Jouw week in het Nederlands: 7 t/m 14 juni

buiten tikthe herfstregen echt genadeloos tegen de ruiden,

maar binnen zoende blenders en ruik je overal die scherpe geur van Gember en Munt.

Oh heerlijk, zo'n typische drukke stadsplek.

Precies, en tegenoverjaar een tafeltje zit iemand met een fel roze designer das.

Op het eerst de gezicht ziet dat dingen echt vlekken lozen uit.

Gewoon een perfect plaatje helemaal klaar ongevoote gafiert te worden voor op je tijdlijn.

Zeker, de ultieme luxe uitstraling.

Ja, maar als je dan net even wat scherper kijkt, dan zie je ineens slordergestixels.

En als je inademt, dan ruik je geen duur leer, maar gewoon de bitterere chemische geur van Goukou Plastik.

Het is een nepe tas.

Een zorgvuldig, gecreëerde facade eigenlijk.

Exact, een facade.

En die nepe tas is eigenlijk de perfecte meter voor de thema's die we in deze session bespreken.

We duiken namelijk weer diep in onze bronnen.

En we hebben echt een gigantische stapelverhalen voor je liggen.

Zeker weten.

En we gaan deze oogeschijnlijk totaal verschillende verhalen echt niet analyseren door de bril van

na ja hoge politici of met abstracte teorië.

We bekijken het lokaal nieuws uit Den Haag, rellen in wijk bij duursteden, geopolitieke spanningen,

rond een drone aanval in Chernobyl, tot aan een corruptieschandaal in Budapest.

En dat allemaal door de ogen van gewone mensen en een hele scherpe docent die we in de documentatie

steeds voorbij zien komen.

Ja, de missie van deze verkening is eigenlijk heel simpel.

We gaan de constant de spanning blot leggen tussen aan de ene kant die vluchtige ilusies,

dus de makkelijke weg en aan de andere kant de weerbastige werkelijkheid.

Het echte vaak heel ongemakkelijke werk.

Wat mij zo opvalt als je al deze verhalen naast elkaar leeg, is het onderliggende meganisme.

Mensen en systemen vlugte continu in een schijnwerkelijkheid, gewoon omdat het echte menselijke handwerk te veel schuurt.

Klopt, laten we om dat beter te begrijpen direct even teruggaan naar die zapjesbaar in Den Haag, de groene oazen.

Ah, ja, met Lars en Sophie.

Precies, Lars is een mode-inkoper, dus hij heeft echt een getreend ook voor kwaliteit en hij zit daar met zijn vriendin Sophie.

Hij is een influencer met meer dan 100.000 volgers.

Een best een verlink bereikt dus.

Zeker, en zij laat vol trots die velroze tassien, ze promot die tass voor een webshop, voor best veel geld.

Maar Lars prikt er om middelijk doorheen.

Hij ziet die scheeven logo's, hij ruikt dat plastic en hij confronteert haar daar gewoon mee.

En wat daar dan gebeurt vind ik fascinerend.

Het is niet zo zeer het bedrocht dat opvalt, maar de kochnitieve disonantie bij Sophie.

Hoe zijn het direct goed praat voor zichzelf?

Ja, ze noemt het een betaalbare droom, toch?

Precies, ze verdedigd die naamak door het een betaalbare droom voor haar volgers te noemen.

Ze ziet zichzelf niet als iemand die illegale troepen promot, maar als een soort weldoener.

Ze geeft mensen de kans op die luxe, zonder dat ze van jeet gaan.

Maar ja, Lars trapt daar dus mooi niet in.

Hij trekt haar keihard terug te werkelijkheid in en zegt,

luister, dit is gewoon illegaal.

Hij houdt haar een flinke spiegel voor.

En terecht, door dit soort elusieste verkopen voor makkelijk geld,

financieerd ze in direct gewoon verschrikkelijke werkomstandigheden,

in schimmige fabrieken en spekje criminele bändes.

Zij verkopen een illusie, maar iemand anders betaalt daar de echte prijs voor.

En de enige reden dat dit psychologisch werkt voor Sophie en voor consumenten in het algemeen,

is afstand.

Als we dit verbinden met het grotere plaatje,

zie je dat we maatschappelijke systemen hebben gebouwd,

die ons bewust distancieren van de etische gevolgen van wat we doen.

Ja, uit het oog, uit het hart.

Precies, we kopen de korte en we betaalen met onze blindheid.

En dat zie je heel sterk terug in die becronende documentaire die we in de bronne tegenkwamen,

de afhalschinees thuisbezorgd.

Oh, wow.

Die wonden zilveren nipkorschijf laatst.

We zien in die doken een klasbezoek aan afhalsaak golden lotus,

gerund door mevrouw Quack en haar zon Ming.

Een echte klassieke afhalsaak?

Ja, en een van de kersisten, Yun, deelton zo'n prachtig verhaal zijn omhoot vroeger ook zo'n zaak.

Hij kende elke klant bij naam, maakt altijd een praatje.

Het was superpersoonlijk.

En toen kwam de technologische revolutie van de bestel apps,

Yun verteld heel treffend hoe de transactie wel efficiënter werd,

maar ook volledig abstract, klanten werden gewoon bestelnummers op een teplet.

En dat ene moment in het documentaire, dat is echt treffend.

De klas staat daar binnen en ineens vlieg de deur open,

er komt een kletznatte jonge fietskoreer naar binnen gerend.

Gehaast, oogkleppen op?

Helemaal.

Hij kijkt niemand aan, oog op zijn telefoonscherm,

hij gris een tasje eten van de balie en is alweer weg voor dat de deur dicht valt.

En Ming, die zoon, kijkt hem na en zegt iets broeians.

Iedereen wil snel eten, maar niemand wil dat iemand anders haast heeft.

Een prachtige one-liner die alles samenvat, het raakt exact aan dat principe van afstand.

Die bestel app is eigenlijk een soort etisch schild geworden.

Oké, laten we dit eens uitpluizen.

Want het is eigenlijk precies al swipe op je telefoon, he?

Wij als consumenten zien alleen dat gladden perfecte scherm van de app.

Of van de influencer?

Ja, de voorkant.

Maar we negeren de oververhitten, zweten de service,

ergens op de achtergrond of, maar ja, in dit geval,

de uitgebuiten fabrieksarbuiders en die gehaste doornatte fietskoreers in het verkeer.

We kopen het gemak af zeg maar.

Ja, we willen de voordelen, maar we sluiten onze ogen voor de menselijke kosten.

Maar laten we de overstap maken, want van de makkelijke weg in onze consumtie

stappen we eigenlijk nadelozen over naar de makkelijke weg in onze democratie.

Dat zag je heel sterk in dat nieuwsbericht uitwijkt bij duursteden, precies.

We stappen het historische centrum van wijk bij duursteden binnen.

Buurtbewonster Sasquia loopt daar zocht ons volg met haar hond

en ze ziet ineens een enorme raarvager bij het gemeentehuis.

Alles onder de rode verf, toch?

Ja, helemaal beklot met verf.

Een overal licht kapotglas van ingeslagen ramen.

En daar zaten dan gemeentewerker Lars?

Met een bezimpje.

Ja, een beetje moederloos met een bezimpje, al dat glas bij elkaar te vegen.

Burgermeesten maarten komt dan ook aan en die is natuurlijk woedend.

Hij zegt demonstreren mag absoluut in Nederland, maar dit kost gewoon 10.000 euro's belastinggeld.

Geldt dat naar scholen of parkaalt moeten gaan?

In de daakt.

En het zorgt voor een ontzettend onfeilige werkplek voor de amtenaren.

Maar Sasquia raakt dan eigenlijk de kern van de zaak.

Ze staat daar en bedenkt zich.

Een steengooje in het donker is simpelweg veel makkelijker dan over dag naar binnenstappen en een open debat voren.

Je hoeft er geen argument voor te formuleren.

Het is gewoon rauwe emotie uit de zonder de lastige dialog aan te gaan.

Dus wat betekent dit allemaal?

Want ik wil hier wel even advocaat van de duivol spelen.

Moeten we dit niet ook deel zien als puur ommacht?

Is die rode verf op de muur niet gewoon de ultieme wamhoopscreet van mensen die voelen dat de politiek hun taal niet meer spelen?

Dat is een heel begrijpelig perspectief en onmacht speelt zeker mee.

Maar dit roept een belangrijke vraag op.

Namelijk, wat is constructieve actie?

Het ding is, waren democratische participatie is frustrerend.

Het is straag, het is bureaucratisch, het draad om taal en compromissen.

Het is saai eigenlijk.

Ja, vaak wel.

En geweld of vandalisme biedt een destructieve ilusie van actie.

Het voelt even als of je controle pakt,

maar het verandert fundamentel helemaal niets aan het beleid.

Badoff, dat de raam kapot is.

Precies.

En het mooie hier is dat de gemeenschap direct laat zien wat wel het echte werk is.

Buurtbewoners komen spontaal samen met eigen bezems en thermoskamer koffie om de rommel op te ruimen.

Dat is constructieve realiteit.

Gewoon samen die scherven opvegen.

Maar als je zegt dat democratie draait om taal en traagheid,

hoe ga je dan wel constructief om met hele beangstigende realiteiten?

Door precies die taal in te zetten als gereedschap.

Ja, dat zien we in dat prachtige fragment op de middelbare school.

We stappen een vijf havolklas binnen in Delft.

Leerling Pavel leesde ineens een nieuwsalert voor.

Een Russische drone heeft een opslagplaat voor kernbrandstof in Chernobyl geraakt.

Je voelt de spanning meteen stijghuisje zo iets hoort.

Echte, iedereen bevriest.

De docent probeert de boel nog wat te susse en dan komen vrouw van Koele binnen.

De koncijager.

Ah, mevrouw van Koele, geweldig.

Ze hoort de docent zeggen dat één bericht nog niet het hele beeld schetsst

en ze reageert met nou, als één bericht geen volledig beeld is,

dan geldt het ook voor dat nieuwe rooster.

Daar stonden drie lokale verkeerd op en voor je ver ik weet is er nog niemand ontploft.

Humor als perfecte bliksem afleider.

Ze relativiert de paniek omiddelig.

Ja, de hele klas schiet in de lag.

Maar daarna pakte de docent door.

Een leerling, Lara, analyseerd, twee verschillende nieuwsberichten over die drone.

Ze legten naast elkaar en concludeert snoeihard.

De titel verkoopt de schik.

Heel scherp opgemerd van haar.

En diezelfde taal kundige analyse zie je in een heel andere setting.

In de bibliotheek van Den Haag.

Ja, bij die taal les voor verwassenen.

Daar is Olena een vormalig natuurkunde docent uit Charkaf.

En zij analyseerd samen met de klas het woordgebruik rond om een nieuwe okra-inse raket.

Die de dure petriot-installaties moet vervangen toch?

Precies.

Een functionaris in het nieuws noemde de test behoorlijk succesvol.

En Olena pluist dat woordje behoorlijk helemaal uit.

Ze ligt uit hoe verzichtig dat is.

Taal is zoals de docent er zegt,

als een jas met heel veel zakken, volverborgen emoties en agendas.

Door dat woordje behoorlijk snappen ze direct dat er nog veel onzekerheid is,

ondanks het oogeschijnlijke succes.

Hier wordt het echt interessant.

Die docent en deze kersisten ontmantelen hier letterlijk een bomb met een rood potloud.

Door van die grote panikere genoegskoppen terug te brengen tot pure grammatica en woordkeuzen,

halen ze het giver uit.

Zeker, ze bellen de emotie eraf.

Maar neemt die taal kundig afstandelijkheid niet stiekem de urgentie van zo'n oorlog weg?

Wurt het dan niet gewoon een klinische leesoevening?

Ik snap die gedachten, maar wat hier fascinerend dan is is de psychologische kant.

Panik, verlamd je.

Het zorgt ervoor dat je niks meer kunt doen.

Het ontleden van sindsbouw spreekt het rationele deel van je brijnaan.

Het geeft die leerlingen precies de controle terug die de paniksen wil de afnemen.

Je wordt weer de baas over de informatie in plaats van andersom.

Ik zakt.

Kersist Jaira formuliert het echt prachtig.

Ze was bezig met een nogal boze tekst en de leraar heel paar om het met taal iets subtiler minder agressief te maken.

Toen zei ze, kleine teams reageren soms sneller dan grote vergaderingen.

Kracht werkt gewoon vaak beter zonder trommel.

Wow, kracht werkt beter zonder trommel.

Dat is een hele mooie brug van te over die grote vergaderingen gesproken.

Laten we naar de absoluut de bestuurskamers gaan.

Waar de echte ilusies op papier worden gezet.

Precies, we gaan naar de facade van de macht.

En dit begint met een geweldig experiment in een lokaal in Leiden.

Kersisten Paula, Elsa, Kemal en Samir moeten samen een enkel papieren gevecht vliegtuigje vouwen.

Klingt als een leuke teambuilding oefening.

Zou je denken?

Maar ze hebben allemaal volstrekt tegenstrijdige geheimen ontwerpijzen gekregen op een briefje.

De ene wil dat er mooi uitziet, de ander wil dat het heel vervliegt.

De volgende let alleen op het budget.

En wat gebeurde met het vliegtuigje?

Het kraste direct, stel naar beneden de prullenbak in, niemand wil de toegeven.

En dat hele taveril is eigenlijk een briljante, kleinschalige les.

Over waarom dat echte miljardenkosten de project voor een Europese gevechtsvliegtuig faalde.

Ja, die samenwerking tussen Frankrijk en Duitsland.

Om zo iets te laten slagen, moet je bereid zijn te vertrouwen.

En zoals cursist Elsa het verwoorden, minder te verdedigen wat van jou is.

Het bouwen van dat vliegtuigje in de les is eigenlijk een relatietherapie-oefening,

maar dan voor landen met miljardenbegootingen.

En het ontbrak compleet aan die bereidheid.

Maar waarom beginnen dit soort groot machte er uur houdt aan?

Als ze van tevoren, dondergoed weten dat ze hun eigen vleugels en belangen echt nooit gaan opgeven.

Omdat het zo freeselijk goed staat op papier, het is de illusie van een verenigte rope,

de illusie van samenwerking, instituten houden ontzettend graag die schijnen op

van een schoonproces in goede afspraken, terwijl de realiteit bol staat van gekresde projecten.

En als je het over de illusie van schoonen proces hebt, dan spannt dat verhaal uit Boedapest wel echte kron.

Ja, ongelofelijk. We reizen afmaar Boedapest, waar, balint, warga,

de directeur van Notabene het nationale integriteitsbureau.

Het bureau dat corruptie moet bestrijden.

Ja, je verzint het niet. Hij wordt zelf onderzocht voor corruptie,

omdat die stiekem overhijdscontracten aan familieleden zou hebben gegeven.

De ironie is echt stoutend.

En dan is er een persconferentie.

Warga staat daar heel vormil, zijn woordvoerder Ilona Glimlacht professional en hij predikt met zachte stem rust en vertrouwen in het proces.

We hebben alle regels gevoeld, dat werk.

Het perfecte plaatje, een dikke muur van vormeletaal.

Precies, maar dan laat een asistend na afloop een doos met papierwerk vallen.

En docent Rick, die daar toevallig is, helpt met rapen, zijn oog valt op een factuur van een bedrijf genaamd helder ramen.

Heldere ramen?

Ja, voor het lappen van de ramen op vier verdiepingen, een toeren hoge factuur.

Maar Rick kijkt voor volgens naar de ramen van het gebouw.

En ze zijn gewoon zo verschrikkelijk vis, er komt haast geen licht doorheen.

Ze betalen dus voor een schoonbondetje, niet voor schone ramen.

Precies, ze zijn overduidelijk al maanden zo niet jaren, niet schoongemaakt.

Dat is echt het perfecte symbol voor bureaucracratische facade.

Ze controleren elkaar allemaal met papieren en stempels, en zoals een cynische omstander daarin Budapest later heel treffend opmerkte.

Dat is handig geregeld, want dan hoef we wij als burgerster helemaal niets meer van te begrijpen.

Ja, het proces is zo dicht getimmerd dat de waarheid onzichtbaar wordt.

Oké, we hebben echt een normveel terreingedekt vandaag.

Zeker, van Den Haag tot Budapest.

Daarna zagen we de ingeslagen ruiten uit pureromacht in wijk bij duurstedee.

En we zagen hoe taal een tegengift kan zijn voor paniek in Delft en Den Haag.

Om voor volgens via dat gekraschde papieren vliegtuigje te eindigen bij de corrupte persconferentie met de extreem vuile ramen in Budapest.

In al deze verhalen staat telkens dat ene conflictcentraal.

Het conflict tussen ilusie en werkelijkheid.

Het conflict tussen het comfortabelen laagje vineer dat ons zelf voornouden en het ongemakkelijke vaak rauwe menselijke handwerk dat nodig is om de echte realiteit onder ogen te zien.

Het is altijd makkelijker om weg te kijken of een bonnetje af te tekenen, dan om zelf de ramen te gaan schobben.

Zo is het maar net, het echte werk kost moeite.

Absoluut.

En dat brengt me bij een laatste vraag voor jou, de luisteraar, om deze week eens even rustig over na te denken.

Kijk eens goed naar de systeemen in je eigen leven, misschien op je werkplek, in je gemeente, of gewoon de digitale diensten die elke dag gebruikt.

Waar zit de ilusie?

Precies. Welke spreekwoordelijke vuilerame accepteer jij in je eigen leven?

Puur en alleen omdat er ergens een officieel formulier ligt dat beweerd dat ze onlangs nog zijn schand gemaakt.

Blijf nieuwsgierig, neem niet alles zomaar voor lief en heb altijd de moed om even achter het behang te kijken.

Bedankt voor het luisteren en tot de volgende keer.