Verdieping: 26 t/m 28 oktober

Stel je voor, je zit aan een regenachtige keuken-tafel in Rotterdam.

Met een Tb's Hollandse boteram met kaas, neem ik aan?

Ja, exact, een hele simpele boteram met kaas.

En je staat op het punt om 684 euro af te ticken.

Zo, dat is een flink bedrag.

Zeker. En niet voor een zondagpakantie of een nieuwe televisie of zo.

Nee, puur en alleen om één enkel bolletje roten mogen kleuren op een stembeljet.

Duizend kilometer verderop.

Dat klinkt voor veel mensen waarschijnlijk als absoluut de wagenwinje.

Ja, precies.

Is dat nou de ultieme burgerplicht of is het gewoon gekte?

En om het nog complexer te maken, we kijken vandaag ook naar een compleet andere situatie.

Ja, aan de andere kant van spectrum zeg maar.

Klopt.

Ergens in een bibliotheek in Leiden zit een student die niet eens de moeite wil nemen om zelf na te denken

over een simpel boodschappaleisje voor on die neen.

En daar hoeders bijna iemand naar de spoed-ijsende hulp stuurt met een pindalgie.

Oh wow, ja, dat is nog oncontrast.

Maar welkom jij daar die luistert bij een nieuwe grondige verkending van onze bronnen.

We hebben vandaag een hele helder remissie voor jou.

We duiken namelijk in de vraag hoe wij in een steeds complexe woordende wereld

omgaan met afstand en verantwoordelijkheid.

Want hoe blijf je nou echt betrokken als je ver verwijderd bent van de gevolgen van je eigen keuzes?

Precies dat.

Of die afstand nu een letterlijke grens tussen twee landen is of, nou ja,

het onzichtbare netwerk tussen jou en een kuntemaatige intelligentiën.

En we gaan hier geen abstract droogvilosovis de bad van maken.

Nee, zeker niet.

We gebruiken echt de tasbare details uit onze bronnen om ditzaam met jou uit te pluizen.

Die gaat straks lettelijk de geur van knoflook in Haif-Varruik.

Dat vindt goed.

Ja, en we analyseren hoe een ogeschijnlijk priljant AI-systeem in Nederland

levensgevaarlijke denkvoud te maakt.

We willen je gewoon laten zien waarom blindelingsvertrouw op afstand ons...

Nou ja, verplint voor de religie uit op de grond.

Laat we dan meteen terug gaan naar die keuken toe van Rotterdam.

Maar kijk over de schouder mee met noem.

Buiten tikt de regen typisch Nederlandst tegen de draam, toch?

De echte gruizendag.

Hij woont al 6 jaar in dit land. Hij heeft hier zijn werk.

Hij weet altijd huur. Hij weet exact waar je de beste koffie helpt in het centrum.

Hij is dus echt gewoord tot hier.

Precies.

Maar op het scherm was een laptop staat dus dat vliegtik het ernaar is er wel.

Van de 684 euro.

Er komen verkiezingen aan in zijn thuisland, waar zijn moeder Dalia en zijn zusmaaien nog wonen.

En die boterom het kaas van net,

die vormt echt het perfecte symbol voor zijn interne strijd.

Hij ziet visiek helemaal in die oren Holland zijn realiteit,

maar emotioneel wordt die keihard teruggetrokken naar een complexe, onrustige politieke situatie verweg.

En wat prijskaartje van 684 euro dwingt,

maar eigenlijk om de letterlijke waarde van zijn betrokkenheid te wegen, toch?

Exact. Dat maakt het zo pijnlijk concreet.

Zijn vriendin, Liora, die kijk naar dat bedrag, zet wek op het eeuwoptafel

en brengt er even wat broodnodige nuchterheid in.

Ze merkt heel droogjes op. Voor dat geld kunnen we samen ook een week op vakantie.

Terecht punt, Liora.

Ja.

Noan werpt nog tegen dat dit ook een soort reis is,

waarop Liora vleimscher breiageert en ik zit hier even.

Zeker, alleen krijg je bij deze reis gratis een stevige politieke discussie met je familie.

Liora vertegenwoordigt hier eigenlijk de logica van de buitenstaande.

Want ja, waarom zou je zelf in vredes naam,

financieel en emotioneel op kostejagen voor iets wat op papier nauwelijks impact heeft?

Maar wacht even, hier moet ik toch even inbreken.

Laat het we dit even uitpakken.

Want ik snap nou aan enerzijds wel,

maar is het niet gewoon absurde eidolheid?

Hoe bedoel je precies?

Nou, je vliegt voor bijna 700 euro heen en weer.

Je bent er wel geteld, twee dagen.

Je gooidt een papiertje in een bus

en je trekt je weer veilig terug in je rustige straatje Rotterdam.

Heeft hij eigenlijk nog wel recht van spreken over de situatie daar?

Het is een hele harde, maar goede vraag.

En tot overmaat van ramp, wat hem over de streep trekt,

is niet een of ander noobelpolitiek ideal.

Het is zijn moeder.

Dalia Beltem, nouam klacht er over de duren stem.

En zijn moeder gooide ultieme troepen op tafel.

Ja, het lieflingse eten.

Ja, ze beloofd zijn favoriete maaltijd te maken.

Zodat hij te minst iets krijgt voor zijn geld.

En boom meteen boekt hij.

Dit klinkt toch gewoon als een extreem duurabendement op de kookunsten van je moeder?

Ha, ha, ha, ha.

Dat is misschien een iets te cinische observatie, maar klopt wel.

Die belofte van het eten klinkt supertrivial.

Maar het is eigenlijk de brug tussen het abstracte en het visieke.

Oké, leg dat er zo uit.

Nou, Dalia werd instinctief dat een politieke plicht gewoon niet genoeg is

om die 684 euro te rechtwaardigen.

Ze trekt hem over de streep met iets wat hij digital via een schermpje

onmogelijk kan ervaren.

Ja, die sinduigelijke visieke zorg.

Precies.

Je ziet hier de worsteling van de moderne expert.

De grote ideale moeten vaak gestut worden door hele kleine,

intimate motivaties om echt in actie te komen.

Nou ja, hij regelt in ook of al twee dagen vrij.

Zijn bazen, ook die pies.

Hij is de wel als tegenpresentatie dat Noam iets lekkers meenemt voorop kantoor.

Prachtig detail, is dat er.

Het trekt hem direct weer in die dubbel rol.

Ja, zeker.

Maar goed, hij zit in het vliegtuig.

En daar raakt hij aan de praat met de vrouw naast hem, met JL.

Grote schaal, woont hem er lijn, zij doet exact hetzelfde.

Een lotgenoot, zeg maar.

Ja.

Maar JL vertelt hem dat haar broer, die in Israels achtergebleven,

het volstrekt synloos vindt, wat ze doet.

Oké.

Want ja, haar broer, die redeneerde heel wiskundig,

jouw ene stem op die miljoen nekisers, die veranderd helemaal niet.

En dat een argument dat we natuurlijk allemaal kennen,

is het klassieke excuses van de thuisblijfer.

Ja, als jouw ene stem toch niet de doorslag geeft,

hou je geldblikker in je zak.

Exact, het leunt zwaar op waarschijnlijkheid.

Waarom zou je die enorme moeite doen?

Toch vind ik het wel verdenigd waar wat JL en Noam doen.

Zeker omdat het antwoord van JL

fundamentaal anders naar de wereld kijkt.

Ze zegt tegen haar broer, als iedereen zo redeneerd als jij,

dan veranderen alleen de mensen iets die wel de moeite neem om te gaan.

Oh, wow. Ja, dat is scherp.

En dit is een cruciaal inzicht voor jouw als luisteraar.

JL illustreert hier perfect het verschil tussen passiviteit

als een berekende keuze en actieve betrokheid als een moral standpunt.

Want passiviteit kost je niks natuurlijk.

Pasiviteit verijst geen enkele wereldstand,

het is goedkopend, het is anoniem,

maar betrokkenheid zoals in dit vliegtuig is letterlijk duur,

onkomfortabel en dwinkje kleur te bekennen.

En om de absurditeit van hun situatie te onderstrepen,

zitten ze in dat vliegtuig naar die kleine slappe bekenjes koffie te kijken

die ze gezeveerd krijgen.

Ja, ze praten erover als of het luxueus kristal is,

puur om de pijn van dat ticket te verzachten.

Ja, prachtig komisch, overlevingsmechanisme.

Maar dan de landing, de teorieweer praktijk.

De aankomst in Haifa zijn moeder Dalia wacht hem op.

Midden de hitte, toch? Ja.

Nou, ik vind het buitenbruierig warm, maar Dalia staat daar in een dikke blauwe jas.

De omheelsing is langer dan normaal.

Meteen in dat moment verdwijnt hij hele Rotterdam zich regen

en wordt de afstand niet gedaan door de fysieke realiteit.

Dat is de kracht van fysiekende bijheid.

Het elimineren die buffer die we online altijd hebben.

Bij Dalia thuis, het ruikt er meteen intense naar knofloek en warmen te maten,

maar ze is niet alleen maar die lieven warmen moeder.

Ze heeft ook een vleimscherperant.

Oh, vertel.

Nou, Nouam, zet ze een tas neer en probeert de lieven vrede te bewaren door te zeggen.

We hoeven het vanavond niet overal over eesten zijn.

Waarop Dalia onmiddellijk parreert, mooi.

Dan kunnen we het minste eerst eten voor dat je ongelijk krijgt.

Genial, ze kleemt directe thuis voor deel.

Ze laat merken, je bent wel leuk hier, maar je bent de gast in onze realiteit.

En dat komt tot een absoluutig klimax als zijn jongere zus,

Maya bij het eten aanschuift.

Zij paknoomd namelijk direct aan.

Wie neemt geen blad voor de mond? totaal niet.

Zij verwijt hem dat hij vanavond comfortabelen veilige afstand

veel te makkelijk de weisners uithangt over de probleem in het land.

Maya vertelde over haar torenhoogowoon lasten,

de stress van haar vrienden de constante onzekerheid.

En hier wordt het was echt interessant.

Ja, wat Noam gaat niet in de verdeeliging.

Hij groeit geen statistieke op tafel.

Hij begint niet over de prijs van zijn stembeljet.

Hij legt letterlijk zo'n voorkneer, kijkt haar aan en luistert.

Dat verijst best wat zelf beheersing.

Zeker. Hij zegt misschien missig dingen.

Vertel eens wat jij nu het moeilijkst vindt.

Wat wie je zien zou je empathievervall over afstand kunnen noemen.

Vanavond zijn laptop in Nederland last Noam de kranten.

Hij wist precies wat er speelde, maar Maya laat hem voelen hoe het speelt.

Want zonder de dagelijke friek zie zich, maar wordt alles heel abstract.

Exakt. Zonder de boodschappen die je niet kunt betalen,

de spanning op straat, wordt een landelijk probleem voor de expert alsnel een theoretische puzzel.

Noam's beslissing om te luisteren, dat is de wereldrengst van die 684 euro.

Terwijl als hij op bood-app zat, had hij geheiden betoogt rugetiept.

100 procent. Digitale communicatie bevoordet namelijk het zenden,

het verdedige van je eigen voort.

Physieke aanwezigheid, aan een tafel met de geur van eten, dwingt je tot luisteren.

Ze lossen de politieke probleem ook absoluut niet op die avond,

maar de angel is eruit.

Daarna staan ze samen de afwaste doen, precies was vroeger.

Een gesprek met je handen in het warmen sop, schouder aan schouder, geen oogkontakt verijst.

Wat de drempel voor kwetsbaarheid enorm verlagt, probeer dat maar eens via een schermpje.

Omogelijk, ja. De volgende ochtend gaan ze stemmen in een lokale school.

Geen dramatische muziek op de achtergrond, maar de geur van schoonmaak, middel en linoleum.

Er hangen kindertekeningen van huis, katten, grote gele zonnen op de muur.

In de rij staat die ouder man, toch?

Ja. Die man zoekt de bril op zijn hoofd.

Als hij ziet dat Noam naar mijn glim lacht, maakt hij er een grap van en zegt,

ik controler gewoon even of mijn geheugen nog werkt.

En het stemme zelf in een flits voorbij.

En dan vraagt Maaia hem na de hand dat cruciële ding.

Ze zit op een bankje met een kopcoffee en ze vraagt, voelt het al als 684 euro?

Er zijn antwoord van de kern van deze hele bronzamen.

Noam zegt nog niet, misschien moed ik het bonnetje bewaren.

Hij beseeft dat zijn stem de kloof tussen hun leven niet even weggenomen.

Ze leven nog steeds in twee toetal andere werelden.

Maar hij begrijp Maaia nu wel beter.

Dat is de winst.

Ja, en op dat exacte moment trilt een telefoon.

Een appje van Lyora vanuit Nederland.

Oh, natuurlijk.

De realiteitscheck.

Vergeet het reactatie voor je collega niet.

De bubbel van Ivan wordt doorgeprikkt.

Godterdam roept weer.

Ik die geografische afstand is niet magisch opgelost.

Wat het verhaal jouw luisteren moet leren is het gevaar van de verzende knop.

De iluzie dat je de realiteit kunt beïnvloeden

zolang je het resultaatmaar op een scherm ziet, zonder de contexten voelen.

En dat fenomeen brengt ons eigenlijk naatloos naar onze tweede bron.

Ja, want dit idee dat we denkwerk zonder risico op afstand kunnen plaatsen

zien we daar op een heel andere manier terug.

De afstand ligt daar niet tussen twee landen, maar tussen mens en machine.

Laatden we de overstad maken naar Leiden.

Een bibliotheek, net als in Rotterdam tikt de regen tegen de ruiten,

fietsbanden zoven door de plassen, binnen is het warm,

geel licht de geur van sterke filterkoffie en versikhasprootjes.

Klinkt gezellig, maar dit is het voor de organisator niet helemaal toch.

Nee, we kijken mee over de schouder van Vara.

Zij organiseren van de avond bijeenkomst over kunstmatige intelligentsie,

maar voor dat de gasten er zijn zitten met een enorme knopenaar mag door een krant te kopen.

En nu is het bericht dat echt de absoluut een paar dox van de moderne technologie-industrie blotlicht.

Ze leest een artikel over Anthropic, een van de grootste AI-bedrijven ter wereld.

En inhoudt het spiezer.

Het bedrijf waarschuwt dat hun eigen AI mogelijk een wereldwijd gewaarvormd.

Maar in dezelfde aardemhaling kon ze aandelen aan het publiek gaan verkopen.

Om nog harder te groeien.

Vara schuift uit een soort fysiek ongemaksel van de schouder van het koekjeswegvaartelen.

Ze is geen AI-experen, maar ze snapt gewoon niet hoe de gewone burger hiermee onder te gaan.

Die paradoks die ze voelt wordt gedreven door enorme commerciale krachten.

Je hebt enerzijds het alignementprobleem, dus de angst van ontwikkelaars dat systemen te slim worden.

Maar anderzijd is er de markdominantie.

Ze moeten wel blijven verkopen.

Precies, toch?

Ze weten als wij het niet snel uitrol de doede concurrenten.

Dus ze waarschuwen voor het vuur, terwijl ze de luzievers in de aanbieding doen.

En daar staan wij dan, als gebruikers.

Varaak is daarom voor een hele programmatische aanpak voor de avond.

Geen teori, maar praktijk.

Er zijn twee opvallende deelnemers.

We hebben daan, een koek in het dagelijks leven.

Hij heeft een heel veel zegend kleingflikje tomatische op z'n maal.

Een man van de fysieke wereld, die met zijn handen werkt.

Precies.

En aan de andere kant zit Ivo.

Een jongens student die werkelijk zin hele leven door AI laten runnen.

Ivo verteld lachen dat hij vorige weken zonder brood thuis kwam,

puur omdat hij vergeten was de AI-app met zijn boodschappelijsje te openen.

Dat lijkt misschien een onschuldige anecdote,

maar het tekent echt de kwetsbaarheid van zijn metoden.

Ja, want als je niet meer zelf nadenkt,

dan stort je realiteit in zodra je schermvergeet.

Ja, die zou er eigenlijk.

Nou, Varaak heeft een simpel opdracht.

Stel een buurtmaaltijd samen met een klein budget,

maar let op.

Een gast heeft een ernstige pinde allergie.

Gebruikt daarvoor de AI.

En Ivo duikt er meteen opnemen kan.

Zeker weten.

Ivo schiet in de actiestand, zijn vingers vliegen over toetsenboort.

En binnen tien seconden rond er een ogen schijnelijk vlekkenloosmenu uit.

Rome gesoep, reisschoten met gronden en een frisse saus.

En de allergie?

Helemaal onderaan meld de AI in vol vertrouwen.

Dit menu is veilig voor alle gasten, inclusief de pinde allergie.

Ivo loopt trots achterover en zegt, kijk, dat schild me gewoon een hove werkt.

En precies hier, in dat halfhurtje winst, sluipen de gevaarderin.

Het scherm leeft snelheid en een tekst die extreem overtuigend en foutloos geformuleerd is.

Maar wacht even, hier moet ik ook weer even advocaat van de duifels spelen.

Ik snap Ivo wel.

Een doel van deze technologie is precies dit, snelheid en efficiëntie.

Wat is dan het probleem? Waarom is daan die kok, dan zo gigantisch trengen op de resultaat?

Omdat het probleem zich pas openbaar te wanneer daan over Ivo's gouden meekijkt,

na dat recept voor die frisse saus.

Tussen de ingrediënten staat namelijk, zonder enige jarenen, een flinke lepel pinderkaas.

Een lepel pinderkaas en een pindervrijmen nu.

Hoe is dat in heemels na mogelijk?

Dit raakt aan de kern van hoe de technologie werkt.

Een taalmodel begrijpt de werkelijkheid niet.

Het is simpel gezegd een gigantische voorspellingsmachine.

Het bereekend welk woord statistisch gezien het meest logisch volgt op het vorige woord,

op basis van het hele internet.

Dus omdat het over een reistschotel en saus schert?

Ja, statistisch gezien is het woord pinderkaas in die context, extreme nominant.

Het systeem prioriteert dat statistische patroon over de logische beperking van de allergie.

Het klingt logisch, maar het mist elk percevd van de fysieke gevolgen.

Oh, wow.

Dat maakt daantreactie destes sterker.

In de stilte in die bibliotheek, je hoort alleen de koekers nog zoomen,

kijk daarnaar dat schermen en zegt eiskoud een snelle meldheid

met een nog sneller reed naar het ziekenhuiz.

Bam! Ivo's wangens gieten vuurrood aan natuurlijk.

Ja, dat arrogante zinnetje onder aan het recept,

dat het 100 procent veilig was, klingt ineens rondherk lachwekkend

als varaheren vraagt het hart op voor te lezen.

En daanvoegde genadaklaptoe.

Hij wijgert zijn keuken te laten leiden door iets dat nog nooit heeft hoeve proefen.

En dat is logisch.

Een kok, die gewend is om zou te proefen, structuren te voelen,

die wijgert de autoriteit over zijn door mij en af te staan

aan een statistisch model op een server in California.

Hij eist de menselijke fysieke controle terug.

En dat moment brengt varaagelijk weer helemaal terug bij haar initiale angst

over die krantekop van en froop ik.

Want de vraag blijft, wat doen we er mee?

Precies.

Een ouderenvrouw in de groep werpt de vraag op

als dit ding niet eens een allergie begrijpt

en de makers waarschuwen zelf voor wereldgevaar,

moeten we die hele rommel dan niet gewoon uitzetten.

Hoe moeten we dit interpreteren?

Dit is echt het kant op punt van de avond, want dan komt hier met een fantastische

onnuchterende analogie.

Ja, daar kijk ik rond.

Wij is naar de brandblusser in de hoek en zegt,

kijk, mijn professionele oven in het restaurant zit

ook vol met waarschuwen stickers.

Toch bak ik er elke dag fantastisch brood in.

Maar.

Maar, zegt hij, ik zal wel heel raar op kijken

als de verkoper tegen me zei dat die oven misschien de hele straat

in de fik ontsteken.

De hele groep bars te lachen uit, maar de stilte daarna is behoorlijk

confronteerend.

En terecht, want daar ligt hier haar feinde vinger op het schaalprobleen.

Kijk, als een oven in brandvliegt, blijft de schade in de keuk.

Maar AI wordt op gigantische schaal uitgerold,

wereldwijd, tegelijkertijd.

Dat is een kleine fout wordt meegaan.

Exakt, het gevaar is niet een van de robot terminaten scenario.

Het gevaarschuwt in de luihijd van ons, de gebruikers.

Omdat AI zoveel zelfvertrouwen schrijft, verdwijnt onze impuls

om een kritisch te checken.

De afstand is zo groot geworden dat we de controle onbewust opgeven.

Om te voorkomen dat ze nu allemaal in fatalisme verzanden

deeldvaren aan het eind van de avond een papier uit met drie goudereegels.

En luister goed, want dit is ook voor jouw crucial als je hiermee werkt.

De hele praktische vragen.

Eén, wie controlert het antwoord?

Twee, wat kan er in de fysieke wereld misgaan?

Dree, wie helpt er als het toch fout gaat?

Je ziet het gedrag van die groep in leiden direct transformeren.

Ze pakken het stuur weer terug.

Absoluut.

Ivo beloofd plechtig dat hij zijn boekbronnen voor studie samenvattingen

voor dan zelf gaat checken.

De vrouw, die brieven aan haar huisbas door AI laat schrijven,

gaat ze vanaf nu eerst echt zelf goed lezen.

En dan, de kok, blijft AI receptige bruikers voor inspiratie.

Zo langheiden ingedienten zelf controlerd.

De afstand is daar genutraliseerd door menselijke verificatie.

Moois dat.

De avond eindigt ook met een heel luchtig moment.

Toel iedereen ze jas aan trekt, roept Ivo lachend dat hij de volgende keer wel kookjes meeneemt.

Vara lach terug in zegt.

Graag Ivo, maar lees voor de zekerheid toch even zelf het etiquette.

Prachtig afsluiten.

Oké, we gaan de lijnen bij elkaar trekken.

Wat betekent dit allemaal voor jou als luisteraar?

Of je nu 684 euro uitgeeft om fysiekte connectie met je zus in Israel te behouden.

Of dat je handmatigde ingedienten van een AI recept controlerd.

Bij de verhalen hebben één eise sterke kermbootgep.

In onze hyperverbonden wereld is blinde afstand ons grootsterisico.

Je kunt je kritisch denk voor mogen en je empatien niet zomaar

op de automatische pilot zetten.

Betrokkenheid voor eist actieve fysieke inspanning.

Precies.

Maar ik weet dat jij nog één laatste profezerende gedafte voor ons had om mee af te sluiten.

Zeker, we hebben het vandaag uitgebreid gehad over de verrijving, over de fouten.

De pindekaas in het recept, of de aanname zoveel familie.

Het ontdekken van die fouten kost ons moeite en die moeite houdt ons menselijk en scherp.

Maar wat gebeurt erover een paar jaar?

Als die technologie niet meer stil staat.

En die aerecepten wel vlekken loos zijn.

Geen pindekaas meer.

En stel je voort dat we met slimme tech ook onze familieproblemen perfect kunnen oplossen, zonder ruzie.

Zullen we als de duidelijke fouten verdwijnen,

langs nam onze spier voor kritisch nadenken en oprechtem menselijke afvastgesprekken verliezen?

Simpelweg omdat alles op een vlakken gezien perfect werkt.

Wow, ja, dat is iets om over na te denken.

De volgende keer dat een appje aanbied om al je denkwerk over te nemen.

Wees dus niet bang voor de verrijving mensen.

Bedankt voor het meiduik in deze diep gaan analysen.

Controleerd etiket bestel niet blindelings en schuwaventoe een ongemakkelijk gesprek aan de afvast niet.

Tot de volgende grondige verkending.