische onrust, tussen twee wereldoorlogen in.

Mensen waren bang voor chaos en verlangden naar stabiliteit.

Huxley zag hoe nieuwe technologieën, zoals massaproductie en psychologie, gebruikt konden worden om mensen te controleren.

Hij stelt de vraag: wat is de prijs van perfect geluk?

In zijn boek hebben de mensen vrijheid, kunst, wetenschap, spiritualiteit en diepe menselijke relaties opgeofferd voor een leven zonder pijn.

Ze zijn niet echt vrij, maar ze zijn wel gelukkig.

Of beter gezegd: ze zijn tevreden.

John, de 'wilde', vertegenwoordigt de menselijke geest die weigert dit te accepteren.

Hij eist het recht op om te lijden, omdat lijden ook een deel is van wat ons menselijk maakt.

Het boek is een waarschuwing tegen een maatschappij die comfort en plezier boven alles stelt.

Het vraagt ons na te denken over wat we echt belangrijk vinden in het leven.

Het einde van het boek is tragisch en donker.

John's poging om een authentiek leven te leiden, mislukt.

Hij kan niet ontsnappen aan de oppervlakkige, consumerende wereld.

Zijn dood is het ultieme bewijs dat er geen plek is voor zijn soort menselijkheid in deze 'perfecte' maatschappij.

Wat na het lezen van dit boek blijft hangen, is de vraag hoe relevant het vandaag de dag nog is.

We leven in een wereld vol afleiding.

We hebben sociale media, streamingdiensten, en voor bijna elk probleem is er wel een oplossing of een pil.

Huxley's visie was profetisch.

Hij zag het gevaar van een cultuur die ongemak en pijn probeert te elimineren.

'Heerlijke Nieuwe Wereld' is geen makkelijk boek, en het geeft geen simpele antwoorden.

Maar het stelt vragen die ons allemaal aan het denken zetten over de wereld waarin we leven en de toekomst die we willen creëren.

Het is een krachtig verhaal over wat het betekent om mens te zijn.

Dit was Rick van Dutch Fluency.

Voor een volledig transcript van deze aflevering, ga naar dutchfluency.com slash transcripts.

En wat is dat dan, mens zijn?

Volgens Huxley is het meer dan alleen maar gelukkig en tevreden zijn.

Het is ook het ervaren van pijn, verdriet en moeilijke emoties.

In de Heerlijke Nieuwe Wereld worden deze dingen gezien als een ziekte, iets wat moet worden opgelost met de drug soma.

Als iemand zich even niet goed voelt, neemt hij of zij een 'soma-vakantie'.

De overheid moedigt dit zelfs aan.

Want een bevolking die constant afgeleid en verdoofd is, komt niet in opstand.

Ze stellen geen moeilijke vragen.

Deze controle begint al bij de geboorte.

Mensen worden niet meer geboren, maar 'gemaakt' in fabrieken.

Ze worden verdeeld in kasten, van de slimme Alphas tot de hardwerkende Epsilons.

Al voor hun 'geboorte' wordt bepaald wat voor werk ze gaan doen en hoe intelligent ze zullen zijn.

Tijdens hun slaap luisteren ze naar herhaalde boodschappen, een techniek die 'hypnopaedia' heet.

Zo leren ze van jongs af aan om tevreden te zijn met hun plek in de maatschappij.

Ze leren de juiste meningen en verlangens.

Individualiteit wordt niet aangemoedigd, het wordt gezien als een probleem.

De leus is: iedereen hoort bij iedereen.

Persoonlijke relaties, diepe liefde en familiebanden zijn afgeschaft.

Ze veroorzaken alleen maar instabiliteit en pijn.

Dit idee van controle door plezier is misschien wel het meest relevante deel van het boek vandaag de dag.

Een andere beroemde schrijver, George Orwell, schreef het boek '1984'.

Hij dacht dat de toekomst een wereld zou zijn van constante surveillance en angst.

Een wereld waar de overheid alles controleert door pijn en straf.

Huxley had een andere visie.

Hij dacht dat controle zou komen door plezier en afleiding.

Mensen zouden hun vrijheid niet worden afgenomen, ze zouden die vrijwillig opgeven in ruil voor comfort en vermaak.

Als we naar onze huidige wereld kijken, lijkt Huxley's voorspelling misschien wel dichter bij de waarheid te komen.

We worden niet door een dictator met een leger onderdrukt.

In plaats daarvan worden we verleid door technologie en entertainment.

Denk aan de eindeloze stroom van video's op je telefoon.

Of de series die je de hele nacht kunt kijken.

Het is makkelijk om uren te verliezen aan deze afleidingen.

Huxley waarschuwde dat we verliefd zouden worden op de technologieën die ons vermogen om te denken verminderen.

We kiezen er vaak zelf voor.

We geven onze data vrijwillig aan grote bedrijven voor meer gemak.

We kiezen voor de makkelijke afleiding in plaats van voor een moeilijk boek of een diep gesprek.

De Heerlijke Nieuwe Wereld dwingt ons om na te denken over de prijs van een perfecte maatschappij.

Is een leven zonder pijn echt een beter leven?

Wat verliezen we als we kunst, religie en echte wetenschap opgeven voor stabiliteit?

John de Wilde kiest uiteindelijk voor het recht om ongelukkig te zijn.

Hij kiest voor het recht op pijn, angst en ziekte, omdat dat ook onderdeel is van het mens-zijn.

Zijn keuze is extreem, maar het laat het contrast zien.

Het boek is een spiegel.

Het laat ons zien hoe ver we misschien al op weg zijn naar zo'n wereld, zonder dat we het doorhebben.

En het stelt de ultieme vraag: willen we dat echt?

Of is er nog een andere weg mogelijk, een weg waar technologie ons dient, in plaats van dat wij de slaven van ons eigen comfort worden?

Dit was Rick van Dutch Fluency.

Voor een volledig transcript van deze aflevering, ga naar dutchfluency.com slash transcripts.