Sjoerd Kuyper wint Gouden Griffel kort voor zijn dood

Ik ben Tim uit 2250, naast mij zit Pieter uit 1850.

Vandaag een verhaal dat je misschien even stil maakt.

Een schrijver wind een grote prijs, maar hij is twee dagen later overleden.

Blijf luisteren, want dit gaat je raken.

Goedenavond mijn goede heer.

Een schrijver die een prijs ontvangt en dan sterft.

Dat doet mij denken aan de kerk.

Soms zingt een man zijn mooiste lied vlak voordat hij heengaat.

Maar vertel Tim, wat is er precies gebeurd in uw jaar 2026?

Pieter, het gaat om Sjoerd Kuyper.

Hij schreef kinderboeken.

Hij kreeg de Gouden Griffel voor zijn boek Maantje verhuist de zee.

Dat is de prijs voor het best geschreven kinderboek van het jaar.

Hij ontving hem vorige week.

Thuis. Met zijn familie erbij.

Twee dagen geleden is hij overleden.

74 jaar oud.

74 jaar.

Dat is een respectabele leeftijd.

In mijn tijd zou men zeggen: hij heeft zijn taak volbracht.

Maar die prijs, de Gouden Griffel,

is dat zoiets als een gildepenning voor het beste ambacht?

Vertelt u mij meer over die prijs.

Een juryprijs.

Een groep deskundigen koos het beste kinderboek.

De jury prees zijn literaire kwaliteit, humor, warmte en verbeeldingskracht.

Ze zeiden.

Dit verhaal neemt kinderen volledig serieus.

Het raakt hoofd, hart en verbeelding.

Dat zijn mooie woorden toch?

Verbeeldingskracht.

Dat woord ken ik.

Het is het vermogen om nieuwe dingen te bedenken.

In mijn tijd zou een koopman zeggen:

hij ziet handelsroutes die nog niet bestaan.

Maar goed, dat boek.

Waar gaat het over?

Want een prijs zonder verhaal is als een schip zonder zeilen.

Het boek gaat over maantje.

Zij schrijft een verhaal voor haar ernstig zieke oma.

Ze wil haar nog een keer vrolijk maken.

Als oma overlijdt, verzint Maantje verhalen om zelf weer vrolijk te worden.

Kuyper zei zelf: het is een heel vrolijk boek.

Je kunt erom lachen, maar het gaat over een serieus onderwerp.

Ernstig ziek.

Dat betekent heel erg ziek.

Waarschijnlijk doodziek.

Dat is zwaar.

Maar die kleinkinderen, vertelde u dat ze met bloemen en taart kwamen?

Dat ontroert mij.

In 1850 zou een familie ook zo doen.

Met bloemen uit de tuin en een taart van de bakker.

Het is een mooi gebaar.

Precies.

Zijn kleinkinderen gingen bij hem op bezoek om hem het nieuws te vertellen. Met bloemen en taart.

Hij hoorde dat hij won.

Dat is toch bijzonder.

Hij wist het nog.

En hij kon het vieren met de mensen van wie hij hield.

Dat is een geschenk.

Zeker.

Dat is een geschenk.

Ik denk aan mijn eigen gilde.

Als een meester een prijs ontving kwamen de gezellen met bier en brood.

Maar goed.

U sprak over een ander boek dat ook een prijs kreeg.

Het Gouden Penseel. Vertel daar eens over.

Het Gouden Penseel is voor het mooist geïllustreerde kinderboek.

Die gaat naar Karst-Janneke Rogaar voor haar boek Lucy en Donker.

Zij tekende niet alleen, ze schreef ook het verhaal.

Het gaat over een meisje Lucy en een wezen onder haar bed, genaamd Donker.

Morgen krijgt ze de prijs op het kinderboekenbal.

Geïllustreerd.

Dat betekent met plaatjes erin.

Een prentenboek dus.

In mijn tijd hadden we centsprenten.

Heel eenvoudig.

Maar een heel boek met mooie tekeningen.

Dat was duur.

Nu is dat gewoon begrijp ik.

Die Rogaar, is zij een vakvrouw?

Zeker, ze is illustrator en schrijver.

En Kuyper won de Gouden Griffel eerder, in 1996, voor Robin en God.

In 2012 kreeg hij de Theo Thijssen-prijs voor zijn hele oeuvre.

Dat is alle werk dat hij ooit maakte.

De jury zei: hij kan moeilijke dingen vertellen in eenvoudige taal,

die blijft rondzingen als een liedje.

Een oeuvre,

Dat is inderdaad iemands levenswerk.

Zoals een schilder die vele doeken maakt.

En die woorden: eenvoudige taal die blijft rondzingen.

Dat is de kunst.

Ik probeer dat ook in mijn brieven.

Maar ik vrees dat ik te veel woorden gebruik.

Nou, Pieter, dat herken ik wel.

Maar laten we even iets uitleggen aan onze luisteraar.

We hoorden al: juryprijs, oeuvre, verbeeldingskracht, ernstig ziek,

printenboek, uitgereikt.

En nu het leerpunt van vandaag. Dat gaat over de voltooide tijd.

In het nieuws hoorden we: hij heeft de prijs gewonnen.

Hij is overleden.

Dat zijn twee voorbeelden.

Voltooide tijd.

Dat ken ik als de tijd van het afgeronde verleden.

In mijn tijd zeiden we, hij heeft gewonnen, hij is gestorven.

Maar let op het verschil tussen hebben en zijn.

Heeft gewonnen, is overleden.

Kunt u dat uitleggen Tim?

Ja, sommige werkwoorden krijgen hebben zoals winnen.

Hij heeft gewonnen.

Andere krijgen zijn, zoals overlijden.

Hij is overleden.

Dat zijn vaak werkwoorden van beweging of verandering.

Een simpele zin.

Ik heb een boek gelezen.

Een betere zin.

Sjoerd Kuyper heeft de Gouden Griffel gewonnen.

En is daarna overleden.

Probeer dat maar eens hard op.

Ik hoor de luisteraar al denken: hebben of zijn?

Onthoud de meeste werkwoorden met hebben, maar zijn bij verandering van toestand.

Hij is overleden.

Zij is verhuisd.

Het is gebeurd.

Dat is een nuttige regel.

Dank u, Tim.

Maar laten we terug gaan naar het verhaal.

Want er is nog iets met die klein kinderen.

Ja, dat vond ik zo mooi. Ze kwamen met bloemen en taart.

Niet zomaar ze wilden hem het nieuws persoonlijk vertellen.

In 22-50 zouden we misschien een hologram sturen, maar dit is echter.

Een echt bezoek.

Een echt gesprek.

Dat is tijd die je samen doorbrengt.

In 1850 zou een bode met een brief komen.

Maar een kind dat zelf het nieuws brengt.

Dat is warmer.

Ik denk aan mijn eigen klein kinderen.

Als zij met taart komen dan smelt ik.

Dus ik begrijp die vreugde.

Maar goed, u zei dat het boek over een ernstig zieke oma gaat.

Dat is zwaar, maar ook hoopvol.

Precies. En Kuyper zei: het is een vrolijk boek,

Je kunt er om lachen, maar het gaat over een serieus onderwerp.

Dat is een bijzondere combinatie.

Verdriet en vrolijkheid naast elkaar.

Dat herken jij toch ook, Pieter?

In jouw tijd waren er ook verhalen over dood en troost.

Zeker, de bijbel en de psalmen.

Maar ook sprookjes.

Een sprookje kan troosten.

Het leert kinderen dat het goed komt, ook als het donker is.

Die Maantje verzint verhalen om weer vrolijk te worden.

Dat is dapper.

Ze gebruikt haar verbeeldingskracht als medicijn.

Mooi gezegd.

En de jury zei: dit verhaal neemt kinderen volledig serieus.

Dat betekent: het doet niet kinderachtig.

Het behandelt kinderen als mensen die grote emoties kunnen begrijpen.

Dat is belangrijk.

Kinderen voelen meer dan volwassenen soms denken.

Mmm, dat is waar.

Ik zie dat in mijn eigen huis.

Een kind van zes begrijpt verdriet.

Ook al kan het het niet uitleggen.

Dus deze prijs is terecht.

Maar vertelt hem.

Is er nog iets bijzonders aan die uitreiking?

Want u zei dat het kinderboekenbal nog komt.

Ja, morgen is het kinderboekenbal.

Daar krijgt Karst-Janneke Rogaar het Gouden Penseel.

Maar de Gouden Griffel voor Kuyper is al uitgereikt.

Vorige week.

In kleine kring.

Dat is ontroerend.

Hij wist het.

Z'n familie was erbij.

En nu is hij overleden.

Het voelt als een afscheid en een eerbewijs tegelijk.

Een eerbewijs.

Dat is een blijk van respect.

In mijn tijd zouden we zeggen,

hij heeft zijn penning ontvangen.

Maar laten we eerlijk zijn, Tim.

Dit nieuws is verdrietig.

Maar ook mooi.

Een schrijver die tot het einde verhalen vertelt.

Dat is een leven.

Dat er toe doet.

Zeker.

En daarom wilden we dit met jou delen, luisteraar.

Niet als een les, maar als een verhaal over een man

die kinderen serieus nam.

Denk er eens over na.

Welk boek raakte jouw hoofd, hart en verbeelding?

Praat erover verder op nieuwsdoordetijd.com.

Daar gaan we verder met deel twee.

Luisteraar, we hebben het al even over Sjoerd Kuyper.

Hij kreeg vorige week de Gouden Griffel.

Een grote prijs voor het beste kinderboek.

En twee dagen geleden overleed hij.

Dat is heftig.

Ik wil even stil staan bij wat dat betekent.

Dat is inderdaad een bijzondere samenloop.

In mijn tijd zou men zeggen,

hij ontving zijn lofkrans, vlak voor zijn dood.

Dat is droevig, maar ook een troost.

Zijn laatste werk werd gezien en gewaardeerd.

Precies.

En dat boek Maantje verhuist de zee,

gaat over een meisje dat verhalen verzint voor haar zieken oma.

Later als oma overlijdt, verzint ze verhalen om zelf weer vrolijk te worden.

Dat is toch een prachtig onderwerp.

Zeker.

En het raakt me.

Want in mijn tijd lazen we de bijbel en sprookjes.

Maar dit is modern.

Een kind dat zelf verhalen maakt als medicijn.

Dat is bijzonder.

Het laat zien dat kinderen niet alleen ontvangen, maar ook geven.

Ja, een jury zei dat het boek kinderen volledig serieus neemt.

Dat betekent, het doet niet kinderachtig, het behandelt kinderen als mensen,

die grote emoties kunnen begrijpen.

Dat is een mooie gedachte.

Dat herken ik.

Een kind van zes begrijpt verdriet.

Ook al kan het het niet uitleggen.

Dus deze prijs is terecht.

Maar vertel Tim, is er nog iets bijzonders aan die uitreiking?

Want u zei dat het kinderboekenbal nog komt.

Ja, morgen is het kinderboekenbal.

Daar krijgt Karst-Janneke Rogaar het Gouden Penseel.

Dat is de prijs voor het mooist geïllustreerde kinderboek.

Maar de Gouden Griffel voor Kuyper is al uitgereikt.

Vorige week in Kleine Kring.

Een kleine kring.

Dat betekent met familie en naasten.

Dat is ontroerend.

Hij wist het.

Zijn kleinkinderen kwamen met bloemen en taart.

In mijn tijd zouden we zeggen, hij heeft zijn penning ontvangen.

Een eerbewijs.

Zeker.

En dat woord eerbewijs dat is mooi.

Het betekent een blijk van respect.

Laat ik dat even uitleggen voor de luisteraar.

Een eerbewijs is iets dat je geeft om iemand te eren.

Te laten zien dat je die gene waardeert.

Ja, zoals een medaille of een lintje.

Maar ook een prijs.

Zo was de Gouden Griffel.

De jury prees zijn literaire kwaliteit.

Humor, warmte, creativiteit en verbeeldingskracht.

Dat zijn grote woorden, maar ze passen bij hem.

En hij zei zelf, het is een vrolijk boek.

Je kunt er om lachen, maar het gaat over een serieus onderwerp.

Dat is knap.

Verdriet en vrolijkheid samen.

Dat zie je wel vaker in kinderboeken, maar niet altijd zo goed.

In de daad.

In mijn tijd had je sprookjes van Grimm.

Daarin is het ook donker en licht tegelijk.

Kinderen leren dat het leven niet alleen zoet is.

Dat is een oude wijsheid.

Kuyper deed dat op zijn eigen manier.

En hij won de Gouden Griffel eerder, voor Robin en God uit 1996.

En in 2012 kreeg hij de Theo Thijssen-prijs voor zijn hele oeuvre.

Dat betekent al het werk samen.

De jury zei dat hij moeilijke dingen in eenvoudige taal kon vertellen.

Een eenvoudige taal, dat is een kunst.

Ik heb het al vaker gemerkt.

Als je iets complex kunt uitleggen aan een kind, dan begrijp je hetzelf echt.

Zijn woorden nestelen zich in je hoofd, zei de jury, als een liedje.

Mooi dat woord nestelen, het betekent ergens blijven zitten, je ergens thuis voelen.

Een liedje dat blijft rondzingen.

Dat is precies wat goede verhalen doen, ze laten je niet los.

En daarom is het goed dat we dit bespreken.

Want de luisteraar leert niet alleen over Kuyper, maar ook over woorden als eerbewijs,

oeuvre en nestelen.

Die woorden komen uit het nieuws, maar ze zijn ook nuttig in het dagelijks leven.

Zeker.

En nu het leerpunt van vandaag.

We gaan het hebben over de structuur kort voor.

Dat betekent een korte tijd voordat iets gebeurt.

In het nieuws: hij ontving de prijs kort voor zijn dood.

Dus de prijs kwam enkele dagen voor zijn overlijden.

Ah, dat is een nuttige uitdrukking.

In mijn tijd zou ik zeggen, vlak voor zijn verscheiden.

Maar kort voor is moderner.

Geef eens een voorbeeld, Tim.

Een simpele zin.

Ik eet een broodje kort voor de les.

Dat is correct, maar een beetje kaal.

Een betere zin: kort voor de vergadering begon, kreeg ik een belangrijk telefoontje.

Zie je, de tweede zin geeft meer context en klinkt natuurlijker.

Dus kort voor gebruik je als iets binnen korte tijd voor iets anders gebeurt.

Je kunt ook zeggen kort voor dat.

Bijvoorbeeld: kort voor dat hij overleed, ontving hij de prijs.

Dat is nog preciezer.

Klopt.

En let op na kort voor dat krijg je een zin met een werkwoord.

kort voor dat hij overleed.

Na kort voor, krijg je een zelfstandig naamwoord.

kort voor zijn dood, beide zijn goed.

Probeer hetzelfde eens, luisteraar?

En nu terug naar het verhaal.

Want er is nog een prijs.

Het Gouden Penseel voor Karst-Janneke Rogaar.

Zij maakte het boek Lucy en Donker over een meisje en een wezen onder haar bed.

Dat klinkt als een sprookje.

Ja, en zij deed niet alleen de illustraties, maar schreef ook het verhaal.

Dat is bijzonder.

Meestal zijn dat twee verschillende mensen.

Zij krijgt de prijs morgen tijdens het Kinderboekenbal.

Dat is een feest voor kinderboeken.

Een feest, maar ook een afscheid.

Want Kuyper is er niet meer.

Toch leeft zijn werk voort.

Dat is de troost van boeken.

Ze blijven.

Ze nestelen zich in je hoofd.

Ze blijven rondzinnen als een liedje.

Een erg mooi liedje.

Mooi gezegd, Pieter.

En daarom wil ik jou luisteraar iets vragen.

Welk boek raakte jouw hoofd, hart en verbeelding?

Denk er eens over na.

En deel het met ons.

Op nieuwsdoordetijd.com kun je verderpraten.

Ja, doe dat.

Want verhalen delen is ook een manier om ze leven te houden.

Zoals Maantje deed voor haar oma.

Zoals Kuyper deed voor ons allemaal.

Dank u wel Tim.

En dank u, luisteraar.

Tot de volgende keer.