Groningse supercomputer: Nederland minder afhankelijk van buitenland

Ik ben Tim, uit 2250.

Naast me zit Pieter, een koopman uit 1850.

Vandaag hebben we nieuws dat jouw toekomst en die van Pieter raakt.

Een supercomputer in Groningen.

Blijf luisteren.

want dit gaat over macht, geld en baby's.

Supercomputer, mijn goede heer.

In mijn tijd rekenen wij met pen en papier.

Maar vertel, Tim, wat is dat voor wonder?

En waarom zou een koopman zoals ik mij daarvoor interesseren?

Nou Pieter, stel je voor.

Een computer die honderden biljarden berekeningen per seconde doet.

Dat is sneller dan een miljoen smartphones samen.

Die komt in Groningen, op de campus van de Universiteit.

En hij is bedoeld voor kunstmatige intelligentie, oftewel AI.

Kunstmatige intelligentie? Klinkt als tovenarij.

Maar ik begrijp wel iets van handel.

Als Nederland zo'n machine zelf heeft, hoeft het niet meer naar het buitenland voor rekenkracht.

Dat is toch wat gij bedoelt met minder afhankelijk zijn?

Precies! Je leert snel.

De overheid wil dat Nederland minder afhankelijk wordt van landen zoals de Verenigde Staten en China.

Nu komen de belangrijkste AI-innovaties daar vandaan.

Met een eigen supercomputer kan Nederland zelf AI-toepassingen ontwikkelen en testen.

Afhankelijk zijn van, dat ken ik uit de handel.

Als ik afhankelijk ben van één leverancier, dan vraagt hij een hoge prijs.

Dus Nederland wil zijn eigen leverancier zijn. Verstandig.

Maar wat is een supercomputer, precies?

Leg dat eens uit aan onze luisteraar.

Een supercomputer is een computer die heel complexe berekeningen kan doen.

Denk aan weersvoorspellingen, wetenschappelijk onderzoek, of het trainen van AI.

Hij bestaat uit heel veel krachtige processoren die samenwerken.

Een gewone computer kan dat niet aan.

Dus het is als een groot gilde van rekenmeesters, die allemaal tegelijk werken.

In mijn tijd zouden wij zeggen: vele handen maken licht werk.

Maar waarom heeft Nederland die computer niet al?

Wij hebben toch al een supercomputer, Snellius in Amsterdam?

Klopt, maar die is niet groot genoeg voor de zwaarste AI.

Daarom komt er nu een nieuwe, speciaal voor AI.

In 2027 wordt hij opgeleverd, en vanaf 2028 kunnen organisaties hem gebruiken.

Het is een onderdeel van een groter plan, een AI-fabriek in Groningen.

Een fabriek.

In mijn tijd maken wij in fabrieken kleding en schepen.

Maar een AI-fabriek, wat maakt hij dan?

Toch geen stoffen of ijzer?

Ik stel mij er iets heel anders bij voor.

Nee, het is geen fabriek met rook en machines.

Het is een plek waar onderzoekers, bedrijven en overheden samenwerken aan AI-technologie.

Ze experimenteren met nieuwe toepassingen en onderzoeken hoe je data veilig kunt opslaan.

De supercomputer is het kloppende hart.

Dus het is een soort werkplaats voor ideeën, dat begrijp ik.

Maar gij zegt dat het Universitair Medisch Centrum in Groningen er ook iets mee wil doen.

Met baby's?

Dat klinkt nogal delicaat.

Ja, dat is interessant.

Het ziekenhuis wil kwetsbare pasgeboren baby's in de gaten houden met sensoren.

Die meten hartslag, hersengolven, en zelfs videobeelden.

Al die data willen ze analyseren met de supercomputer om te leren of een baby pijn heeft

of voeding nodig heeft.

Hmm, dat is eervol werk.

In mijn tijd zou een dokter naar het kind kijken en zijn ervaring gebruiken, nu doet een machine dat.

Maar is dat niet gevaarlijk?

Wie beschermt de privacy van die kleine kinderen?

Goeie vraag.

Daarom is het juist zo belangrijk dat dit in Groningen gebeurt, onder Europese wetten.

Commerciële bedrijven zijn duur en minder streng.

De Universiteit kan beter letten op privacy en dat is precies waarom Nederland niet meedoet

aan de Europese AI-gigafabrieken.

maar kiest voor kleinere, zoals in Groningen.

Soevereiniteit, dat woord hoorde ik.

Dat betekent toch dat jezelf de baas bent?

In mijn tijd vechten landen om soevereiniteit.

Nu gaat het om computers.

De tijden veranderen, maar de strijd om macht blijft.

Mooi gezegd.

En nu het leerpunt voor onze luisteraar.

We horen vaak afhankelijk zijn van.

Dat betekent dat je iets of iemand nodig hebt.

Bijvoorbeeld: 'Ik ben afhankelijk van mijn fiets.'

Dat is simpel.

Maar je kunt het ook beter zeggen.

Nederland is afhankelijk van buitenlandse AI-bedrijven.

Probeer dat maar eens.

Dus, de koopman is afhankelijk van de wind.

En beter, de koopman is afhankelijk van de windrichting.

Ik zie het patroon.

Afhankelijk zijn van, plus een zelfstandig naamwoord.

Dat kan ik gebruiken.

Precies.

En nu terug naar het nieuws.

De supercomputer kost veel geld, maar de overheid hoopt dat het de kenniseconomie een boost

geeft.

Dat betekent meer banen en meer technologie in Nederland.

Maar er is kritiek.

Waarom doet Nederland niet mee met de grote Europese AI-fabrieken?

Ik zou zeggen, liever een eigen klein schip dan een groot schip van een ander.

Maar is dat niet kortzichtig?

Als heel Europa samenwerkt, is dat toch sterker?

In mijn tijd werken de gilden ook samen.

Soms is samenwerking beter dan alleen.

Dat is een goede discussie.

Het kabinet vindt dat Nederland nu meer heeft aan kleinere AI-fabrieken.

Maar sommige experts zeggen, je moet juist groot durven denken om met de VS en China

te concurreren.

Wat vind jij luisteraar?

Laat het ons weten.

Ik ben benieuwd wat de luisteraar er van vindt, maar ik heb nog een vraag.

Gij sprak over algoritmen.

Wat is dat nu precies?

Ik hoor dat woord steeds, maar ik begrijp het niet helemaal.

Een algoritme is een soort recept dat een computer volgt.

Stap voor stap.

Bijvoorbeeld, als je een foto van een kat laat zien, dan herkent het algoritme de kat.

Hoe meer voorbeelden, hoe beter het werkt.

En om dat te trainen, heb je veel rekenkracht nodig.

Daarom is die supercomputer zo belangrijk.

Dus het is als een leerling die heel veel boeken leest om een vak te leren.

En de supercomputer is dan de bibliotheek.

Ik begin het te begrijpen.

Maar vertel Tim, wat gebeurt er in de rest van dit verhaal?

Ik heb gehoord dat er ook iets speelt met de Europese commissie.

Ja, dat bewaren we voor Deel 2.

We hebben het gehad over de supercomputer, de AI-fabriek en waarom Nederland onafhankelijker wil zijn.

In het tweede deel praten we over de Europese plannen en de kritiek.

Maar eerst onthouden: het leerpunt afhankelijk zijn van.

Ga naar nieuws door de tijd.com voor meer.

Tot zo.

We waren gebleven bij de Europese plannen.

De Europese Commissie wil van Europa een koploper maken op het gebied van kunstmatige intelligentie.

Daarvoor wil ze zeven AI-gigafabrieken bouwen.

Die moeten de rekenkracht leveren om te concurreren met de Verenigde Staten en China.

7 Giga fabrieken?

Dat klinkt als een machtig grootse onderneming.

In mijn tijd zouden we zeggen dat is een compagnie met 7 schepen.

Maar waarom doet Nederland daar niet aan mee?

Ik hoorde dat ons land niet heeft getekend.

Klopt.

Nederland tekent er niet.

Het kabinet zag eerder af van een subsidie voor een mogelijke AI-gigafabriek in Rotterdam.

In een brief aan de Tweede Kamer schreef staatssecretaris Willemijn Aards,

dat Nederland nu meer baat heeft bij kleinere AI-fabrieken, zoals die in Groningen.

Dus liever een eigen bescheiden werkplaats, dan een enorme fabriek waar wij weinig over te zeggen hebben.

Dat klinkt als de keuze van een koopman die zijn eigen handel drijft.

Maar is dat niet gevaarlijk? Als heel Europa samenwerkt, is dat toch sterker?

Dat is precies de discussie.

Sommige experts zeggen je moet groot durven denken om mee te doen.

Andere zeggen: begin klein met een eigen fabriek en groei van daaruit.

Het is een beetje als kiezen tussen een eigen huis bouwen of een kamer huren in een groot paleis.

In mijn tijd kennen wij de gilden, die werken samen, maar elke meester heeft zijn eigen werkplaats.

Misschien is dat de weg samenwerken waar het moet, maar zelfstandig waar het kan.

Toch vraag ik mij af, wat betekent dat woord soevereiniteit dat ik in dat verband hoor?

Soevereiniteit betekent dat jezelf de baas bent over je eigen zaken, dat je niet afhankelijk bent van anderen.

In dit geval dat Nederland en Europa zelf kunnen beslissen over AI-technologie zonder dat buitenlandse bedrijven of landen de regels bepalen.

Dus het is als een stad die zijn eigen porten bewaakt, in plaats van een vreemde heer de sleutels te geven.

Dat begrijp ik.

Maar ik heb nog een vraag over dat woord afhankelijk, dat hoorde ik ook in deel een.

Kunt jij dat nog eens uitleggen?

Zeker, afhankelijk zijn van, betekent dat je iets of iemand nodig hebt om te kunnen doen wat je wilt.

Bijvoorbeeld, als je geen eigen computer hebt, ben je afhankelijk van de computer van een ander.

Dat kan onhandig zijn, want die ander bepaalt dan wanneer jij je mag gebruiken.

Dus als Nederland geen eigen supercomputer heeft, is het afhankelijk van buitenlandse computers.

En dat maakt ons kwetsbaar.

Ik zie het verband.

Maar vertel Tim, wat is het leerpunt dat wij de luisteraar willen meegeven?

Ik geloof dat het met dat woord te maken heeft.

Ja, het leerpunt is de structuur afhankelijk zijn van.

Je kunt zeggen, ik ben afhankelijk van mijn fiets.

Dat is een simpele zin.

Maar je kunt het ook uitgebreider maken.

Nederland is voor zijn AI-ontwikkeling afhankelijk van buitenlandse supercomputers.

Zie je het verschil?

De eerste zin is kort en duidelijk.

De tweede zin geeft meer informatie, waarvoor en van wie.

Dat is nuttig.

Zo kan ik zeggen, de koopman is afhankelijk van de wind.

Maar ook.

De koopman is voor zijn handel afhankelijk van de wind en de getijden.

Precies.

En je kunt ook het tegenovergestelde zeggen, onafhankelijk zijn van.

Dan heb je niemand nodig.

Nederland wil minder afhankelijk zijn van buitenlandse AI-bedrijven.

Dat is het doel van de AI-fabriek en de supercomputer in Groningen.

Dus het is een streven naar onafhankelijkheid.

Maar ik hoorde ook dat de supercomputer pas in 2027 wordt opgeleverd.

En in 2028 klaar is voor gebruik.

Dat is nog een paar jaar.

Wat gebeurt er in de tussentijd?

Zijn we dan nog steeds afhankelijk.

Ja, voorlopig wel.

Daarom leent het expertisecentrum in Groningen.

Zij plannen nu nog naar andere Europese AI-fabrieken.

Maar genoeg rekenkracht is.

Denk aan de Finse supercomputer Lumi of de Duitse Jupiter.

Nederland leent als het waren even de keuken van de buur.

Een wijze les.

Als jij nog geen eigen oven hebt, vraag dan of ga je bij de bakker mag bakken.

Maar zodra je uw eigen oven hebt, zij jij vrij.

Toch vraag ik mij af.

Is die supercomputer wel genoeg?

De verenigde staten hebben de drie krachtigste supercomputers.

Dat klopt.

De VS loopt voorop.

Maar Europa haalt in.

Vorig jaar werd in Duitsland de krachtigste supercomputer van Europa gepresenteerd.

Jupiter.

Die kan honderden biljarden berekeningen per seconde doen.

Dat is bijna een miljoen smartphones tegelijk.

Een miljoen smartphones tegelijk.

Dat is een getal dat ik mij nauwelijks kan voorstellen.

In mijn tijd zouden wij zeggen dat is een leger van rekenmeesters.

Maar goed.

De techniek gaat snel.

Ik hoop dat Nederland met die supercomputer een eigen plaats verwerft.

Dat hoopt de overheid ook.

De AI-fabriek in Groningen moet een boost geven aan de Nederlandse kenniseconomie.

Dat betekent dat kennis en innovatie belangrijk zijn voor onze economie.

Niet alleen handel in goederen, maar ook handel in ideeën en technologie.

Dus wij verhandelen niet alleen kaas en tulpen, maar ook denkwerk.

Dat is een mooie gedachte.

En het universitaire ziekenhuis in Groningen

wil de supercomputer gebruiken voor onderzoek naar kwetsbare pasgeboren baby's.

Dat raakt mij.

Zulke kleine wezentjes verdienen alle zorg.

Ja, dat is een prachtig voorbeeld.

Het UMCG wil met sensoren de hartslag, hersengolven en videobeelden van baby's analyseren.

Met AI kunnen ze dan leren of een baby voeding nodig heeft of pijn heeft.

Dat is precies waarom rekenkracht zo belangrijk is.

En die gegevens zijn privacygevoelig, zei Bart Scherder.

Dat betekent dat ze niet zo maar gedeeld mogen worden.

Daarom is hun eigen supercomputer in Groningen zo waardevol.

Commerciële aanbieders zijn te duur en misschien niet veilig genoeg.

Precies, en dat brengt ons bij de kern, Nederland wil minder afhankelijk zijn van buitenlandse bedrijven.

De supercomputer in Groningen is een stap, maar het is ook een keuze.

Liever klein en zelfstandig, dan groot en afhankelijk.

Of toch niet.

Ik zou zeggen, het een hoeft het ander niet uit te sluiten.

Een klein schip kan deel uitmaken van een grote vloot.

Nederland kan samenwerken in Europa en toch zijn eigen AI-fabriek hebben.

Maar de vraag blijft durven wij groot te dromen.

Dat is een mooie afsluiting.

Wat vind jij luisteraar?

Moet Nederland kiezen voor kleine eigen fabriken of voor grote Europese samenwerking?

Laat ons weten op nieuwstoorde tijd.com.

Daar kun je reageren en verder praten.

En vergeet niet afhankelijk zijn van dat is het leerpunt van vandaag.

En onthoud.

Of jij nu in 1850 of in 1250 leeft?

De vraag blijft?

Wil jij de baas zijn over je eigen zaken?

Ik dank u voor uw aandacht.

Tot de volgende keer wanneer wij weer een nieuw bericht door de tijd halen.

Bedankt voor het luisteren naar Dutch Fluency.

Op Dutchfluency.com vind je de transcript en oefeningen.

Spreek Nederlands, zelfs als het fout gaat.

Tot de volgende keer.