Jouw week in het Nederlands: 17 t/m 24 mei

dan verwachten we toch een bepaalde logica.

Ja, een soort mechanisch oorzaak en gevolg eigenlijk.

Precies.

Je kunt het een beetje vergelijken met een snoepautemaat.

Weet je wel?

Goeit er een muntje in, je drukkt op de knop voor een cola en je krijgt een cola.

De regels zijn gewoon helder.

Klopt.

Dat is de aspraak die je men of meer met die automat hebt.

Ja, en je verwachten niet dat die automat op eens wijgert, je muntje in slikt en je via een klein

schermpje streng begint te veroordelen over je suiker in namen of zo.

Dat zou best konfronteren het zijn.

En toch is dat best wel precies het gevoel dat veel van ons er waren in het dagelijks leven.

We bouwen ons hele bestaan rondom die aannamen dat de ongescheven regels van onze maatschappij vast staan.

Maar soms verdwijnen die regels echt compleet in het niet.

En dat is exact het snijvlak waar we vandaag naar gaan kijken.

We gaan onderzoeken wat er gebeurt als die formelensysteem waar we eigenlijk blind op vertrouwen,

op eensvalen.

Ja, of als ze op eens een volstrekt eigen wil lijken te hebben.

Precis, en we gaan kijken wat die vrijving ons nou eigenlijk vertelt over menselijk gedrag.

Waarom doen we wat we doen als de regels ineens veranderen?

Nou, omdat uitezoeken duiken we vandaag in een reeks op merkelijke bronnen.

We hebben vier recente waar gebeurde verhalen opgedoken van Reddit.

En ze hebben allemaal één rode draad, namelijk de harde, soms pijnekken en soms ook wel lagwekkende botzing

tussen onze verwachtingen van de wereld en de rauwe onvorspelbare werkelijkheid.

Het is een behoorlijke reis die we gaan maken.

Zeker weten.

En ik beloofje, we gaan echt van een eiskoude confrontatie in de medische wereld naar de operflakkenheid van Televisieland,

met een tussenstop bij een nogal absurden nachtelijke crash.

En we eindigen gelukkig wel met een hard verwaarmende overwinning.

In een belgische snackbar van alle plekken.

Maar goed, we stoppen dus even af van het idee dat de wereld een voorspelbare machine is.

Laat we meteen bij de basis beginnen.

De plek waar de verwachting van objectiviteit misschien wel het allergrootst is, de gezondheid zorg.

Ja, dat is een heel sterk voorbeeld.

Een locatie die echt simbol staat voor wetenschap en neutraliteit.

Ja, je gaat ervan uit dat daar alles volgens het boekje gaat.

Ons eerste verhaal komt van Milau en het speelt zich af in een apotheek.

De plek waar een recept van een arts simpelweg wordt ongezet in een fysiek doosjepillen, zou je zeggen.

Eensies.

Nou, beeld je even in, het is een donkere nogal regenachtige dinsdagmiddag in het centrum van Rotterdam.

Milau loopt die apotheek binnen voor een heel simpel herhaal recept.

Oké, klinkt als een dagelijkse gang van zaken?

Ja, en zodra die glazen schijfduren opengaan, ruikt je meteen die hele specifieke apotheekgeur.

Je kent het wel, die mix van stereo, ontsmettings, middel en zo'n scherpe geur van papermuntjes.

Ze trek nu met je 34 uit de automat.

Maar terwijl ze wacht wordt haar aandacht getrokken door de balie.

Er staat daar een jonge trancevrouw ingesprek met de apotheekers assistent.

En je merkt, de situatie loopt vast.

Wat gebeurde er precies?

Nou, de assistent geeft aan dat een medicatie niet wordt meegegeven.

En het gaat hier om hormonen die de dag ervoor gewoon regulier door het ziekenhuis zijn goedgekeurd en doorgestuurd.

Wacht, dus de arts heeft het vorige schreven, maar de apotheek wijgerd.

Dat wel een directe broek in de keten van de zorg.

Exact.

En dan gaat het deur van het kantoor achter de balie open en de eigenaar stap naar voren.

Een ouderen apotheker helemaal in zo'n smettelozen witte jas gekleid.

Die neemt het over?

Ja, hij neemt het gesprek over en deel die vrouw gewoon doodelijk mee dat hij, wegen zijn persoonlijke

gewetens bezwaren, wijgert om deze specifieke middelen te verstreken.

Hij verwijst haar door naar een andere apotheek ergens verder op in de wijk.

Dus die vrouw verlaat de winkel en Miloe observeert dit allemaal met echt stijgende verbazing.

En ook klinkt de piep.

Sis aan de beurt?

Nr. 34.

Dus Miloe loopt naar de balie om haar anti-conceptiepeel op te halen.

Die apotheker kijk naar zijn scherm en deelt haar vervolgens mee dat hij ook haar medicatie wijgert.

Ook de anti-conceptie?

Ja, hij beroept zich op zijn recht als ondernemer en zijn geloves overtuiging.

En even later staat Miloe dus trillend van woede en machteloosheid buiten in de koude regen haar

vriend keer aan te bellen.

Wat hier fascinerend aan is, puuropjectief bekeken, is dat we hier een fundamentele botzing zien tussen

twee systemen.

Systemen die we in onze maatschappijnoten benen allebei wettelijk hebben verankerd.

Hoe bedoel je dat precies?

Nou, enerzijds heb je dus de verwachting van toegankelijke basisorg en anderzijds de vrijheid

van geweten en het recht van een ondernemer.

Oké, laten we dit even uit bakker, want dit voelt voor mij best wel gek.

Het voelt een beetje als of je naar een bakker gaat voor een halfje wid.

En die bakker zegt, van nee, ik verkoop geen brood meer, want ik ben persoonlijk tegen

collideraten.

Dat is een mooie vergelijking.

Maar dan wel met gigantische medische gevolgen weet je wel?

Ik vraag me dan echt hard op af hoe dit in het moderne Nederland nog mogelijk is.

We hebben toch contract vrijheid, waarom voelt dit dan weeselijk anders dan die bakker?

Omdat een apotheek natuurlijk geen gewone winkel is.

Medikatie is geen wit brood.

Het grote verschil zit hem echt in het psychologische contract dat we met een gezondheid zorgen hebben.

Je bedoelt dat we daar iets anders van verwachten.

Ja, en ook de monopoliposition die zorgverleners hebben.

Kijk, in ruil verstrengen regulering en een afgeschermde markt verwachten wij als burgers absolute neutraliteit.

Dat is waar ja.

Die smetteloze witte jasheidje verhaal, dat is niet zo maar kleding.

Het is een uniform dat symbol staat voor de medische wetenschap.

Als je daar aan de balie staat, ga je ervan uit dat de persoon tegenover je spreekt,

namens een soort objectieve medische consensus.

Ja, je verwacht eigenlijk dat die jas spreekt en niet de persoon erin.

Exact.

En de schok ontstaat op het moment dat die objectieve fasade plotsling wegvalt.

Dan blijkt erop eens een hoogst subjectief persoonlijk waarde stelsel onder te zitten.

Hij gebruikt zijn positie dus eigenlijk voor zijn eigen overtuigingen?

Precies. Hij gebruikt de infrastructuur van het systeem,

dus de balie, het patiënten door je, zijn jas,

om een heel persoonlijke, moralig grens te trekken.

En sociologisch gezien is dat enorm desorienterend voor een patiënt.

Omdat je zo kwetsbaar bent op dat moment.

Je bent afhankelijk van die expert.

En dan veranderen de regels van het spel,

tuwel jij letterlijk aan de beerd bent.

Het roept echte vraag op van waar eindigte verplichting van het systeem

en waar begin de vrijheid van het individu dat dat systeem bedient.

Oh wow.

Ja.

We zagen daar dus echt hoe een systeem vast liep,

omdat één persoon zijn eigen moral boven de regels stelde.

Maar wat gebeurt er nou als we het individu en de moral helemaal weghalen?

Dankrijgen heel andere dynamiek?

Ja, wat als we een systeem puur over laten aan de kille bereikende logica van data en algoritmes?

Dat brengt ons namelijk bij ons tweede verhaal.

Van de zorg in Rotterdam gaan we naar het televisie land specifiek het mediapark in Hilversen.

Wat ergens ironisch is, want dat is een omgeving die gebouwd is op creativiteit en vrijheid.

Maar die wordt nu steeds vaker geregeerd door risico-meding.

Ja, puurre commercië.

Laten we even die vergaderruimte instappen.

Het is een strak, glazenkontor,

hier ruikt daar geen peppermunt, maar meer de geur van de te duren Havermelk,

sterke espresso en versgeprintencontracten.

Ik zie het helemaal vormen.

Aan de tafel zitten Joris en Annelis.

Joris is een scenario schrijver en hij dromt van een prachtig, autentiek draagdrama over een samenfissor in Zeeland.

Klinkt artistiek verantwoord?

Heel erg.

Maar tegenover hem zit Annelis.

Ze is producent, draag zo'n opvallende felrode bril en tikt met een gouden pen op tafel.

Zei haad risico's, ze houdt uit sluitend van data.

En data zegt waarschijnlijk iets heel anders dan een samenfissor.

Precies.

Zei pitcht haar nieuwe data gedreven hitconcept en exciteer.

Bekende Nederlanders passen op puters in een tropisch oord.

Dat is, ja, een mondvol.

Het concept is supersimple.

Influensers, zonder wifi die op een eiland babyzinto moeten houden.

Een formula die weinig aan een verbilding overlaat.

Joris wacht er ook echt van.

Hij noemt het een zielse herhaling van zetten, puur en alleen ontworpen om adverteerders te pliezen.

Wat verschijnlijk ook gewoon waar is.

Ja, maar aan aan de arkan van het tafel zit Lars, een jongenschrijver en die juist het juist toe.

Hij stelt dat dit concept gegrondeert viral gaat op social media.

Want zegt hij, die fragmenten van huilende influencers knippen zichzelf.

Dat is heel typerend voor hoe er nu gedacht wordt.

En kijk, hier wordt het voor mij echt interessant.

Want ik snap de frustratie van Joris.

We klagen met z'n allen steen en benen over hoe oppervlakke televisie is geworden.

Maar als we eerlijk zijn, we kijken er wel massaal naar.

Zijn wij als kijkers dan niet gewoon medeplichtig aan die killen bereken de formulen?

Als we dit verbinden met het grotere plaatje, dan zijn we absoluut medepluchtig.

Maar je moet wel begrijpen hoe we dat zijn geworden.

Wat die analyse doet is geen kwadewill, hè?

Nee.

Nee, het is de triomf van data analyse over mensgelijke creativiteit.

Het is de logische uitkomst van een commercial systeem dat purgeoptimaliseerd is

om kochnitieve frikzie te minimaliseren.

Wacht, kochnitieve frikzie.

Wat bedoel je daar precies mee?

Nou, denk aan het ontwerpen van een rotonde voor autos.

Je kunt hier rotonde verzieren met complexe kunstwerken, waar mensen even voor willen stoppen

om naar te kijken.

Ja, dat zou mooi zijn.

Maar het algoritme van een verkeerskundigen kijkt daar helemaal niet naar.

Dat meet alleen hoeveel autos er per minuut over die rotonde kunnen rijden zonder te botzen.

Ah, op die manier.

Analies is die verkeerskundigen en jorisch is de kunstenaar.

Na een lange werkdag zoeken onze hersenen gewoon naar de weg van de minste weerstand.

We willen een snelle dopamine hit.

Dus een schreeuwende influencer met een baby levert minder weerstand op dan een tragenzijnen

van een viser?

Exakt.

Data-analiesemiet niet wat artiestiek het hoogst gewaardeerd wordt, het meet wat de minste

drempels opherpt.

Ons brijn herkend direct het patroon van leetvermaak en gaals.

Dat kost geen intellektuelle inspanning.

Dat is best wel deprimerend eigenlijk.

En wat die Lars opmerkt over viral gaan is ook crucial.

Zo'n programma wordt niet eens meer als een samenhangend verhaal gemaakt, het wordt geproduceerd

als losse stukjes content geoptimaliseerd voor het algoritme van TikTok of Instagram.

Zo dat je er makkelijk doorheen kunt scroellen?

Precies.

Het verlangen naar absoluut te controlen leidt tot opervlaklijkt.

Het systeem treint de keiker om een kortere aandachtspannen te hebben en vervolgens gebruikt

dat zelf de systeem die korte aandacht als bewijs dat er nog snelleren programma's gemaakt

moeten worden.

Het is een fysieus de cirkel.

Joris verliezt het dus niet van analyse, maar van ons eigen neurologische basis instinct gevangen

in een spreadsheet.

Prachtig verwoord.

Ja.

Oké, we zagen dus de frustratie van strengen regels in de apotheek en de beklemende data-modellen

in Hilversum.

Maar wat gebeurt er jou als alle regels overboord worden gegooid?

Door pueren, onverspelbare gaals pedoel je?

Ja.

Gewoon onverdungde menselijke stupiditeit.

Dan belanden we in eens in een vrijdag nacht in Amsterdam.

Dat klinkt als de perfecte setting voor gaals.

Dat is het ook.

Het is net na middernacht in de vrede rik Hendrikstraat Jeroen zit rustig op de bank een boek te

lezen.

Straat is donker, het is stil.

Een idyllisch plaatje.

Dat het buurvrouw Vaatima, die toevalligheid het raam kijkt, een agressief ronkend geluid wordt.

Aan het eind van de straat staat een donkere wat ouderen auto stil en die motormaaktoren

nou, als of hij bij de startlijn van een formuleenreest staat.

Dat belooft weinig goed.

Uit het niets scheert die auto keihard weg er volgt een enorme klap, rinkelend metaal.

Echt een gigantische ravage, een rijge pakkeerde auto's wordt geraakt, minstens 10 fietsen worden

de complete plat gewaasd.

Jeetje.

En die bestuurder, die aardzot niet, trapt het gas nog eens in en vlucht gewoon de nacht in.

Jeroen rend naar buiten en te midden van al die vernieidiging ruikt hij niet alleen voor brand

rubber.

Over de hele straat hangt in dringende geur van een oud bruincafé de onmiskembare geur van

alke hul op het afvald.

Ja, overal liggen van die donker bruine scherven van goed kopen beerflasjes, verspreid tussen

de verkreukelde fietsen, de politie is er gelukkig snel bij, ze zetten de boel af en dan

komt de kluw via de portafoon.

Je hebben de daadere gevonden, ze hebben hem en het contrast is echt fantastisch.

Het is al zo'n zenuwslopende actief film in één zovergaat in een slapstikkomen die

met Mr. Bean.

Vertel.

De agent meldt via de portafoon dat de bestuurder zich lavenloos heeft verstopt.

Achteren lange rijwinkelwagens bij de ingang van supermarkt, de dierik.

Daar lag je half slapend op de grond, hopend dat niemand hem zou zien.

Dat is de absurditeit ten top, dit ontzoveel aan hoe ongeruimde werkelijkheid kan zijn.

Ja, het slaat echt nerfgezop.

Psychologisch gezien is het fascinerend, onze behoefte aan proportionele causaliteit botst

hier keihard met de realiteit.

Hoop proportionele causaliteit.

Je bedoelt dat we verwachten dat een grote klap ook een grote logische oorzaak heeft.

In ordaad, onze hersenen proberen altijd verhalen te construireen die kloppen.

Als we zo'n gigantische rafage zien, auto-vrakken, kapote fietsen, dan wil ons brein dat

toeschrijven aan iets grots.

Een spectaculeren klopjacht of een bank overvallen op de vlucht, zo iets?

Minstens, we willen dat de grote van de oorzaak past bij de grote van het gevolg.

En als dan blijkt dat het gewoon een dronke man is die zich als een bange kleuter achter de

winkelwagetjes van de derk verstoppt, dan is dat eigenlijk heel zielig.

Het is ronduit partetisch.

Het herindt het onseraan dat we de wereld proberen te sturen met regels en protocolen, maar

dat een groot deel van de realiteit gewoon wordt bepaald door totale willen keur.

Er was dus helemaal geen intelligent plan of systeem achter die verneetiging, alleen maar

domme pech en gaels op een moment dat je rust verwacht.

Precies.

We hebben het nu gehad over deprimeren de televisie, frustrierende afwijzingen en de destructie van je

nachtrust, maar het doorbreken van verwachtingen hoeft niet altijd negatief te zijn, toch?

Soms leverde het ook een prachtige persoonlijke overwinning op.

Daar is ons laatste verhaal een mooi voorbeeld van.

Hiervoor reizen we af naar vlaanderen.

We kennen allemaal wel de situatie zeker, experts of internationale studenten hebben dit.

Zo draaien je met een accentje in Nederlandsprategende medewerker, schakelt die gene direct

over naar het Engels.

Ja, dat is een systeem van functionele gastvrijheid, dat ironisch genoeg de persoon de kans ontneemt

om de taal te oefenen.

Exact, dat overkomt Amerikaanse David ook continu.

Het voelt als een enorme drempel, maar op een koude donker grijze herfstavond met moteregen

in kortrijk, stapt hij frituur de goudempuntzak binnen.

Een echte vlaamse frituur.

Oh ja, geur van rundervet, sissende olie, zangerig dialect om je heen.

De eigenaar, een forse man in een witschort, staat achter de balie.

David bereidt zich mentaal voor, haalt diep aadem en besteld in zijn beste Nederlandse,

een grote frit met Mayonaise en een vriekandel.

En hij wacht op de Engelse wedervraag.

Precies, hij zet zich schrap, maar de eigenaar kijkt hem aan en schaat kold niet over naar het Engels.

Hij vraagt gewoon heel vrolijk in het Nederlandse, wil tuurder ook wat zout op.

Wat goed!

David stapt naar buiten en heeft het ineens helemaal warm.

Niet alleen door die zak frit, maar door die pueren een voorie van een succesvolle communicatie.

Dus ja, wat betekent dit allemaal voor de luisteraar?

Waarom lukt het hier nou wel?

Dit roept in de datum belangrijk een vraag op.

Waarom doorbreedt deze frituur het patrouwn?

Dat zitten hem in de autentieke context.

Socialoge noemen dit vaak een third place, een derde plek.

Oké, dus niet werk en niet thuis.

Juist, het geheim is die ontspannen locale sfeer.

Kijk in een hippekoffietent in de stad, heerst vaak een prestatie druk.

De rij moet door, overschakel op Engels is daar een efficentie toe.

Dat is dus echt een ander systeem.

En ook dat wit de schoort van de friedbakker is symbolisch heel anders dan de witte jas van de apotheker, toch?

Heel scherp gezien, ja.

De jas in de apotheek straalt vermeelen macht uit.

Het schoort in de frituur is puur praktisch tegen het vet.

In de frituur vallen die kille systemen van de maatschappij even weg.

De eigenaar zag David niet als een opstakel voor de doorstrom snelheid,

maar gewoon als een mens met trek in friet.

Soms is simpelen menselijke interactie het beste medicijntegen voor meelen druk.

Dat is echt prachtig. Elke kleine overwinning telt als je uit je comfort zondstapt.

Als we dit allemaal zo horen, we hebben een flinke reis gemaakt.

Zeker weten.

Van de eisige principe zijn de Rotterdamse apotheek

en de bereken de kou in het Hilversumse mediapark

naar die luidruchtige gaus in de Amsterdamse nacht

en we eindigen warm in een belgese frituur.

Allemaal verhalen waarin onze verwachtingen keihard botsten met de werkelijkheid.

En dat brengt me eigenlijk bij een laatste gedacht hierover.

We zien frikzie en afwijzing vaak als iets slechts, als een defect in ons leven.

Maar stel je nou eens voor dat die frikzie, die regels die ons tegenhouden,

die onverwachtig gaus.

Precies dat gene is wat we nodig hebben.

Wacht, je bedoeld dat we blij moeten zijn met die frustraties?

Nou misschien wel.

Misschien kunnen we zonder die dagelijks-irritaties,

de waarde van onze eigen kleine overwinningen wel helemaal niet waarderen.

Zonder de regen en de koude afwijzingen,

smaakt die symbolische frit met mayonnaiseen, misschien maar half zo goed.

Wow, zonder vrijving geen glans eigenlijk.

Precies dat?

Dat is echt een geweldige gedacht om me af te sluiten.

Dus liever luisterar, ik vraag het jou.

Wat wordt jou friet met mayonnaiseen moment vandaag?

Ga op uit en me horen je heel graag de volgende keer weer.