Dutch Fluency
اعرف مستوايالمستوى
تسجيل الدخول

Verdieping: 16 t/m 18 november

Welkom, Stelrievorm.

Jij runt echt de allermooiste winkel van de stad.

Je hebt fantastische spullen, daar hangt een geweldige sfeer, maar omdat je de geur van

natte wol en de warmte van je verlichting niet naar computercode hebt verteld, besta je

gewoon niet voor de buitenwereld.

Je bent gewoonweg onzichtbaar.

Precies.

Ontologisch onzichtbaar, noemen we dat dan.

En in onze analyse van vandaag gaan we echt het diepten in op dat fenomeen.

Want wat gebeurt er nou als onze tastbare menselijke realiteit keihard botst met

systeem met die alleen maar kode data kunnen lezen.

Dat is inderdaad de kern, waar.

Zeker weten.

We hebben voor deze uitgebreide verkenning een enorme stapel bronnen van de afgelopen

3 dagen binnen gekregen, en we gaan de absolute kern naar uithalen voor je.

We duiken in twee ogenschijnlijk compleet verschillende werelden.

Klop, werelden die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken?

Nee, exact.

Aan ene kant hebben we een kleine super-sfeervolle kledingwinkel in de regenachtige haarlemerstraat,

die worstelt echt met kunstmatige intelligentie.

En aan de andere kant staan we ineens op een zon overgoten historische herdenking op

Sint-Eustatius, waar de geschiedenis letterlijk opnieuw geschilderd wordt.

Een enorme contrast.

Dat kun je wel zeggen.

Een de rode draad, de echte aha-vraag die we uit deze bronnen hebben getrokken voor jou is,

wat is er nou eigenlijk nodig om gezien te worden in een wereld die volledig blind vaart

op algoritmes en geschiedenisboekjes?

Nou, die ontologische onzichtbaarheid, dat idee, dat je voelende systeem pas bestaat als je meetbaar

bent in de specifieke taal van dat systeem, dat is misschien wat de belangrijkste dynamiek

van onze tijd.

Absoluut.

We gaan er gewoon heel makkelijk vanuit dat een zoekmachine of zeg maar een archiefkast met historische

documenten een soort neutrale spiegel van de werkelijkheid is.

Maar wat we in deze bronnen ontdekken, is dat die systemen helemaal geen realiteit

weer spiegelen.

Nee, ze zien maar een heel klein stukje toch.

Ja, ze weerspiegelen uitsluitend datgene wat specifiek voor hen is geformatteerd.

Dus als jouw verhaal niet in het juiste formaat is gegoten, dan pikt een radar je simpel

weg niet op.

Oké, laten we direct kijken hoe dat er in de praktijk uit ziet.

De bronnen nemen ons eerst mee naar de winkel van Marloes, een duurzame kledingwinkel in de

Haarlemmerstraat.

Een hele fysieke plek.

Precies, je moet het echt voelen, je hoort de regen tegen de ruiten, je ruikt de

natte straatstenen, die geur van vers gras en natuurlijk die wol in de winkel.

En Marloes had net een of andere geavanceerde AI-chatbot aan haar online systeem gekoppeld, in de

hoop wat beter gevonden te worden.

Wat tegenwoordig heel logisch is om te proberen.

Zeker.

Nou, op een druilerige dinsdagmiddag komt er een klant binnen.

Ze draagt een rode regenjas en ze zocht een warme trui.

Marloes wijst haar ook een prachtige collectie, de klant voelt aan een zachte stof en is helemaal

om, ze wil hem hebben.

Een succes van de verkoop, zij zeggen.

Ja.

Maar dan, en dit is cruciaal, dan vertelt die klant in die rode jas dat ze eigenlijk vooraf via

een chatbot had gezocht naar duurzame wol in die buurt.

En weet je wat die AI deed, die stuurde haar naar een grote, veel minder duurzame winkelketen

een eind verderop.

Terwijl Marloes daar letterlijk om de hoek zat met het perfecte product?

Ja.

Die klant kwam puur toevallig bij Marloes naar binnen rennen om te schuilen voor de regen.

Marloes bestond gewoon totaal niet in het brein van die chatbot.

En hier moet ik echt even inbreken, wacht even hoor.

We horen echt overal dat AI de wereld over neemt, toch?

Dat is wel het heersende narratief dit jaar.

Dat het super slim is en alles begrijpt.

Hoe kan het dan dat zo'n geavanceerd model niet gewoon kan bedenken dat een fysieke,

duurzame kledingwinkel in de Haarlemmerstraat, waarschijnlijk waar je het goedkoper koopt?

Waarom is zij onzichtbaar?

Dit is toch alsof je het allerbeste feestje van het jaar organiseert met de beste snacks,

geweldige muziek, maar je bent gewoon vergeten de uitnodigingen aan het AI-algoritme te sturen,

waardoor echt niemand de voordeur kan vinden.

Dat is een hele mooie analogie.

En wat hier fascinerend is, is hoe Marloes' vriendin Joke dat uitlegt.

Oh ja, Joke die bij die grote webwinkel werkt, toch?

Klopt.

Joke zit de hele dag achter een scherm.

Je hoort, bij wijze van spreken, de toetsen van het toetsenbord op de achtergrond tikken.

Ze lachen erom dat we de intelligentie van AI veel te vaak verwarren met menselijk bewustzijn.

Chatbots ruiken geen wol, ze voelen geen gezellige sfeer.

Nee, ze lezen alleen maar data.

Exact.

De technologie achter die Chatbots, natural language processing, is eigenlijk gewoon een gigantische,

statistische voorspellingsmachine, getraind op tekst.

Geen echte intelligentie dus.

Precies.

Als de grote winkelketen duizenden pagina's geoptimaliseerde tekst online heeft staan, dan

herkent het systeem die patronen.

Maar Marloes had haar fysieke realiteit, die sfeer, die warmte, nooit opgeschreven.

Voor de AI bevond ze zich in een vacuüm, een data void.

Je bent dan letterlijk onzichtbaar.

Dus ondergaat de rechterkomen op die analogie, of nou ja een andere dan.

Het is dus alsof je je boodschap op probeert af te rekenen met een prachtig handgeschilderd schilderij.

Ja, heel treffend.

Dat is goud waard, dat is authentiek, maar die streepjescodescanner in de supermarkt herkent natuurlijk

alleen een streepjescode.

Zo lang jij de ziel van je winkel niet omzet in een streepjescode gaan die laden gewoon

niet open.

Exact, dat is de mechanische waarheid die Joke haar vertelde.

Die algoritmes hebben geen hekel aan je, ze missen gewoon de input.

En hoe Marloes dat oplost is echt fantastisch, dat vind ik zo mooi uit die bronnen.

Diezelfde avond zit ze aan de keukentafel, laptop open, maar ze gaat geen platte reclametekst

te diepen.

Nee, ze gaat haar echte, fysieke verhaal opschrijven.

Ze gaat de data aanvullen.

Precies.

Ze beschrijft online de herkomst van de wol, ze vertelt over de makers in het buitenland.

Ze post zelfs verhalen over de schemerlampen in haar etalage en over de door haar moeder gebreide

sjaal die daar achter de kassa hangt.

Ze vertaalt haar fysieke realiteit naar tekst, naar data.

Ja, en het resultaat.

De volgende ochtend, bam, directe nieuwe klant, binnengebracht via de chatbot.

We zien ineens iemand in een gele regenjas langs fietsen die de winkel nu wel weet te vinden.

De winkel is zichtbaar geworden voor de slimmer computers.

Omdat ze actief haar eigen verhaal is gaan opschrijven.

Ze nam de regie over haar eigen data.

Precies.

Maar Marloes moest haar eigen verhaal actief opschrijven om te bestaan in de digitale wereld.

En ze had daar de macht over, ze had de inloggegevens van haar eigen site.

Maar, en hier maken we even een bruggetje.

Ja, vertel.

Wat gebeurt er nou als je niet de middelen of de verbeelding of de macht hebt om je eigen verhaal

op te schrijven?

Dat brengt ons bij ons tweede bron van vandaag.

En dit keer gaat het niet over moderne orale historie, maar over geschiedenisboeken.

Een heel anders soort archief.

Zeker.

We reizen af naar 16 november.

Statia Day op Sint-Eustatius.

We zijn bij Fort Oranje en we volgen Rick, een geschiedenisdocent uit Den Haag, en Mila,

een jonge tekenlerares, die rondloopt met een heel opvallend groot schrift.

Ja, en ze zitten samen broodjes te eten geloof ik.

Precies, want zoals in de bron stond, geschiedenis leer je beter met een volle maag.

De setting daar is enorm officieel.

Het is precies 250 jaar geleden, koning Willem-Alexander, bij alle stoeltjes staan netjes

in de rij.

Een heel formeel herdenking.

Echt gigantisch.

En er klinken loeiharde kanonschoten.

En waarom, omdat 250 jaar geleden in 1776 het Amerikaanse oorlogsschip Andrew Doria,

daar de haven binnenvoer.

En de Nederlandse bestuurder toen, Johannes de Graaf, gaf ze als eerste van de buitenlandse machten

officieel goed.

Hij levert de wapens en kruit voor de Amerikaanse strijd om vrijheid.

Het is het ultieme, monumentale geschiedenisverhaal over de drang naar vrijheid.

Oké, laten we dit even uitpakken, want die kanonnen op Statia gingen zo hard af dat Ricks

wekkers er nog wat van konden leren.

Echt, het is een prachtig groot verhaal over vrijheid.

Maar ik voel hier een enorme en dan bedoel ik ook echt een enorme maar aankomen.

Als we dit verbinden met het grotere plaatje, dan zie je direct waar het wringt.

Want Mila zit daar met dat rode schrift van haar en zij stelt echt een wezenlijke vraag

aan Rick.

Ja, een vraag die alles op zijn kop zet.

Ze vraagt zich hardop af voor wie gold die gevierde vrijheid eigenlijk op dat moment.

Terwijl die Amerikanen hun vrijheid via dit eiland aan het bevechten waren, leeft dat er heel

veel mensen op Sint-Eustatius zelf in bittere onvrijheid.

Ze moesten onder de zweep werken, konden niet kiezen waar ze woonden.

Ja, de tot slaaf gemaakten.

En dat verhaal hoor je dus niet uit die kanonnen.

Nee, want de primaire bronnen, de logboeken van de groeveneurs en de handelsregisters, die noteren

wel de wapenhandel en de militaresalute.

Maar de menselijkheid en de dagelijks onvrijheid van de onderdrukten werden niet opgeschreven.

Omdat zij de pen niet vast konden houden.

En zo ontstaat er dus in de archieven precies hetzelfde als bij die chatbot een massale data

vooid, een blinde vlek.

En daardoor wordt dat abstracte concept van de Amerikaanse vrijheid de officiele zichtbare geschiedenis.

Hier wordt het pas echt interessant.

Ja.

Want we zien in de bronnen dat Mila dat net als maar loos in haar winkel gewoon weiger te accepteren.

Die onzichtbaarheid daar leggen ze zich niet bij neer.

Voordat die formele ceremonie bij de koning überhaupt begint, neemt ze de wijk naar

die officiele stoeltjes.

Naar een totaal andere plek.

Ja.

Ze brengen haar naar een gigantische kleurrijke muurschildering.

Geen koperen plakkaat of standpilt van de overheid, maar gewoon een stene muur.

En daar ontmoeten ze oom Samuel.

Die zit rustig op een krukje in de schaduw met verf de grote vlakken aan te brengen.

Oom Samuel heeft namelijk het geduld niet voor gezichten, vertelt hij.

Van prachtig detail is dat.

Ja toch.

En op die muur schilderen ze Thomas Dupersoy.

Dat is een lokale verzetleider uit 1848, 10 talle jaren na die Amerikaanse groet.

Dit was iemand die dat werkelijk in actie kwam tegen de onvrijheid op hen eigen eiland.

En dat is een verhaal dat niet wordt verteld op de stoeltjes bij de koning, maar wel gigantisch

groot in blauwe giel en bruin op die muur wordt geverft.

En wat we hier dus eigenlijk zien is dat geschiedenis, net als het algoritme van Marloos, vaak

alleen laat zien wat de programmeers van vroeger te macht hebben.

Dus belangrijk vonden.

Ja, zij bepalen de input.

Exact.

En om het hele plaatje te kunnen zien moet je die blinden vlekken zelf invullen.

Om samen wel in Mila doen dit door heel letterlijk de publieke ruimte te klemen en die muur te beschilderen.

Als het officieel archief jouwweiger te indexeren, dan dwing je zichtbaarheid af met verf.

Dus wat betekent dit allemaal?

Zo wel voor de technologie om ons heen als voor hoe we onze eigen schieden is begrijpen.

Het mooiste inzicht vond ik helemaal aan het einde van de bronnen.

Tijdens de teken les van Mila, later die dag in haar klaslok houden.

Dat vond ik ook een ijzersterk argument.

Ja, ze groeit haar hele lesplening gewoon overboord.

Ze ligt minder uit en luistert meer.

Ze vraagt de leerlingen niet om de koning na te tekenen of zo'n groot oorlogschip.

Nee, ze laat ze zelf ongezicht tekenen.

Van iemand die zij belangrijk vinden, iemand die ze zichtbaar willen maken.

En dan is ze dat jonge meisje in de klas.

Ja, dat meisje teken dat gezicht van haar Oma.

Ze vertelt dat haar Oma niet in de geschiedenis boeken staat, maar dat ze wel prachtige, ongelooflijk belangrijke verhalen verteld.

Die de geschiedenis van het eiland kleuren, verhalen die er eigenlijk wel in zouden moeten staan.

En het advies dat Mila dan aan haar geeft is zo treffend.

Ja, wat zei ze ook weer precies?

Ze zei, schrijven er dan bij.

Dan kunnen anderen het ook lezen.

Wow, ja.

En dit roept een belangrijke vragen op over hoe we als maatgepij bepalen wie we onthouden.

We zijn zo gewend om passief informatie tot ons te nemen, we typen een zoekopdracht in en geloven het antwoord.

We lezen een lesboek en denken dat we het hele plaatje zien.

Eigenlijk zouden we zelf in actie moeten komen.

Precies.

En Rick, die leraar uit de naag, die realiseert zich dat ook.

Hij was naar het eiland gekomen voor een beroemde, monumentale gebeurtenis.

Maar de bronnen laten heel mooi zien dat hij uiteindelijk vooral de indringende vragen van die kinderen onthoudt.

Ja, zijn hele perspectief kantelt daar.

Hij ziet in dat geschiedenis niet iets is wat alleen maar in de boeken staat, maar iets wat je zelf actief moet blijven voeden.

En dat is eigenlijk de perfecte samenvatting van wat we vandaag hebben besproken voor jou als luisteraar.

Van computerkoders tot club-ploden, de les is hetzelfde.

Ja, van het invoeren van volle trouwen in een chat-algerid me tot het tekenen van een oma die ontbrekt in het geschiedenisboek.

Zichtbaarheid komt simpelweg niet van zelf.

Je moet je eigen verhaal vertellen.

Of dat nou online is met tekst, of buiten op straat, met verf en club-ploden.

Je moet de blinde vlekken de datavoords zelf vullen.

Exact.

We willen jou in elk geval enorm bedanken voor je tijd en nieuwsgierigheid tijdens deze verkenning van de bronnen.

Maar voordat we er echt een punt achter zetten, wil ik je nog met een laatste, prikkelende gedachte achterlaten.

Tot slot.

Helemaal aan het eind van die dag op sinderstasties, zat er nog een klein jongetje in de klas van Mila.

Hij wist nog niet zo goed hoe hij moest beginnen met tekenen.

Terwijl iedereen druk bezig was, had hij alleen maar twee ogen op zijn witte papier gezet.

Hij zocht nog naar het onzichtbare gezicht daaromheen.

En als we dat idee nou is doortrekken naar jou, als jij vandaag een leegveel papier voor je neus krijgt.

Welk onzichtbaar persoon of welk ongehoort verhaal in jou eigen leven,

zou jij dan die ogen geven om eindelijk gezien te worden.

0:00
الإعدادات

النص

الوضع

الصوت

وقفة