Jouw week in het Nederlands: 14 t/m 21 juni

Heerlijk is dat ja.

Precies, het is app en je trek met zo'n aangespoelde stock

een superstrakke lijn in het natte zand.

Oh ja! En dan zeg je tegen jezelf tot hier en niet verder.

Exakt. Dat geeft op de een of andere manier een ontzettend bevredigend gevoel, toch?

Je hebt de gaals van dat enorme strand even in een heel strak

over zichtelijk kader geplaatst.

Het is echt de ultieme menselijke reflex, eigenlijk.

Waar houden gewoon van lijnge?

Binnen of buiten, goed of fout, jouw kant, mijn kant.

Het maakt de wereld behapbaar.

Ja, tot dat de vloed op komt.

Ja, daar ben je nergens.

Nee, het was een rood naar binnen.

Trek zich natuurlijk echt helemaal niet aan van jou perfect uitgedachten, grenslein

en wisten hele boel in één seconde uit.

Precies.

En plotseling sta je daar met eiskouden nattevoeten.

En je vraag je af waarom je in vredes naam

dacht dat een simple streep in het zand je zou beschermen tegen de ozeaan.

Die zou eigenlijk hoe we zo denken.

Dat moment dus die onvermeidelijke botzing tussen onze strakken menselijke regeltjes

en de de onverspelbare, rommelige realiteit,

daar duiken we in deze session heel deep in.

We hebben echt een berg bronnen doorgespit.

En die lijken op het eerst de gezicht helemaal niets met elkaar te maken te hebben?

Nee, klopt.

We gaan van een zware rechtszaak na een schipbruik,

naar de algoritmes van een hippekoffie app en van influencers met neptassen,

tot zelfs ontplofingen in Amsterdam als dorp.

Ja, en de rode draad die door al die bronnen loopt, is echt fascinerend.

Het dwingt ons niet alleen te kijken naar wat er gebeurt als onze systemen valen,

maar vooral naar de vraag waarom proberen we als samenleving toch zo van hopig

om alles te meten en te beheersen.

Terwijl we stieken, donders goed weten dat het echt te leven zich niet in een excel sheet had persen.

Nee, of in een wetsartikel zeg maar.

Oké, laten we dit uitpakken.

Ik wil meteen in het diepe springen, letterlijk.

Want als wet hebben over die ilusie van controle,

dan is de natuur echt de perfecte leermeister.

Absoluut?

In een van onze bromen lasen we een prachtig,

maar ergens ook huivering wekkend verslag over rik.

Hij is een taal leraar uit een haag.

Oh ja, met die cursist op het wad.

Ja, precies.

Hij stond met zijn groep cursisten op Ameland,

aan de rand van de wadde zee zouden gelukkig een ervaren gits bij zich.

En die gid ligt de haar fijn uit dat het wat absoluut geen rekening houdt met jouw strakken vakantieplening.

Dat is de harde waarheid.

Waarop, één van die cursisten, bilalheterie, een briljante opmerking maakte.

Hij zei, dat klinkt als de belastingdienst.

Ja, geweldig.

Een fantastische vergelijking qua ombaardzaamheid natuurlijk.

Zeker.

Maar er zit wel een cruciaal verschil in.

Bij de belastingdienst kun je nog in bezwaar gaan als je dat niet meer eens bent.

Ja, je kunt er formuliertje invullen.

Precies.

De wadde zee heeft geen klantenservice die is gewoon keihard en meedoogeloos.

Exact, en dat werd daar terplekken pijnelijk sichtbaar.

Terwijl rik en zijn groep veilig aan de kant bleven staan,

zagen ze verderop een groepje voor dwaal de toeristen lopen.

Helemaal alleen toch?

Ja, zonder gits.

En het beeld dat in het artikel geschetsst wordt, dat blijft me zo bij.

Ze liepen daar in velgekleurde, peperduren, autorjassen,

het water begon razendsnel te stijgen en weet je wat ze deden.

Ja, dit is echt onvoorstelbaar.

Ze hielden hun smartphone's hoog in de lucht.

Als of dat bereik, die viergeverbinding,

een soort feirtuele paraplu was tegen het stijgende zewater.

Het is pijnlijk om te horen, maar het is wel een perfect voorbeeld

van hoe ons brein tegenwoordig werkt.

We zijn in de stad zo extreemgeconditioneerd geraakt door technologie.

Hoe bedoel je dat precies?

Nou ja, een blauwe stip op Google Maps vertelt je altijd exact waar je bent.

En met een druk op de knop staat er een taxie voor je duur.

We vervaren de toegang tot informatie met werkelijke veiligheid.

Ah, ja.

Terwijl informatie hebben iets fundamentaal andersis

dan inzicht hebben in je visieke omgeving.

Precies.

Op het wat heb je helemaal niets aan een weerstverwachting op een schermtje

als het wateral tot aan je knie is.

Nee, dan ben je gewoon te laat.

En wat misschien nog wel interessant er is,

is hoe we als maatschappij reageren als die meedoogelozen natuur doodelijke slachtoffers maakt.

Hoe gaat ons menselijke, strakker rechtsysteem om met botten natuurlijke gaals?

Je doelt op die uitspraak in de rechtszaal van Harlingen, uit onze bronnen.

Ja, precies.

Vorig jaar was daar die fortale botzing op zee in de vroeger Ochtend.

Twee mensen kwamen om het leven en de kapitijen van het schip die is volledig vrijgesproken.

Wacht even, dan moet ik echt even op inhaakken.

Twee doden, dan is er voor de nabestaan de toch iemand van het woordelijk.

Dat voelt wel zo ja.

Het klinkt voor mij ontzettend tegen natuurlijk dat een rechter in zo'n afschuwelijk drama zegt niemand krijg te schuld.

We ijzen tegenwoordig bij elk incident zeker online dat er direct kopperollen.

Dat is ook heel logisch, want een schuldige aanwijzen geeft ons dat strakker kader weer terug.

Het geeft orde.

We willen gewoon iemand kunnen aanwijzen.

Precies, want als we iemand op sluiten, dan voelt de wereld weer veilig.

Maar de rechter in Harlingen moest kijken naar de harde mechanisme van de wet.

En die wet vraagt om opzet of op z'n minst extreme onzorgvuldigheid.

En dat was hier niet het geval?

Nee, wat bleek uit de rekonstruikstie?

Er kwam werkelijk vanuit het niets een extreem dichtemist opzetten.

En exact op datzelfde moment fiel de radar op het schip uit door een technisch manke ment.

Oh wow.

De kapitein was in een fractie van een seconde letterlijk en figuurlijk blind.

Hij kon dus fysiek gezien gewoon onmogelijk anticiperen op die botzing.

In de raad.

Een oud vissig Jeroen, die in datzelfde artikel werd geïnterfueerd,

verwoorden het eisersterk.

Hij zei, de zee is niet te bedwingen.

En niet ook drama heeft een kwade dadig.

Je kunt er natuurlijk niet dagvaardig zeg maar?

Nee, de kapitein had dom weg gruwelijke pech.

En die vissen vochten er iets aan toe dat me echt raakte.

Hij zei dat geen enkele zelfs straf zwaarder is,

dan de psychologische straf die deze kapitein al draagt.

Omdat hij die beelden elke nacht voor zich ziet.

Precies.

Dat is een hele zware realizatie.

Dat je als maatschappij hoe hard je ook zoek naar een zondebok om alles overzicht te houden,

soms gewoon moet accepteren dat het leven onvorspelbaar en vrede kan zijn.

En daar zie je dus hoe de wet eigenlijk voorduurend worstelt

met de rommeligheid van het bestaan.

Maar de zee is einding.

Wat als de gaus nou niet uit een natuur komt, maar uit een menselijk brein?

Ja, we zagen dat in een ander verslag uit een rechtszaal dit keer een Amsterdam.

Hier was de schuldvraag over een scheen enkelmysterie.

Een 17-jarige jongen zat in de beklachtenbank voor een fatale schietpartij.

Ja, een hele heftig gezag.

Zeker.

En journalist Martin beschreef hoe de jongen daar zat in een veel te grote grijze trouw.

En dat ene detail in de tekst het herimertje er keihard aan dat dit ondanks de gruelijkheid

van de daad nog steeds gewoon een kind is.

En als we dit verbinden met het grotere plaatje, dit is voor een rechter,

een van de meest complexe korddansoffelingen die er is.

Hoe zo dan?

Nou, aan de ene kant heb je de absoluut de plicht om de samenleving te beschermen.

Je kunt iemand die zo iets af schoellijk doet, niet zomaar terug te straat opsturen.

Nee, natuurlijk niet.

Maar aan de andere kant moet je kijken naar het meegenisme achter de daad.

Een 17-jarig brij is neurologisch gezien nog vol op in ontwikkeling.

En we weten uit de rapporten dat deze jongen onder gigantische druchtstond

van ouderen geharde criminele uit zijn wijk.

Maar hoe weeg je dat dan in vredes naam?

Want je hebt wel een slachtoffer en je hebt namestanden die ongerechtigheid schreeuwen.

Ja, en dat doe je dus door de illusie los te laten,

dat alleen maar zwaar straffende maatschappij veiliger maakt.

Oké.

Als je een extreem beïnvloedbare puurbaar simpelweg opsluit in een jeugd gevangenis

en de sleutel weggooid,

kwijk je waarschijnlijk een nog veel zwaardere crimineel.

Dus wat deed de rechter hier?

De rechterveroordeelde hem tot de maximale jeugdstraf,

plus een hele intensieve verplicht de psychiatrische behandeling.

Ah, dus de wet prikt hier eigenlijk door de oppervlakke gedat heen.

Het erkend dat het onderliggende fundament dat jongenbrijn in die giftig omgeving

gerepareerd moet worden.

Precies, wil je echt voorkomen dat dit in de toekomst nog een keer gebeurt?

Het is dus niet alleen maar afstraffen,

maar het systeem proberen te herstellen.

En diezelfde drang van een rechter om door die oppervlakke geschein heen te prikken,

zagen we in een compleet andere setting terug.

Een veel alle dagse setting, ja.

Ja, ontwerk.

We ontmoeten in de bronnen, zannen, een studenten en je hoen een café eigenaar.

Ze vonden elkaar via zo'n superhippen flexwerkapp,

de geekyconomie, je kent het wel.

Ja, met van die flotte reclames.

Exact, zannen schoon koffie, wanneer ze maar wilden en het platform beloofde haar totale vrijheid.

Tot dat een rechter onlangs snoeihard oordeelde,

dit platform is eigenlijk gewoon een ouderwets uit zijn bureau.

En dat is echt een enorme aardverschrijving in die arbeidsweeld.

Want dat wordt je vrijheid, klinkt natuurlijk prachtig in een marketingkampagne,

maar hoe zacht die vrijheid er voor zannen nou in de praktijk uit?

Nou, hier wordt het echt interessant, want hier wil ik toch even de advocaat van de duivel spelen.

Zannen kiest hier toch zelf voor.

Dat is wat het platform zegt, ja.

Ja, waar niemand wingt haar om die app te downloaden.

Als zich de vrijheid wil om vandaag wel te werken en morgen lekker niet,

dan hoort het risico dat je bijvoorbeeld geen geld krijgt als je de griep hebt,

daar toch gewoon bij.

Dat is toch ondernemen?

Nou, dat is dus precies wat de advocaat van dat platform betoogde.

Maar als je kijkt naar hoe het algoritme van die app echt werkt, zie je iets heel anders gebeuren.

Vertel?

Zanaat op een gegeven met de griep en wij zijn paar diensten af, wat gebeurde er?

Het algowetme, dus die onzichtbare koden op de achtergrond straf de haar direct af.

Echt waar?

Ja, haar response reed daalde in de app, waardoor ze op een helemaal niet meer die lucratieve shift's

in het weekend krijgen aangeboden.

Wow.

Bovendien kon ze niet eens haar eigen uur te rieven palen en ze mocht ook geen

vriendinsturen om haar zieken diensten even over te nemen.

Wacht, dus als je niet presteert, snijdt de app je gewoon af van goed werk en je hebt

eigenlijk no control over je prijs of wie je vervangt.

Precies.

En dan zegt de rechten dus, ho even, dit is helemaal geen ondernemerschap.

Dit algoritme functioneert in de praktijk gewoon als een superdwingende manager.

Een digitale baas eigenlijk.

Ja, jullie dragen alle financiële risico's over aan een kwetsbare student en zelfs

strijken jullie mooi de winst op zonder sociale premies te hoeven betalen.

Bizar.

Dus de wet trekt hier met succes, die strakke lijnen in het zand om de kwetsbare partij weer te beschermen.

Oké, dus we hebben rechterz nodig om ons, zeg maar de gewone burgers, te beschermen tegen de grote

kille systemen van techbedrijven.

Maar en dit vond ik misschien wel het meest confrontairende uit onze bronne soms zijn wij zelf het

probleem.

Ja, absoluut.

We vertrouwen de systemen totaal niet meer of we proberen ze gewoon actief voor de gek te houden.

Laat we eerst even naar de luchthaven gaan.

Oh ja, dat verhaal.

Daar stond de man die toevallig in het artikel ook je roen heten met een zachtgeel

met lint in de aanslag voor de boarding gate.

Met er opgemeten, helemaal klaar voor het gevecht met de grondstuurwaardes.

En ik snap hem ook echt helemaal.

Iedereen die de afgelopen tien jaar wel eens heeft geflogen heeft die trauma's.

O, verschrikkelijk ja.

We zijn gewoon totaal paranoïde geworden omdat budgetmaatsgepijen ons jarenlang genadeloos hebben

afgestraft.

Als er een wieltje 1 centimeter buiten dat met metale begagerekje stak.

Dat kostt hier dan zo 50 euro.

Ja, we zijn er echt doorgetreend.

Maar wat gebeurt er, Jeroen komt bij de gate en steer er dus aan noek, glimlacht vriendelijk en

vijft hem gewoon door.

Waarom?

Omdat er nieuwe EU-regels zijn, standaardhandbagage is nu verplicht gratis.

En de reactie van Jeroen daarop is heel veel zegend.

Hij is namelijk helemaal niet opgelucht.

Nee, hij is totaal in de war.

Hij denkt direct waar zit de other onder het gras, gaan ze me straks de zuurstofmaskers

per minuut afrekenen of zo?

Ja, het is echt een pafel of reactie geworden.

We wantrouwen grote instituties gewoon standaard.

En als de EU ons dan een keer beschermd, voelen we ons de morele overwinner op het grote

boze systeem.

Zeker, maar wat nou als de rol er zijn omgedreid?

Ja, dat was dat stuk over influencer Sophie in sapjesbarde groene oazen.

Ze komt daar binnen met zo'n enorme zonnebril en zet drie onvanteelijk een peperduren

fel, roze designer tassop tafel.

Maar haar vriend Lars ziet het meteen, toch?

Ja, Lars ziet direct de stiksel zijn een drama, het logo zit een kortslaggedreid

en het ding ruikt naar goedkoop, chemisch plastic uit een fabriek.

Het is gewoon overduidelijk napp.

En hoe praat ze dat dan voor zichzelf goed?

Nou, ze zegt, mijn volgers verwachten deze luxe levendstel van me,

maar de huur in de stad is gewoon onbetaalbaar.

Die grote modenhuisen hebben toch geld zat, dit is eigenlijk gewoon slim.

Wow.

Ze ziet het letterlijk als een soort onschuldig trucje,

een hack om het systeem te omzijlen.

En ergens snap ik dat gevoel van, ik neem het op tegen de grote merken best wel.

Het voelt als een misdaad zonder slachtoffer.

Maar dit roept wel een hele belangrijke vraag op,

want daar slaat ze de planken echt volledig mis.

En gelukkig diende haar vriend Lars haar daar ook heel steven van repliek.

Wat zei hij dan?

Nou, er bestaat namelijk niet zo iets als een misdaad zonder slachtoffer in deze schaduw-economie.

Wat is het meegenis maar achter die goedkoop het tas?

Ja, dat is donker.

Je stoent daarmee actief ilegale smokkelroetes.

Je spekt directe kast van georganiseerde misdaadnetwerken

en ergen nog die tasse worden vaak in elkaar gezet in ilegale fabrieken

onder mensonterende arbeidsomstandigheden.

We zijn dus eigenlijk enorm selectief voor ontwaarden.

Ja, heel erg.

Als een luchtwaardmaatschappij ons een tientje extra reekend voor een koffer,

dan schreeuw we moord en brand over uitbuiting.

Maar als we zelf kunnen scoren voor weinig geld,

knijpen we heel hard onze ogen dicht voor de ellende die we zelf in stand houden.

En dat pur voor een statusinbootje op social media?

We willen gewoon alles.

We eisen absoluut de vrijheid, de goedkoopste vluchten,

nepluksten die zo genaamd niemand door ziet

en we wilden grenzenloze flexibiliteit op ons werk.

Ja.

Maar de harder realiteit is dat ruimte zo wel visie's als matchappelijk gewoon niet eindeloos is.

Dingen gaan op begeven met piepen en kraken.

Om landen, wie en wat laten we binnen?

Ah, dat stuk over Zwitserland.

Ja, we doken in het nieuws over Zwitserland,

expert Bram en de lokale bakker Elise bespreken daar de naseep van een behoordelijk explosief referendum.

De Zwitser stemde namelijk over een voorstel om de bevolking hard te maximaaliseren

op 10 miljoen inwoners.

Dus zodra dat getal bereikt is, gaan de landsgrenzen simpelweg dicht voor nieuwe inwoners.

Precies, een letterlijke snoeiharde limit in de grondwet.

Het voorstel is uiteindelijk wel weggestemd,

maar het debat liet echt haar fijn zien hoe onmogelijk deze spagat is.

Hoe stonden ze daar dan in?

Nou, aan de ene kant heb je de puurentastbare angst van een deel van de bevolking,

de treinen zitten over vol, de huizenprijzen exploderen en mensen zijn gewoon oprecht bang

om hun lokale culture te verliezen.

Dat is geen abstracte teorie, dat is wat mensen daar dagelijks voelen.

Maar Elise de bakker zette daarin Eiser Sterk heel praktisch argument tegenover te klopt.

Zij was op de economische meegenismen van een vergerijzend land.

Ze zijn heel simpel, zonder de handen van buitenlandse werknemers stort ons systeem in elkaar.

Ja, want als je de grenzen sluit, wie staat er dan morgen ochtend dat brood te bakken?

Precies, wie was de ouderen in de verzorgings te huizen?

Wie bouwt de huizen vooral die 10 miljoen mensen?

Het is de ultieme botsing tussen emotie en rekenkunde eigenlijk.

Grenz dichtgooien klingt als een heerlijk overzichtelijke strakkenoplosing voor je gevol van onveiligheid.

Weer die lijn in het zand.

Exact, maar de onderliggende economie trech zich daar helemaal niet van aan.

Als je de bevolking kunstmatig kleimhoud, betaal je vroeg of laten prijs met onbetaalbare zorg of extremen belastingen.

Het gaat dus eigenlijk om de grote vraag wat is thuis en hoe beschermen we dat dan?

En dat maak erover aan het landschrenzen, konden we naadeloos koppelen aan een mikroverhaal over de grenzen van je eigen voordeur.

Ja, we keren nog één keer terug naar rik.

De taaldocent die we eerder op het wad zagen, hij stond nu in een sporthal in Amsterdam-OS-dorp.

Zijn oudkerzist Mina zat daar samen met haar buren, omdat er een zware explosie was geweest in hun fletgebouw.

Ze waren midden in de nacht, hals over kopp geevalkueerd.

De details in dat verslag waren echt prachtig en hard verschuren tegelijk.

Ja, die Bureman Henk, die in alle paniek en gaals niet zijn paspoort of zijn portemonnee had gered,

maar zijn drie potten met geraniums.

Ja, geweldig, humor als een soort schild tegen de komplette ontredring.

Maar je voelde de pein vooral bij een tien-jarig meisje, jara.

Ze zat daar in die sporthal met kleurpotlode haar fletgebouw te tekenen als een groot gewonde dier.

Ze keek op en voel echt bloedserieus, heeft de muur pein?

En rik antwoorden, muren voelen geen pein, maar mensen wel.

Ja, kippen fel.

En dan zie je in dat verhal weer dat meegenismen van de overheid, die moet ingrijpen.

Daar komt een inspecteur van de gemeente met de geel hasje en een klemdort.

Ze meeten de gasleidingen door ze testen de stabiliteit van het beton.

En als al die cijfers kloppen, plakken ze een witte sticker op de deuren van de derde verdieping.

Met de tekst gecontroleerd en vrijgegeven.

Precies, technisch gezien veilig.

De technische realiteit zegt dan inderdaad, de crisis is voorbij, je bent weer veilig.

Maar dan stapt Mina haar appartement weer binnen.

En op het voornuis staat nog steeds de pan met reis, die ze de avond van de explosie had gekoopt.

Oh, wow, ja.

En die koude pan reist, dat was gewoon de onderbreking van haar leven.

Tottaal bevrouweren in de tijd.

En op dat moment besef je echt dat keurige witte stickertje van de gemeente

doet eigenlijk helemaal niets voor het trauma in haar hoofd.

Omdat we een systeem, puur, technische veiligheid laten afgeven.

Terwijl emotionele veiligheid zich niet laat afving op meene van de formuliertje.

Nee, het is zo veel meer dan dat.

Veilig voelen betekent dat je er weer op deur te vertrouwen, dat de lamp aangehaat als je de schakelar indrukkt,

dat je in je eigen bed kunt liggen, zonder bij elk hard geluid op straat recht op te zitten.

Ja, precies.

Dat dragen herstelver vertrouwen duurt echt veel en veel langer dan een betondinspectie.

Dus, wat betekent deze hele reis die we vandaag gemaakt hebben?

We gingen van de eiskoude wind op het wat, naar de code van een werk app.

Van een medelint op schiphol, naar een referendum in de Alpen,

en uiteindelijk een koude panreist in Osdorp.

Het laat zien dat we echt een onuitputelijke drang hebben om de wereld om ons heen in kaders te plaatsen.

We bouwen wetten, algoritmes, stickers en grenzen.

Maar de realiteit, of het nu de woesten natuur is, of de superkomplexe psychologie van een 17-jarige,

past bijna nooit perfect in de doosje.

Nee, wat we hiervan leren is dat we ons niet blind moeten staren op die schermen, de regels en de snelle oplossingen.

Een strak-algeritme is geen garantie voor eerlijk werk.

Een dure telefoon houdt het zeewater niet tegen.

En de technische goedkuring van je huis wist de schrik nog niet uit.

En bovendien moeten we ook gewoon eerlijk zijn over onze eigen rol.

Ja, we kunnen wel bescherming eisen tegen grijiende bedrijven,

maar dan moeten we ook in de Spiegeldurven kijken, als we zelf een foto napt als kopen.

Absoluut.

En dat breng me eigenlijk bij een laatste, misschien een beetje profissierende gedachten voor jouw te wel je verder gaat met je dag.

Oh, kom er door!

Kijk eens even heel kritisch naar de systemen in je eigen leven.

Naar de roosters, de ebbs op je telefoon, de spullen in je huis,

en de harde grenzen die jij voor jezelf hebt gecreëerd.

Vraag je zelf is af, hoeveel van dat comfortabelige voel van controle

is eigenlijk net zo'n grote ilusie als het idee dat je met een stok een onuitwisbare lijn in het zand kunt trekken.

Poo!

Hoeveel van jouw veiligheid is eigenlijk gewoon een virtuele paraplu?

Nou, dat is er echt eentje om even heel goed te laten bezinken.

Iets om over na te denken, de volgende keer dat je stelling denkt dat jij de regie volledig in handen hebt.

Tot zover onze diepgaande verkenning voor vandaag.

Blijf nu schierig, blijf kritische vragen stellen bij wat onwrikbaar lijkt

en wezen een beetje voorzichtig als je het wat op gaat, tot de volgende.