Verdieping: 23 t/m 26 oktober

Stel je even het volgende voor. Je ligt in bed en zegt diep in de nacht.

Zo'n moment dat je net bijna slaapt.

Precies. Je balanciert net op dat heerlijke rankje van in slaapvallen.

En dan ooit je het. Geen harde knal of wrinklend glas, maar een ton.

O, verschrikkelijk.

Ja, echt een hele zachte, constante hoge flautoon.

Dus je doet je handicht, je checkte verwarming nog even.

Je had de stecker van je wekker uit het stopcontact.

Ja, alles voor de zekerheid, maar die ton is er nog steeds.

Het zit gewoon in de muur het hand in de lucht en het kruip langsamer zeker onder je uit.

Dat is echt gekmakend.

Zeker. En de vraag is dan, hoe lang duurt het voor dat zo iets kleins, iets compleet,

onzichtbaars, je echt helemaal tot wat aan zindruift?

Nou ja, dat sluipende verlies van controle is, denk ik, misschien wat de meest fundamentelen

menselijke angst.

Hoe bedoel je dat precies?

Nou, kijk, we hebben als mens een gigantische behoefte aan kochnitieve sluiting.

Als onze zintuigen een prikoregisteren, dan eist ons brein een oorzaak en een oplossing.

Achzien, reactie zeg maar.

Precies. En zodra die simplicaten wordt er broeken, dus je hoort een geluid, maar je kunt het niet stoppen.

Dan ontstaat er echt een diepe, haast primitieve vorm van paniek.

Je hele omgeving voelt er niks vijandig.

Ja, en die paniek, dat moment waarop de menselijke geest breekt onder de druk van zo iets

onverklaarbaar is of onbuugzames.

Dat is precies de rode draad van onze verkening vandaag.

Het is een ontzettend boeiend themen.

Zeker weten.

En woont leden vandaag een stapel bronnen die de meeste waarschijnlijk gewoon over het hoofd zouden zien.

Het zijn namelijk nieuwsdialogen, heel specifiek geschreven op A2 taal-niveau.

Dus speciaal gemaakt voor mensen die een taal nog aan het leren zijn?

Klopt.

De grammatica's simpel, de zinnen zijn kort, maar juist door die uitgekleedde vorm eigenlijk

vergeren deze tekst als een soort midogeloze spiegel.

Je kunt er niet omheen.

Nee, ze tonen ons echt in de meest rauwe, onversierde taal.

Hoe wij reageren als we ons voorkomen mag de loosvoelen tegenover gigantische structuren.

Gaan kijken naar een fizykeruis en een politiekeruis.

Ja, en de eenvoud van de taal in die bronnen dwingt de personages ook echt tot de absolute

kern van hun emoties.

Ze kunnen zich helemaal niet verschuilen, achturren, complex, academisch, jargon of zo.

Of allemaal genuwenseerde teorieën?

Exakt.

Ze moeten de situatie direct onder ogen zien.

En wat we dan zien is eigenlijk een soort masterclass in psychologische overlevingstrategieën.

Oké, laten we dit uitpakken.

We zien die overlevingstrategieën echt perfect terug in de eerste situatie uit onze bronnen.

Een verhaal draait om een fysieke, onvrikbare reus, namelijk de Euromast in Rotterdam.

Een enorm massief gebouw van betonnen in staal.

Ja, echt een icon.

In de tekst verspreken drie personages, Rick, Emma en Lars een nieuws bericht.

De Euromast produceren blijkbaar al maandelang een misterieuse vluitoon.

Het geluid waait over de hele stad en echt niemand, maar er nog niemand weet waar het vandaan komt.

Wat hier fascinerend is, en te mensen als je naar hun eerste reactie kijkt,

is echt de volstrekte onderwil om de onzekerheid van dat misterie te accepteren.

Ja, ze willen direct antwoorden.

We zijn als mensen gigantische patronenzoekers.

Dus als zo'n icon van de stad plotseling een anomalie wordt, dan proberen we dat van hopig

in een begrijpelijk tader te dwingen.

Nou, dat proberen ze in de dialogzeker.

En de teorie die ze verzinnen zijn echt hilaris in hun absurditeit.

Lars stelt op een gebleuid serieus voor dat het geluid misschien wordt veroorzaakt door een feun van de buur.

Een feun?

Een feun?

Die dan schijnbaar dag en nacht al maandelang onafgebroken aan staat om echt een hele stad te terroriseren.

Dat is nogal onwarschijnlijk.

Emma wijst dat gelukkig in de tekst ook meteen af als ongelofwaardig,

waar dan gijpen ze direct naar de volgende teorie, namelijk een devekte machine in een fabriek.

Terwijl de Euromast een uitkijk door is met een restaurant.

Precies, er zit daar helemaal geen zware industrie of fabriek.

Maar toch moeten we die teorieën niet simpel weg afdoen als dom of alleen maar komisch,

want psychologisch gezien vervullen zijn hele cruciale functie.

Hoe bedoel je dat het slaat gewoon erg zo?

Ja, maar een funnion of een kapot de fabrieksmachine, dat zijn alle dag's en tasbare dingen.

Kijk, we snappen hoe hun feun werkt.

We weten dat we gewoon de stekker eruit kunnen trekken.

Ah, op die manier.

Ja, Lars probeert in het tekst dat onverklaarbare mysterie eigenlijk te reduceren tot een simpel huisstaan een keukenprobleem.

Een belachelijke verklaring is voor ons brein namelijk altijd nog oneindig veel draagelijker dan helemaal geen verklaring.

Het is gewoon een wannhopige poging om die ilusie van controle instand houden.

Precies dat.

Het klinkt eigenlijk een beetje als een lekkende kran in je huis, ergens waar je er net niet bij kunt,

maar dan op een schaf van een hele grote stad.

Zeker.

Maar die ilusie van controle van natuurlijk wel heel snel in duigen als die vluitoon maar blijft aanhouden.

En hier wordt het echt interessant.

Zodra ze in de tekst besevert dat ze het probleem niet kunnen localiseren,

stappen ze collectief over op overlevingsmeegendisme.

Ja, ze gaan vluchten.

Lars gooid echt een handelkindering.

Hij roept ik zou oord opkopen meteen en Emma is trai hem om mee eens.

Ze kiezen dus letterlijk voor fysieke afsluiting.

Ze kunnen de omgeving niet controleren, dus reduceren ze hun wereld,

maar tot de vierkanten centimeter's in hun eigen oren.

Heftig eigenlijk.

In de psychologie noemen we dat vermeidingsgedrag.

En dat is vaak gekoppeld aan aangeleerde hulpeloosheid.

Aangeleerde hulpeloosheid.

Ja, als een organisme of een mens,

herhoudelijk wordt blootgesteld aan een aversieve prikkel, een nage luid dus,

die je niet kunt stoppen, dan stop je op een gegeven moment met proberen.

Je ondergaat het leidzaam.

Of je zoekt de manier om je zintuigen af te stompen.

Door oordoppen in te doen.

Oordoppen kopen is hier de ultieme kapitulatie aan de fysieke ruimte.

Dus echt de acceptatie dat de toren gewonnen heeft.

En die staat niet langer van hen is.

En dan heb je reek nog in de bron tekst.

Die kiezen strategie die nog even een stap ver gaat.

Hij zegt, ik neem een koptelefon, met muziek.

Ja, dat is een hele andere aanpak.

Waar Lars en Emma de buiten wereld simpelweg willen dampen,

wij getriekt die stilte.

Hij wilde valende realiteit eigenlijk actief over schrijven

met zijn eigen gecontroleerde soundtrack.

Het is niet alleen vluchten, hij creëert gewoon een alternatieve realiteit.

Omdat de gedeelde fysieke realiteit ondraagelijk is geworden.

Ze wel uit de gelijkertijd hoopt op redding van buitenaf.

Ik verreid dat niet.

Rik roept in de tekst ook om een expert.

Hij noemt het expliciet een spurder.

Oh ja, iemand die het even gaat oplossen.

Ja, iemand die er op uittrekt, om de vluidtoon op te sporen

en uit te schakelen.

We willen dat iemand anders het voor ons regelt.

Hoe zou jij reageren als er een onzichtbaar, constant geluid?

Je leven binnen de ringt zonder dat je de bron kunt aanwijzen.

Ja, eerlijk.

Ik zou ook oord op in doen.

Maar ergens is die roep om zo'n spurder te gewoon het ultieme bewijs

van burgelijke luihheid.

Luihheid?

Nou ja, we doen met z'n allen als of onze samenleving zo gigantisch

ingewikkeld is dat we zelf geen verantwoordelijkheid mee hoef te dragen.

Er is ergens een probleem, dus moet de overheid of een expert

maar komen fixen.

En wij zitten ondertussen op de bank met onze nooit kentseling headphones.

Ja.

Het voelt gewoon als een compleete overgave van persoonlijke handeling's bekwaarmheid.

Dat is een taalelijk harde lezing, als zit er best een kern van waarheid in.

Toch zie ik het eerder als een modern overlevingsmegenisme.

Hoe zo modern?

We leven in sterk gespecialiseerde samenlevingen.

Niemand van ons weet bijvoorbeeld precies hoe het elektriciteitsnet werkt

of hoe de logistiek van een supermarkt helemaal in elkaar zit.

Nee, klopt.

Dat steijen we nu best heel.

We vertrouwen blindelingsopsistemen die we helemaal niet doorgronden.

Dus wanneer zo'n systeem vaalt, wanneer een toren in de eind begint te gillen,

is het best logisch dat we een specialist verwachten om het te herstellen.

Ja, ween mee immers voor alles een specialist.

Die speerder is in die zin een soort moderne mieten.

Het is het gerustelende idee dat er ergens in onze samenleving iemand rondloopt

met de blauwdrukken, de kennis en vooral de macht om de gauw als weer te temmen.

Omdat het zelf niet kunnen.

Zonder dat geloofstort ons vertrouwen in de moderne stad eigenlijk gewoon in elkaar.

Oké, dus als we dit even doortrekken, we isoleren ons zelf fiziek met ordoppen en muziek.

We isoleren ons mentaal door te hopen op een reddende autoriteit.

Maar wat gebeurt er als de structuur waar tegen je vecht zich helemaal niet laat buiten sluiten met een koptelefon?

Als we dit in een breder perspectief plaatsen, dan sta je echt voor een heel anders soort machteloos uit.

Wat als die onbaugzamer reus in de raad geen beton is,

maar een abstractiesteem van wetten en regels dat echt direct ingrijpt op jouw lichaam en jou leven?

Je kunt je oren wel sluiten voor een geluid,

maar je kunt de realiteit van wetgeving niet simpel wegdempen.

Dit brengt ons dus veilig bij het tweede conflict dat ons begonnen.

Ja, maar voordat we daar echt induiken,

is er één ding dat we glashelder moeten afbakkenen.

Heel belangrijk, ja.

De tweede dialog die we analyseren besprekt de abortus wetgeving in Liechtenstein.

We kijken hier vandaag uit sluitend en alleen naar de architectuur van politieke macht.

Pueerde structuur.

We nemen als presentatoren geen enkel standpunt in.

We hebben geen persoonlijke mening hierover,

en we vellen geen moral oordeel over de medische etische of teologische kanten van abortus.

Precies.

We ontleden puurde dynamiek tussen de burgers en het machtsapparaat.

Precies was de persoonlages Tom, Julia en Rick dat in de originele bronden.

We kijken naar de mechanisme van besluitvorming.

Hoe gaat een samenleving om met fundamentele meningsverschillen

wanneer de spelregels bij voorbaat al vast liggen in totaal verouderde structuren?

Goed.

Wat is hier in dit verhaal veilig aan de hand?

Rick vertelt zijn vrienden Tom en Julia dat het volk van Liechtenstein een nieuwe abortus wet wil.

Er is gewoon maatschappelijk draagvlak voor.

De meerderheid wil het.

Maar de absolute rem op dit hele proces ligt bij één enkele man.

De print.

Er wordt in de kasteel en dat ze overigens een schitterend detail uit de tekst.

Want Tom reageert met wat de leven, zo starend uit de draam van de kasteel.

Ja, dat contrast is enorm.

En deze print gebruikt een constitutionele mechanisme, genaamde het vetorecht,

om die hele wet te blockeren.

Dat is in de grondwet vastgelegd.

Met andere woorden, ongeacht van de parlement wil, ongeacht wat het volk wil,

hij heeft gewoon een macht om elke nieuwe wet definitief en eenzijdig naar de prilbak te verwijzen.

En zo'n absoluut veto is in feiten het politieke equivalent van dat onderplossbare misterie van net.

In een democratiegeider vanuit dat er een soort logische keten is.

De bad, maatschappelijke consensus, die gaat stemmen en uiteindelijk wordt het beleid.

Dat is de actie reactie-keten van de politiek.

Ja.

En een veto door breek die keten echt compleet op rupt.

Je stuit op eens op een muur.

En net als bij de euromaast roept zo'n onverwachten muur extremen voor ontwaardiging op.

Nou, voor ontwaardiging is zacht uitgedruktor.

Julia noemt het in de tekst letterlijk niet eerlijk.

En wijster op dat zo'n privézaak is.

Ze voelde ommacht heel sterk.

En Tom slaat direct op die absoluut onbelands.

Hij zegt, een man beschleest over een vrouw.

Ze grijpen dus in het gesprek meteen naar fundamentelen argumenten rondom autonomie.

En de bevolking in de verhaal wijgen dit ook te picken.

Nee, ze komen in opstand.

Rick vertelt dat mensen wat saalde straat op gaan.

Met boorden, zijn boos, ze demonstreren.

Je liep ik tijdens het lezen van die bron toch al tegen een gigantisch conceptueel probleem aan.

Overtel.

Rick stelt in de dialog op gegeven met voor dat ze misschien een referendum moeten houden.

Een volk stemming dus.

Hij zegt, dan stemt het volk.

Als de ultieme hammer om die muur te te breken.

Ja, precies.

Maar Rick vervolgt in echt exact dezelfde adem,

maar de prince heeft nog steeds veto recht.

En dat klinkt, nou ja, als pure absurditeit, toch.

In praktische zin wel.

Dus wat betekent dit allemaal?

Als de uitkomst van een referendum,

zeg maar de meest directe ouding van wat het volk wil,

simpelweg overschreven kan worden door een man in een kasteel.

Waarom demonstrie je dan überhaupt?

Ja, dat klinkt futiel.

Het is voor mij als of je een boardspel speelt.

Je hebt een briljante strategie uitgedacht.

Je volgt netjes alle regels.

Je staat op een punt te winnen.

En de eigenaar van het spel groept ineens.

Oh, ik gebruik nu mijn vet elkaar, dus ik win.

En jij staat met lege handen.

Ja, welke zin heeft het spelen van het spel dan nog?

Die demonstraties klinken mij dan echt in de oren als een soort

vobspijn voor het volk.

Een manier om even wat stomen af te blazen,

zonder dat het systeem zelf echt ingefaar komt.

Dit werpt echt een hele belangrijke vraag op.

En ik snap je cynisme hoor.

Maar je reduiseert politieke mag nu lauter tot de geschreven regels.

Terwijl magt in de werkelijkheid,

groot en deelstrijd om lege timitijd.

Lege timitijd.

Maar hij heeft toch dat wettelijke vethorecht?

Ja, een juridisch gezien kan de prins een referendum negeren.

Maar politiek gezien wordt dat normatere druk toe neemt,

bijna onmogelijk.

Rik zegt in de dialogen over die demonstranten

ze maken het probleem zichtbaar.

Dus dat is het doel?

Dat woordzichtbaar is echt crucial.

Een absoluutweigering van een voorstwerk natuurlijk best in de schadoel,

in de abstractie van achterkamertjes.

Zodra burgers met protest worden bij dat kasteel staan,

de veranderde abstractie opeen zijn een heel tasbaar conflict.

Iedereen kan het zien.

Ze veranderen de vet daarmee misschien niet direct vandaag,

maar ze creëren een sociale vrijvingsvlak.

En dat wordt uiteindelijk de heet om vast te houden voor zo'n voorst.

Oké, dit klink logisch, maar is dat vrijvingsvlak wel krachtig genoeg tegen zuid,

zoals een grondwet?

We hebben het niet over een beleid regeltje dat je even aanpast in de pauze van een vergadering.

Nee, het is de basis van het land.

Rik merkt ook omdat je de grondwet wel kunt veranderen,

maar dat het echt lang duurt.

Dat tragen bij een stropere geproces is dat niet gewoon een verdedigingsmegenisme

van de elite.

Zo voelt het vaak wel.

De instituuties bouwen gewoon een systeem dat express zo langzaam beweegt

dat de energie van zo'n hele protestbeweging al langzaam uitgedooft

voordat er ook maar één letter is aangepast.

We noemen dat in de teorie instituutionele tragenheid of ook wel de tyranny of de status quo.

En ja, dat is deelsontworpen als verdedigingsmegenisme.

Dus het klopt wel.

Consituuties zijn het anchor van de nation.

Je wilt natuurlijk niet dat een fundamentele architectuur van je staat meewijt

met elke ja kortstondige populistische storm.

Dat anchor moet gewoon heel diep en stevig in de bodem liggen.

Om de bolster beeld houden.

Precies.

Maar het grote gevaar is dat de samenleving bovengrond inmiddels

in een compleet ander tijdperk is beloond.

En dan sleept dat strakken anchor de boot juist de diepte in.

Wat we hier in deze simpel tek zien, is de frontale bodzing

tussen moderne ideale van democratie en zelfbeschrikking,

zoals Julius nadruk op die privésaak.

Na een andere kant de feodale staren architectuur van de monologie.

En de personatjes in de bron die voelen die bodzing echt in elke feizel.

Rick werpt nog wel op dat de printste protesten wel ziet.

Hij zegt, hij kijkt ernaar.

Misschien zegt Rick, luistert-ie wel, maar zegt-ie gewoon nee.

Ja, een beetje hoop, toch nog.

Maar dan komt Tom met wat mij betreft de scherpste observatie uit de hele stapel teksten.

Hij zegt, dat is geen luisteren, dat is negeren.

Wow, ja.

Dat raakt dan zo iets wezelijks vind ik.

Iemand aanhoren is gewoon niet hetzelfde als iemand er kennen.

Exakt.

Erkenning is letterlijk de valuta van een functionerende samenleving.

Als een institut, z'n burgers wijger te erkennen als gelijkwaardige spelers in dat magsveld,

dan ontstaat er een existantielekrisis.

Dan brekt het systeem.

Of die wijgering nu wettelijk vastgeleerd via zo'n veto,

of simpelweg voortkomt het arrogatie, het effect op de menselijke psychen is vervoestend.

En dat brengt de twee extremenkanten van dit hele spectrum toch prachtig samen.

We hebben de Euromast en die mysterieuse vluidtoon aan de ene kant.

En het palijs en het veto aan de andere kant.

Twee situaties waarin mensen zich compleet mag te loosvoelen.

Twee volstrekt verschillende manifestaties van onbouw samen magt.

Die echt exact dezelfde reflex oproepen bij het individue.

Namelijk de behoefte om de gaost te ordenen en de eigen auto niet te beschermen.

Maar wel op hele andere manieren toch.

Ja, bij de Euromast schrijpen de personages naar regressie.

Ze trek zich terug, ze kopen oordoppen, zet een koptelefoon met muziek op.

En wachten passief op een externe deskundigen.

Ze proberen de realiteit af te sluiten, omdat ze hem zelf niet kunnen vorm geven.

Wel, in lichtigstein in die tekst gebeurt echt de tegenovergestelden.

De personages daar kiezen totaal niet voor isolatie, maar vol voor de confrontatie.

Ze zoeken het conflict op.

Ze eisen de referendum, ze dragen protestborden, ze bundel hun krachten.

Ze wijgen er gewoon donvecht te accepteren dat de spelregels wel al eeuwen oud zijn.

Bepalen dat zei slechts toerschaoers zijn in hun eigen leven.

Het is collectiviteit als wapen tegen die institutionele starheid.

En toch, als we eerlijk zijn, is de uitkomst in beide gevallen hoogst onzeker.

Ze wel de burger die muziek op zet om het geluid te blockeren,

als de burger die een protestbord vasthoud bij een kasteel.

Ze opereren allebei in de schaduw van een structuur die op dat moment groter en sterker is dan zij zelf.

Het voelt als een David de Goliath strijd.

Het demonstriert gewoon hoeveel krachtig,

maar het gelijkertijd ook hoe kwetsbaar onze perceptie van controle werkelijk is.

Ja, als je dat beseft, dan dwingt dat je toch om met een compleet andere blik naar je eigen geving te kijken.

En ik wil dat jij, die nu aan het luister is, dit concept ook is toepast op jouw dagelijks leven.

Wat zijn de fysieke of politieke torrents in jouw wereld?

Goeie vraag.

Welke onzichtbare structuren, of misschien wel onuitgesproken regels op je werk,

of historische dochma's in je culture, welke van die dingen bepalen eigenlijk jouw dagelijks beslissingen.

Zonder dat je ze ooit een halt hebt kunnen toeroepen.

En de nog confronteren er een vraag is dan misschien wel,

wanneer demonstreer je tegen die muren,

en wanneer besluit je gewoon maar een betere koptelephone te kopen om de onres te verzachten?

Dat is echt de kern.

Wel op het zo makkelijk aan voorbij,

omdat de regels van het spel nu helemaal voelen als ze ingraniet zijn uitgehouden.

We nemen het voor lief.

We accepteren de indichting van onze samenleving als een voldongen feit.

Het is een onverandelijk landschap voor ons.

Maar ik wil je vandaag achterlaten met iets om over na te denken.

Een gedachte die eigenlijk onder de oppervlakte van al deze a2-bronnen surt.

Vertel?

We gaan er altijd voetstoot van uit dat onze moderne, hoog technologische en rationalische systemen

extreem solide in elkaar zitten.

We vertrouwen er maar op dat onze steden logisch ontworpen zijn

en dat onze democratieën voorkomen veilig voor anchord liggen in grondwetten.

Dat is onze basisvertrouwen, ja.

Maar als een simpule, onverklaarbare geluidfrequancy erof we kunnen zorgen,

dat inwoners van de geavonserde metgepoll reduceren tot

van hopig geïsoleerde individueer met orde op in.

Of als één eeuwen oude politieke regel in een kasteel,

de kollektieve wil van een hele bevolking met een simpel neer buiten de deur kan houden.

Dan wangelt het flink.

Hoe robust en moderne zijn die systemen,

waar we dagelijks blind op vertrouwen dan eigenlijk echt?

Of is die hele ilusie van stabiliteit misschien slecht een kleine storing verwijderd

van de totale gaals?

Denk daar maar eens over na.

Bedankt voor je tijd een aandachtbedezen verkening

en we spreken elkaar snel weer.