Verdieping: 23 t/m 26 oktober

Stel je even voor, je hebt je verslapen, je hebt ongelofelijke haast.

Dat is echt de ergste manier om wakker te worden.

Ja, vreeselijk, toch.

Nou, je loopt dus op een kille dinsig ogen naar je auto.

En je denkt maar aan een ding, ik moet naar mijn werk.

Prozies.

Maar zoals draaien de hoekomkomt, zie je in eens dat er op het dak van jouw auto een gigantische, glinsterende,

roze strik ligt.

Een roze strik.

Ja, een enorme roze strik.

En jouw eerste reactie en dit vind ik dus fascinerend is geen pleidschap.

Geen onderroering of zo.

Het is puurig, een onversneden editatie.

Ja, je bent gewoon boos.

Precies.

En de vraag is dus waarom reageert ons brein op zo'n ontschuldige verrassing als of het

regelrechte bedrijging is?

Dat is inderdaad de kern.

Welkom bij deze uitgebreiden verkending.

Vandaag duiken we in precies die vraag.

We gaan twee waar gebeurde toetaal verschillende verhalen uit Rotterdam ontleden.

Bij de komen uit een verzameling van vrij alle dagse bron teksten op B-1-les-niveau.

Klopt.

En op het eerst gezicht gaan deze bronnen over simpelen, dagelijksen ergenissen.

Maar eigenlijk vertellen we ons iets fundamentals over wat er met ons gebeurt als onze vertrouwde

realiteit, zeg maar ineens niet meer klop met onze verwachtingen.

Dat moment dat je automatische piloot vastloopt.

Precies dat.

Het is eigenlijk een soort haapering in de Matrix.

Je denkt dat je precies weet hoe je ochtend eruit ziet en in één staat alles op zijn kop.

Dus laten we de meteen induiken.

Neem ons eens mee naar die eerste bron, naar die koude dienste gochend.

Ja, leuk.

Nou, we stappen dus een verhaal binnen dat draait om zannen.

Het is 8 uur zochtend, ergens een Rotterdam.

Zannen heeft een rode jasaan en ze is zoals je al zei te laat voor haar werk.

De stress zit er al lekker in.

He enorm.

Ze heeft eigenlijk maar één doel, zo snel mogelijk in haar kleine blauwe hatchback stappen en gewoon wegrijden.

En dan ligt daar ineens dat opstakel.

Precies.

En de bron beschrijft het echt fantastisch.

Het is niet zo maar een subtil linktje of zo.

Nee, het is een strik zo groot als een fietswiel.

Fietswiel, dat is gigantisch.

En dat stond ook iets over hoe het erroogt, toch?

Ja, het is een plastic strik, maar hij ruikt blijkbaar een beetje zoetig naar taart.

En de ochtendouw gelinsert er helemaal op.

Het is echt een heel absurd beeld in zo'n grijze straat.

Ik vind die details echt prachtig, want dat maakt die verwaring alleen maar groter.

En dan komt buurman mee in de fris ook nog langs.

Oh ja, de buurman met zijn hond.

Ja, die is heel ontspannen, het is lekker zo'n ochtend wandeling aan het maken.

En die ziet die strik en maakt nou ja, zoals typisch buurmangrapje.

Hij zegt, is je auto jaren.

Wat voorzanden natuurlijk echt de drippel is op dat moment?

Ja, het is zo geïniditeerd.

Ze moet gewoon om 9 uur werken, ze snouwt iets terug naar die man en wil alleen nog maar instappen.

En dat is psychologisch gezien, best logisch.

Zandastaat daar.

En haar hele systeem registreert een anomalie, een fout in de omgeving.

Een haapering in de Matrix dus.

Exakt.

En denken vaak dat we de wereld om ons heen gewoon passief waarnemen, maar je brein is eigenlijk

een grote verspellingsmachine.

Bacht, ligt dat er zuit?

Nou, in de neuroweet schap noemen ze dat predictive processing.

Je brein verspelt continu.

De hele dag door wat er gaat gebeuren.

Hoe je oud erbij staat, hoe de deur kling voelt, hoe je ochtend verloopt.

Dus je loopt eigenlijk een fractie van de seconden in de toekomst.

Heel mooi gezegd, ja.

En als de realiteit dan niet overenkom met die verspelling, ontstaat er een prediction error.

En voor onsenoestel ze voelt zo'n onverwachte fouten ronduit onveilig van daar die stress.

En de stress bij zannen loopt alleen maar verder op.

Want ze negeert hoe die strikker uitziet, pak daar sleutel en druk op die afstand bediening.

En er gebeurt niks.

Helemaal niks.

Ze druk nog een keer, weer niks.

En dan stek ze, in puurde paniek waarschijnlijk, die handmatige sleutel in het portier.

En die draait ook niet.

Nee, hij blokkeert gewoon.

En dan valt haar blik op het kent teken.

En dan volgt echt een koudereeling.

Zeg kent de letters niet.

Dat is het breakpunt.

Ja, want ze kijkt op en drie pakken vaker verder op, staat daar echte blauwe hatchback.

Stilleetjes in de mist, zonder strik.

Ze stond gewoon bij de verkeerde auto.

Ze heeft gewoon minute lang staan vloeken op de auto van de vondslagen om bekende.

Maar wat ik dus het meest bizarre vind aan dit verhaal uit de bron, is haar jaxi daarna.

Je zou verwacht dat het zich een pot schaamt.

Of dat ze gefrustreerd blijven omdat ze nu nog later is.

Ja, precies.

Maar in plaats daarvan beschrijft de tekst dat er een soort warmen opluchting over haar heen valt.

Ze ziet ineens wel hoe mooi die glitters op die strik zijn.

Ze lacht, wens die onbekende eigenaar in gedachten hele mooie dacht toe.

Rijdt vluit een weg naar haar werk.

Bizar, hoe snel dat kan om slaan?

Ja, en daar wil ik jou over horen.

Ik moest denken aan, stel je krijgt een appje van een onbekend nupper met een foto van een schattige puppy.

Is bij in de warm, misschien gefrustreerd van wie is dit warm app is een mei.

Maar zodra je beseeft, oh dit was prongelijk niet voor mij bedoeld,

dan valt de irritatie weg en ben je gewoon blij dat die schattige puppy bestaat.

Waarom slaat zandas irritatie zo ongelofelijk snel om in vreugde puur door het besefte dat het niet haar auto is?

Dat heeft alles te maken met het weg nemen van het ego uit de situatie.

Kijk, zo langs aan het dacht dat het haar auto was, was die strik een inbruik op haar teritorium.

Het was haar probleem.

Exact.

Het ego is evolutionair gezien ontworpen om je eigen dom en je status te beschermen.

En dat scannen op bedrijgingen kost je brein heel veel mentale energie.

Dat staat kort die zolder en adrenaline waar we altijd over horen.

Precies.

Maar op het exacte moment dat ze dat vreemde kenteken ziet en beseeft dat ze bij de verkeerde auto staat,

wordt het egenomiddelijk uit de vergelijking gehad.

Dus het brein annuleert de dreiging gewoon?

Ja, het dossierbedrijging van zannen wordt direct in de prullenbak gegooid.

En omdat die zwaren verantwoordelijkheid wegvalt, ontstaat er plotseling mentale ruimte.

Oh wow.

En in die plotselingen leger ruimte kan enpatie weer oploeien.

Ze kan de schoonheid van die strik waarderen omdat ze niet meer de hoofdperson is van dat specifieke probleem.

Dat is echt een waanzinnig inzicht voor jou als luisteraar.

Hoe vaak laat jij je dag verpesten door een of andere kleine frustratie?

Een tragerij in de supermarkt, iemand die langzaam fietsst.

Als je even afstand neemt en je eeuwen eruithaald, kunnen misschien ook gewoon omwachen.

Zeker.

Je veranderde situatie niet, maar wel je relatieertoe.

Maar goed, hoe moet het door naar de tweede bron in onze analyse?

Want zandershapering in de realiteit was visiek en onschuldig.

Het was letterlijk de verkeerde auto.

Ja, maar wat gebeurt er nou als die botzing met de werkelijkheid niet een grappige vergissing op straat is?

Wat als het een directe aanvall is op feiten en geschiedenis in een sociale setting?

Dan staat de inzet ineens een stuk hoger.

Heel wat hoger.

We laten de koude ochtend lucht en de rosen strik achter ons.

En stappen nu een benoude Rotterdamse woonkamer binnen.

Schitst die setting is voor ons.

Ja, we zijn nu op een zaterdagmiddag.

Een volksbeurt in Rotterdam.

En de bron is heel specifieke over de zintuigelijke dektais hier.

Vertel.

Je moet je voorstellen een woonkamer vol familie.

Dat is daar met plastic bekerdjes op tafel.

Je ruikt die typische geur van versen veel te koffie.

Maar dan zwaar gemengd met zich er ook.

Echt zo'n oerhollandsvjaren.

Ja, precies zo'n sfeer.

En centrale dit verhaal staat rik.

Rik is een lerar Nederland en hij is op de vjardig van zijn neef.

Hij zit een beetje te luisteren naar altijd gehoesse moes in de kamer.

En dan is er ineens die confrontatie.

Ja.

Er is een man op dat feestje.

De bron noemt hem gerrit.

Hij draagt een pet, heeft een heel luidestem.

En trekt de aandacht van de hele kamer naar zich toe.

En wat zegt hij precies?

Want dit is nogal een gevoelige onderwerp.

Zeker.

Ik zal puurvapporteren wat de bron beschrijft dat het gerrit op dat moment deelt.

Gerrit beweert heel steller en luidruchtig dat het dagboek van Anne Frank Napp is.

Oké, wow.

Dat is meteen een heftig statement voor op een vijardig.

En hij gaat verder.

Hij stelt dat het geschreven is met een balpen.

Wat in die tijd helemaal niet bestond.

En hij zegt dat hij dat allemaal zelf op het internet heeft gelezen.

Volgens gerrit heeft de vader van Anne Frank het hele dagboek verzonnen,

puur om er financieel beter van te worden.

Dat is nogal een claim om even over de Sonantaavond te gooien.

En we moeten hier benadrukken.

We nemen zelf als analisten natuurlijk geen stelling in deze discussie,

waar we kijken puur naar de dynamiek die op dat moment in die kamer ontstaat.

Ja, het gaat ons om die botzing tussen de personages in de bron.

En rik die leraar Nederlandst, die reageert.

Ja, die kan dit niet zomaar laten passeren.

Nee, hij probeert heel rustig bijna als een torscent tegen de sturen met feiten.

Hij benoemt dat het dagboek uitgebruikt door wetenschappers is onderzocht,

dat het handschrift is vergelijken, dat de rapporten over zijn.

Maar gerrit Wimpel dat direct af.

Hij noemt de wetenschappelijke bewijzen gewoon een complot van de gevestigte orde.

En hier vind ik de beschrijving van de bron zo sterk.

Je voelt de fysieker reactie van rik.

Je lees dat zijn wangen helemaal warm worden,

die versen koffie in dat plastic beketje voelt ineens lauw en goor aan.

Ja, en die cigarette er ook?

Precies, de geur van die roken wordt er ineens letterlijk te veel.

Hij krijg geen lucht meer.

Maar wat het meest pijnlijk is, niemand in die hele kamer springt voor hem in de bres.

Helemaal niemand.

Ze eigen neef had gewoon ze schouderzoop.

En een van de tanden in de hoek zegt alleen maar, oh, gered toch.

Dat die peert sociale dynamiek daar zo goed.

Maar wat ik me dus afvraag, rik probeert zijn instinct als leraar toe te passen.

Maar feiten uitleggen aan iemand op een vierjaardag.

Iemand die ze eigen wereld al lang op het internet heeft gevonden.

Het voelt een beetje als proberen te schaken met een duif weet je wel.

Hoe bedoel je je?

Je kan de regels nog zo goed uitleggen, maar die duifgooid gewoon alles stukken om.

Kakkt op het bord en loopt supertroos rond als of die gewonnen heeft.

Ja, dat is een heel tegevende analogie voor wat hier gebeurt.

Maar mij vragen jou.

Wat zegt deze specifieke zennen nou over groepsdruk?

Waarom grijpt er invreden na niemand in?

Dat is een heel diep geworden tot meegenismen.

Dat noemen we in de psychologie ook wel normatieve sociale beinvloeding.

Kling tegenwege.

Eigenlijk betekent het gewoon dat we als mensen groepsdieren zijn.

Duizenden jaren geleden als je buiten de groepviel ging je dood.

Dus onszene stels op verkiest instinctief sociale harmonie

boven het verdedigen van abstracte feiten.

Dus we houden liefers de sfeer goed, dan dat we de waaruit vertellen.

Ja, voor die tante en die neef is de sfeer belangrijker.

Gerrit verstorten gezelligheid wel met z'n opmerking,

maar als rik de harde confrontatie aangaat,

is dat pas echt een akute bedrijging voor de vrede in die kamer.

Waar houden ze door de lieven vrede te bewaren?

Ja, groezen de feiten eigenlijk onder de bus.

Precies.

Ze sussen het met agerretog om het conflict in te dammen.

Waarvoor rik voelt dat als of de realiteit in die kamer volledig instort.

En dan maak ik een keuze, want dat is de uiteindelijke uitkomst

van deze botzing, toch.

Is een keuze om weg te lopen aan een teken van opgave,

of juist van enorme wijsheid?

Dat is een hele goede vraag.

Veel mensen zien weglopen uit een discussie als verliezen.

Maar in riksgeval is het pure zelf bescherming.

Hij geeft een hele duidelijke grens aan.

Hij snapt dat je het schaakspel met de duif niet gaat winnen.

Exact.

Hij bespaart z'n energie.

Rik is een docent.

Hij heeft z'n energie de volgende dag hard nodig in zijn klaslokaal.

Dat is de plek waar zijn woorden wel impact hebben,

waar jongeren open staan voor feiten en context.

Als hij al zijn brandstof verspilt en gered op een zaterdagmiddag,

heeft hij maandag ochtend niks meer over.

Dat vind ik een hele sterke manier om me naar te kijken.

Het is kiezen welke gevecht het waard zijn om te vechten.

En we zien dat ook terug in hoe het verhaal eindigt.

De naast leef, zeg maar.

Riks staat op.

Geeft gered nog het adviezen om mee in een echte boek te kijken

in plaats van de lijn op internet.

En dan stapt hij naar buiten.

En dan is er weer dat z'n tuigelijke contrast in de bron.

Nou, het is prachtig.

Hij stapt vanuit die benouder, rookere gewoonkamer,

de coole avond lucht in.

De helemaal is organje en roze in de vertoord in het rem.

Het is alsof de echte wereld hem weer omarmd.

Het contrasteert de gaus binnen met de rust buiten.

Klopt.

En tijd is die wandeling naar huis denkt hij aan een uitspraak

van zijn oude geschiedenislereaar.

Die zei altijd twijfelisch goed, maar zoekt dan wel de feiten.

Dat zinnetje, kom eerder, waarschijnlijk enorm.

Absoluut.

En als we deze twee Rotterdamse verhalen naast samenbrengen in onze verkening.

We hebben zannen en we hebben rik.

Twee hele verschillende hapringen.

Ja, heel verschillend.

Allebei werden ze hard handig uit een normale rutine getrokken,

maar zannen vond vreugde in een grappige, visieke vergissing.

Rik voelde vooral verdriet en de knopende maag.

Maar Rik vond daarna wel een hernieuwde rotsfaste vastbraderheid

om zijn leerlingen de waarheid te blijven leren.

Precies.

Wat we hieruit halen, en dat is ook mijn flexie op deze hele deep dive,

is dat die ongewachten momenten ons niet definiëren door wat er precies gebeurt.

Het gaat erom hoe we uiteindelijk de straat uitrijden.

Of hoeveel een huis wandelen.

Ja, het gaat om hoe je de hapring verwerkt.

En dit is ook direct toe te passen voor jou, als luisteraar.

De volgende keer dat jouw dag riel wordt onderproken.

Of dat nou door een rolse strik is, of een lastig familielit?

Juist.

Het zegt dan goed dat jij altijd kieist wat je meeneemt.

Je kunt de voede meenemen,

maar je kunt ook kiezen voor een glimlag,

of een hernieuwd gevolg van je eigen principus.

Jij bepaalt waar je energie insteekt.

Exact, maar we willen je achterlaten met een laatste,

profissierende gedacht hierover,

iets om op te kouwen als je straks zelf weer in de auto op de fiets zit.

Kom er op.

Sannen ontdekten in die eerste bron,

heel erg snel dat ze bij de verkeerde auto stond.

Waarom?

Omdat het fysieke bewijs daar was.

Her sleutel pas de simpelweg niet in het slot.

Boom.

Reliteitje Jack.

Einde discussie.

Ja, heel tasbaar.

Maar in mentale bodzingen,

in gesprekken zoals die van rik op die viardag,

is er natuurlijk helemaal geen fysieke sleutel

om te bewijzen dat je bij de verkeerde deur staat.

Nee, dat is allemaal een stuk vaker.

Dus, te vragen voor jou.

Hoe weet jij de volgende keer dat je vast zit in een verhitte discussie

of je de verkeer geeft probeert te openen?

En wanneer besluit je dat het tijd is om gewoon te stoppen met draaien

en weg te lopen naar je eigen auto?

Hoe dat is er een jonge goed over naar te denken?

Zeker weten.

Nou, we zijn aan het eindigekomen van deze diepgaande analyse.

Heel erg bedankt voor je tijd en je nieuwsgierigheid.

We hopen dat je vandaag iets nieuws hebt ontdekt

over je eigen automatische pilot.

En hopelijk navigueer je de volgende hapering in de Matrix

met net iets meer gemak.

Tot de volgende keer.

Dag.