

Audio1x
Tempo
Pause
ÜbenLesen
Modus
Woordenschat
Stel je even voor, je staat op je werk, gewoon bij het koffiezetapperaad.
Ja, dat diep je zorgt het routeer.
Precies.
En je hoort net van een collega dat er ze juist, nou ja, 225 mensen op straat zijn gezet bij een locale bedrijf.
En jouw eerste ommiddelijke reactie is?
Het eten van een koekje.
Het eten van een koekje.
Klingt voorkomen absurd, toch?
Misschien zelfs wel een beetje ongevoelig als je er zo over nadenkt.
Maar toch is dit precies hoe jij, ik en eigenlijk vrijwel iedereen, instinktief omgaat met de nonstopstrom
aan de lende die we dagelijks te verwerken krijgen.
Absoluut.
We leven natuurlijk in een tijd waarin we via onze telefoons, gewoon 24 uur per dag zijn aangesloten
op een soort onzichtbaar digital infus van wereldwijd leed.
Wow, ja, zo kun je het zeker noemen.
Vroeger viel de krat gewoon één keer per dag op de mat, of je kijk om 8 uur zavonds even naar het journal.
Klopt.
En dat had een duidelijk begin en een eind.
Precies.
Je konden gewoon letterlijk dicht slaan, weet je wel.
En dan keer die je gewoon terug naar je eigen religie, je eigen wonkamer.
Maar nu eisen we eigenlijk van ons zenuwstel, zodat het functioneerd in een staat van
constantes, sluimerende alertheid voor alles wat er miss is op de planeid.
En dat is nogal wat voor ons brein.
Zeker.
Dus om te snappen wat dat fiziek en mentaal met ons doet, gaan we in deze zessie iets heel
ongewoon sloren.
We laten dus waren akademische rapporten en die geel politieke analysies even helemaal voor
wat ze zijn.
Gelukkig maar.
Ja.
We hebben namelijk de transcripties voor ons liggen van doodnormale allerdaagse gesprekken
over het nieuws.
We luisteren als het waren stiekem mee met gewone mensen.
Zoals Rick, Sophie, Daan, Emma en Lars.
Precies die.
Ze bespreken de actualiteit tijdens een koffie-pahouse op kantoor en op een ander moment zitten
we bijzien in een lokaal café.
En juist die allerdaagseheid maakt deze bronnen zo ongelofelijk waardevol.
We kijken nu niet naar een abstracte teorie over nieuwsconsumptie, waar we opseveren de menselijke
geest vanaf de werkvloer.
Vanavond krug in de COVID-19 eigenlijk.
Precies.
We zien real-time, hoe mensen de overweldigende realiteit van grote crisis proberen te balanceren met
hun eigen diep gewoordelde biologische verlangen naar komp voor.
Oké, laten we dit eens uitpakken.
Graag.
Kijk, morgen ocht het maar eens naar jezelf, zou ik zeggen.
Nog voordat je één voet uit bed hebt gezet, schroel je waarschijnlijk al door drie wereldkriezes
zijn.
Ja, schuldig, absoluut.
Zee.
En wat doet dat fysiek met je?
We zien dat Patron prachtig terug in het eerst gesprek uit de bronnen.
We zijn op een kontoor, het begin van de dag.
Ja.
Rick, Sophie en Dan staan bij elkaar, de werkdag moet nog beginnen.
En Rick teelt mee wat hij net op het nieuws heeft gezien, namelijk dat een lokaal boatenbedrijf
225 mensen ontlaat.
En de reden die hij noemt is echt pijnlijk simpel toch?
Heel simpel.
Het bedrijf maakt grote boaten, maar de consument koopt ze wel met heel gewoon niet, de vraag is
de klein.
Het grouwe meegenisme van de vrijere markt in de noten op eigenlijk.
Ja.
En de simpelweg geen vraag na het product.
En de keiharde wiskunige consequentie daarvan is dat er direct 225 inkomens en persoonlijke
levens over hoop worden gegooid.
Het doet me een beetje denken aan het beeld van een gigantisch vrachtschip op de Oceaan.
Hoe bedoel je dat precies?
Nou ja, zo'n economie heeft een enorme massa toch en een onverstelbaar momentum.
Als de wind van de consumentenvraagplotsling wegvalt, ligt dat schip niet meteen stil.
Ah ja, het draait nog even stuurloos door.
Precies.
Je kunt niet zomaar aan het hoortrekken en direct de koers veranderen.
Het macabere gevolg van die logheid is dan dat die 225 werknemers letterlijk buiten de
boatvallen.
Te spullen eigenlijk aan op de harde rots, ja.
Mooi analogie.
En in de eerste reacties van Sophie en Rick zie je hoe wij als mensen doorgaan omgaan met dat
soort enorme macroeconomische verschuivingen.
Ze regeren wel empathisch, toch?
Ja, empathisch, maar uiterst gerezevert.
Ze zeggen dingen als dat is veel, dat is niet goed en dat is niet fijn voor hen.
Heel beleefde eigenlijk.
Het is een uitreast beleefde erkening van ander man's leed, maar het blijft abstract.
225 is voor hen gewoon een statistiek.
Het brein registreert het als een rekenprobleem.
Exakt.
Het is geen emotionele crisis, het raakt een persoonlijke schilt op dat moment nog helemaal niet.
Maar dan brek dan in het gesprek in.
Ja, en dan veranderd alles.
Hij zegt ineens, uit het niet, mijn buurman werkt daar.
En hij voegde nog aan toe, hij is een goede man.
In één klap?
Ja.
In één klap is het geen nieuwsbericht meer over marktvragen voor abstracte cijfers.
Het is de buurman die man die ik wel op zondag te hech knipt.
En de sfeer in dat kantoor kan tot ook omiddellijk op dat moment.
Dan zegt zelf ook direct, ik voel me niet fijn.
Wat mij dus afvragen en dit is echt een kernvraag voor deze analyse.
Veranderd het feit dat we iemand persoonlijk kennen, de buurman in het geval, de manier waarop
we economisch nieuws verwerken.
Of maakt het ons alleen maar machtelozer?
Nou, wat hij dus echt fascinerend dan is, is dat we hier stuiten op een heel deep
gewoord tot overlevingsmeeganisme.
Oké, vertel.
In de psychologie en evolutiebiologie noemen we dit het identifiable victim effect.
En dat combineert heel sterk met de wetmatigheden van Danbars Number.
Danbars Number.
Ja.
Dat klinkt ingewikkeld.
Vanwege.
Stel je voor.
Ons menselijkbrijn is 10.000 de jaren geleden geëvelueerd op de savannen.
We leefden kleine stammen van Grovech 150 mensen.
Dat is dat nummer 150.
Precies.
Als iemand binnen die stam van 150 mensen gewond raakte of niet konjagen, vormt dat dat een
directe bedrijking voor de overleving van de hele groep.
Je had elkaar gewoon keihard nodig.
Precies.
En partie was toen er tijd absoluut geen luxe of een nobelijke rack te trek.
Het was een harde biologische noodzaak om die stam bij elkaar te houden.
Dus we zijn letterlijk bedraad om alleen om onze eigen kleine bevol te geven.
We zijn veroop bedraad om terechtgeheren op gezichten, namen en tasbare relaties.
Dus als de buurman zijn baan kwijt raakt, schiet Danesbrijn direct in de oerstand.
Zo van een lid van mijn stam meteen gevaar, dit raakt mij ook.
Exact.
De empathiemotor begin om middelijk op volle toeren te draaien en je lichaam maakt streschomonaan.
Maar als we horen over 225 anonieme mensen...
Dan voelen we veel minder.
Ja.
Onsbrijn heeft daar simpelweg de evolutionaire software niet voor.
Grotige talleroepen geen biologische respons op omdat ze in ons ververleden...
Gewoon niet bestonden op die manier.
Bizar eigenlijk.
Het nieuws confronteert ons nu dagelijks met een schaal van lid die ons senustelstel simpelweg...
Weiger te vertalen naar echte emotie.
Tot dat jaar zoals dan in dit geval ineens een gezicht bekrecht.
Maar dat gevoel van machte loosheid, wanneer de buurman zijn baan verlist, dat is nog tot daar aan toe.
Maar bedoel je.
Nou in het tweede deel van onze bronnen schakelt het gesprek over naar een compleet andere situatie.
De draging is hier niet economisch, maar een voorkomen wil een keurige blinde natuuramp...
Duizenden kilometers verderop.
Ah ja, het café.
Precies.
We zitten nu in een café met Rick, Emma en Lars.
Rick kijkt even op z'n telefoon en deelt het laatste nieuws.
Een grote zware rot is naar beneden gevallen in Turkije en er zijn veel mensen bij betrokken.
Kijk, bij dat boatenbedrijf was het minst nog een bepaalde logicaat te vinden.
Vragen aanbod, een oorzaak en een gevolg.
Zeker.
Maar hier is sprake van pure blindewillekeur.
Een rot die simpelweg uit het niets naar beneden komt zetten.
En letterlijke bliksemslag bij helderrehemel.
Ja.
En het contrast dat uit deze transcriptie naar voren komt is meestelijk juist door zijn al de dagstheid.
Hoe bedoel je dat precies?
Nou, je hebt aan de ene kant dat kleine schermpje in Rick's hand, dat plotselingen dood in de structieprojecteerd.
En dat staat in schreeuwcontrast met de warme veiliger religie tijd van het café.
De geur van koffie, de zachte stoelen waar ze op zitten.
Dus ja, wat betekent dit nou allemaal?
Want de reacties van die drie zijn best wel opvallend.
Voet jou.
Emma reageert nog met een gepaste schrik, ze zegt of wat er, maar lach neemt echt een totaal andere afslag.
Wat zegt hij ook weer?
Hij hoort dat een zware rot levens verwoest en zijn eerste letterlijke reactie is.
Ik wil geen rot hier.
Ja.
Nou, als Rick hem dan gerustelt dat het gelukkig ver weg is in Turkije, dan voelt Emma daar heel droogjes aan toe.
Dat is maar goed ook.
Dat klinkt de harte.
Ik vind dat persoonlijk best wel heftig jaar.
Is dat niet ontzettend egoistisch?
En worden op dit moment mensen verpletterd onder het puin en Lars zit in zijn zachte stoel vooral te vieren dat zijn eigen dak nog heel is?
Vanuit een moralstand punt klinkt dat in de raad buitengang Kru.
Ik snap dat je dat denkt.
Maar nurelogisch gezien is egoist mij hier aapsoluut niet het juiste label.
Wat gebeurt er dan wel?
Wat we Lars en Emma hier zien doen is hun overblast de systeem razend snel komen heren.
Als je hoort over een willenkurige existenciele bedrijging.
Zoals een gigantische rot die zonder waarschwingen uit de lucht wat?
Precies.
Dat schiet je amig te la, het angstcentrum in je brijn gewoon in een flits aan.
De aller eerste onbevestige dacht is altijd kan niet mij ook overkomen.
Er zit voelt eigenlijk een beetje als je naar een weersalarm kijkt voor een ander land.
Dat is een heel goed voorbeeld, ja.
Je ziet op de radar een gigantische, verwoestende storm, een van die donkeroode kleuren over de kaardrazen.
Je voelt heel even een rilling van empathie voor de mensen die daar wonen, maar je aller eerste,
dieper reflex is toch dat je je eigen deken net iets strakker om je heen trekt.
Absoluut.
Je bent aangezimpel weg opgelucht dat de storm daar woedt en niet hier boven jouw eigen slaapkamer.
En dat onder je eigen dekenkruipen is exact wat hier in het café gebeurt, maar dan verwaal.
Ze beginnen heel actief de elementen van hun eigen comfort hard op te benoemen om zichzelf gerust te stellen.
Oh wow, is dat wat ze doen?
Ja, daar ben ik op.
Emma zegt wij zijn hier in het café, Lars Vildt aan en het is hier warm en Emma zegt weer en de stoel is zacht.
Dus het is helemaal geen koetjes en kalfjes?
Nee, dit is geen opvlakke geklet.
In de psychologie noemen we dit grounding, hun brijn voelt de dreiging van de onvoerspelbare wereld op dat schermpje,
en zoek van hopelijk naar fysiek bewijs van omiddelijke veiligheid.
De warmtemperatuur, de zachte stoel?
Precies.
Het zijn taspare signalen naar het zenustel, zoals die zeggen, er is hier op dit exacte moment geen akut gevaar.
Ons brijn moet wel zo reageren.
Waarom moet dat?
Omdat we compleet dysfunctioneel zouden raken als we de absoluutepaniek van elke vennen ramp volledig in ons eigen systeem zouden toelaten.
We zouden geen stappen kunnen verzetten.
Dat is wel heel verhaalde grond.
Want we bestefen ergens natuurlijk dat we die vallen de rot niet punten tegenhouden.
Precies.
Net zoals we bestefden dat we die economische storm rondom het botenbedrijf niet kunnen stoppen.
Sophie zegt het eigenlijk heel treffen tijdens het eerste kantor gesprek.
Wij kunnen niet veel doen.
Dat is de ultieme erkening van menselijke omwacht.
En als we de storm niet kunnen stoppen of de rot niet kunnen tegenhouden, dan rijpen we naar de weinige dingen waar we wel direct controle over hebben.
Consumeerbare, directe troost.
Ja, koffie en kookjes, om heel precies te zijn.
Rik zegt direct na het slechte economische nieuws, ik drink nog koffie en Sophie antwoord, ja, koffie helpt.
Daan noemt het zelfs een universal hulpmiddel in de brontekt.
Maar de fysieke afleiding gaat nog verder.
In het café, te midden van dat gesprek over die gigantische vallen de rot, vraagt Lars gewoon om meer kookjes.
En Emma drukt hem op het hart argerust twee te nemen.
En dan is er nog het absoluutte hoogtpunt op dit vlak.
Daan op het kantor.
Ja, daan profiliert zich plotseling heel stevig.
Hij zegt doodlijk, ik ben een kookjesman.
Ja, geweldig.
En te wel ze even later nadenken over die net ontslagenwerkneemers, zegt hij met droge ogen.
Ik kan wel een kookje voor hun eten.
Dat is met afstand de meest psychologisch geladenzin uit al deze transcripties als je het mij vraagt.
Oké, en hier wordt het pas echt interessant, want weet je wat ik maar daar zo aan opviel?
Toen ik dat voor het eerst last, dacht ik echt van wat een wandsmakkelijke, cynische grappes dit.
Je hebt het over mensen die net een broodwinding kwijt zijn over jou eigen beurman nodig hebben.
Ja, en dan ga jij een kookje eten.
Precies!
En jouw reactie is dat je uit een soort gekke solidariteit wel een kookje voor ze wil eten.
Maar als je de beter over nadenkt, is dit niet gewoon de elke time manier waarop onze geest zichzelf proberen te redden.
Als we dit even in een breder perspectief plaatsen, is wat dan hier laat zien echt een schol voorbeeld van hoe mensen omgaan met kochnitieve dissonantie.
Kochnitieve dissonantie.
Ja, dat ontstaat van je twee compleet tegenstrijdige waarheden tegelijkertijd in je hoofd hebt.
Geef je een voorbeeld?
Nou, hier ben ik aan.
Aan de ene kant voelt hier oprecht bijn.
Hij kent de buurman, zijn empathie, staat vol aan.
Hij wil een goed mens zijn.
Dat geloof ik wel, ja.
Maar af de andere kant is het de harde, fysieke realiteit.
Hij doet helemaal niets om die buurman te helpen.
En dan gaat over 5 minuten, gewoon weer dan het werk als of het niets is gebeurd.
Ja, dat veringt natuurlijk enorm.
Je kunt je zelf moeilijk zien als een warm en patispersoon te wel je het leed van een ander in een praktijk volkomen negiert.
Exact, je brein hati-vrijving.
Het ervaartie psychologische spanning letterlijk als stress.
En hoe loopt u uur brein dat op?
Het eist direct een bliksem afleiden.
Een uitweg.
Ja, het zoek naar een micro-reward.
Een hele snelle belooning voor het systeem om die interne onderust even te overstemmen.
En suiker is daarvoor echt perfect.
Dus dat koek je is gewoon pure zelfmedicatie.
Ja.
En een grapje maak ook.
Humor brek de physiologische spanning in je lichaam.
Dat daant zich zelf uitroep tot kookjes man.
En die grap maakt over eten voor de werklozen.
Is geen kwadarigheid of cinesne?
Wat is het dan wel?
Het is een bijna-wan-hopige manier van zijn brein om de stresscyclus te doorbreken.
Hij verplaatsen aandacht met grof geweld naar iets plezierigs en onmiddelligst,
zodat de spanning daalt.
Pissar hoe dat werkt.
We kunnen de macroeconomie dus niet sturen.
We hebben nul controle overvalende rotsen ergens op de wereld.
Maar we kunnen wel zelf beslissen om nog een zoetkoekje in onze mond te steken.
En we kunnen de temperatuur van onze koffie bepalen.
We vinden controle in het mikroskopisch kleine,
puur onder gaals van het grote buiten te sluiten.
Precies.
Wat is eigenlijk jouw sprekwoordelijke koekje als ik vragen mag?
Hoe bedoel je?
Nou ja.
Wat doe jij als de nieuws-appsje plotseling aanvliegen met drie zware kreezees tegelijk?
Dat je direct een zak-ships open, op je Instagram voor een snelle dopamine-injectie
of ga je ineens compilziefte keukenschoon maken.
Iedereen heeft zijn eigen koekje.
Oh, ik ben 100% team Instagram.
Zodra het nieuws te zwaar wordt, kijk ik naar grappige hondervie opjes, zonder twijfel.
Zie je?
Dat is exact hetzelfde meegenisme.
En die behoefte om de gaals te structureren uitzichteraans niet alleen in
consumptie of afleidingen, maar ook in de manierven op we social met dat nieuws omgaan.
Zit er ook nog een patron in?
Ja.
Er zit nog een heel opvallen detail in dat kaffeegesprek.
Terwijl ze praten over de gaals van die natuuramp, kijk ik hem een rik.
Dus de man die het nieuws bericht voorleest vanaf zijn telefoon.
En ze zegt, Rik, jij bent een goeie leraar.
Oh ja, en Lars is het daar voorkomen mee.
Ze zegt, ja, jij legt het goed uit.
Wat eigenlijk bizarre is, toch?
Want Rik doet niet veel meer dan een simpel feiterelaas voorlezen.
De rots is groot, hij is zwaar en hij viel ergens verweg in Turkije.
Er valt in eruit weinig uit te leggen aan een valende steen.
Precies, maar dat is niet wat Rik doet voor Emma en Lars.
Het gaat erom hoe hij je doet.
Dit is eigenlijk het eeuwenoude oormegenisme van het kampfuur.
Het kampfuur? Vertel.
10.000 jaren lang hebben mensen zavonds in een kring gezeten,
terwijl 1 persoon vertelden over de gevaren in de donker.
Net buiten de grot.
Roverdieren de stormen, dat soort dingen.
Ja, de verteller, en hier in het kaffeeges dat Rik, met zijn rustige uitleg,
geeft de gaals vorm.
Hij structuureren de dreiging en kanaliseert daarmee onbewust de angst van de groep.
Emma en Lars hebben helemaal geen behoefte aan een geopolitieke
of geografische analyse van Turkije.
Ze hebben gewoon behoefte aan een gits.
Die zegt, kijk, dit monster is reëel, maar het is ver weg.
De samen in dat café zitten, de warme koffie vasthouden
en een komen stem die de versrickingen verteld.
Zet hem in de wereld eigenlijk.
Ze creëren samen een veilige bubbelje.
Emma vat het schitterend samen als ze heel nuchten constatert,
het nieuws is soms niet fijn.
Waarop Lars direct dat anchor weer uitgooist, waar we het eerder over hadden,
hij zegt, nee, maar wij zijn hier.
Wij zijn hier, de zachte stoel, de warmte.
En weet je in die andere setting op kantor bij dat boatenbedrijf,
zien we exact hetzelfde patron rondom de term geluk.
Oh ja, dat filmen je ook op.
Nou, dat dan in Sophie hebben verteerd dat ze absoluut niks kunnen doen
voor die ontlagenwerkneemers.
Kijk het Rik naar hun eigen situatie en zegt simpelweg.
Wij begeluk.
Omdat ze wel werk hebben.
Precies.
Ze hebben werk, ze hebben vandaag geen pech.
Het is het actief tellen van je zegeningen om een soort onzichtbaar schild op te trekken
tegen de kompletten Willekeur van de wereld.
Als we de grote lijn pakken uit bij de transcripties,
dan zien we echt een uiterste brekbaar,
maar fascinerend verdeteringsmegenisme.
Hoe zou je dat samenvatten?
Het maakt eigenlijk niet uit of de dreigingen een lokaal drama is,
zoals het kwijtraken van 225 baanen om de hoek,
of een blinde natuurkracht, duizenden kilometers verderop.
Het effect is hetzelfde.
Ja, onze instinctieve reflex is zelden om als een held op te staan
of beteden de barricade op te gaan.
Onze oeren flex is inkaceren en direct onszelf afschermen.
We dampen de schokgoel van het nieuws met onze meest vertrouwde kleine routines, toch?
Absoluut.
De slok heter Koffie, de suikerpiek van een koekje,
de bevestiging van fysieke warmte,
en bovenal het gezelschap en de kamerende stemmen van de mensen om ons heen.
Dat denkt er maar eens aan terug wanneer je straks, of morgen oogtend,
weer je telefoon opent en over spult wordt door tegenkoppen
over escalaties, inflatie of de zoveelste grote crisis.
Het gaat sowieso gebeuren.
Zeker weten, je leest het, je slaakt een zucht,
je voelt heel even een lichte crampje mag.
En vervolgens sluit je de app, loopt je naar de keuken
en zit je het koffie zetapperaat aan.
Precies, zoals Rick, Dan, Sophie, Emma en Lars,
ons vandaag liet te zien.
Ja, en wat soms vertellen is dat het helemaal niet is om je voor te schamen.
Het is pure menselijkheid.
Het is bitter een noodzake eigenlijk.
In een digitaltijd perk vol, ongekende informatie overlood,
heeft je brein die zachte stoel en dat koek je gewoon keihard nodig
om niet simpel weg door te pranden.
Wij hebben geluk, zoals Sophie het stelde.
Precis.
Zolang we de dreiging zien en onszelf daarna weer veilig kunnen stellen,
functioneren we eigenlijk exact zoals we tien duizenden jaren geleden gebouwd zijn.
En dat is mooi.
Maar toch blijf ik ergens haken aan een specifieke
wat ongemakkelijke vraag die tijdens deze analyse steeds weer kwam we overdrijven.
Wat voor vraag?
Maar weet je, we hebben nu dus vastgesteld dat het een gezonde,
biologische reflex is om ons zelf bij onkontroliebaar nieuws
te trouwsten met fysieke genoegend.
Koffie, koekjes, een goed gesprek.
Ja, we hebben die afleiding nodig.
Het probleem is alleen vroeger had je die reactie een keer per dag,
als de krant op de matviel.
Maar nu stroomt dat nieuws onophoudelijk elk uur van de dag
via onze schermen aan binnen.
Het stopt letterlijk nooit.
Nee.
Dus als onze standaardreactie op altijd nieuws is,
om ons zelf steeds weer te trouwsten en interkapselen in ons eigen komp voor,
leidt die oneengelige stroomen informatie er dan eigenlijk wel toe dat we
beter meer verbonden wereldburgers worden.
Oh, dat is een hele goeie vraag.
Of vergeren al die dramatische poestmeldingen ironisch genoeg,
slechts als een taalgelijkse uitputten de training om ons zelf er steeds beter in af te sluiten.
Leiden we onszelf niet langzaam maar zeker op tot de ultieme koekjes,
mannen en koekjes vrouwen.
Veilig in ons warme café hopend dat de rots ons vandaag niet te raken.
Oef, dat is wel een gedachte die flink doorste,
denk daarbare zover na als de volgende nieuwsnotificatistraakje Schermweer oplicht.
Zijn we dat werkelijk aangesloten op dat informatie netwerk om onszelf te onderwijzen
over de wereld of zoeken we stiekem telkens gewoon naar een nieuwe reden
om onszelf toetenstaande pijnweer even te verdoven met iets zoos.
Ja, confonteerend is het wel.
Zeker.
We begonnen deze analyse met het beeld van het nieuws als een afgemetend medicijn uit het verleden.
Versus het moderne einde losinfus van nu.
Hoe we de realiteit van dat infus ook verwerken,
we blijken het nog altijd te doen met de meest primitieve overlevensgereidschappen die we in huis hebben.
Wat suiker, wat warmte en het bezwerende verhaal van een goede leerar bij het kampvuur.
Bedankt voor je tijd en aandacht bij deze verkening.
Blijf scherp, let op de mens om je heen en geniet straks echt even bewust van dat eerste
broodnodige kopje koffie.
Tot de volgende keer.
Anpassen
Text
Modus
Audio
Pause