Verdieping: 2 t/m 4 november

Wat heeft een haperende, opwarme de koolkast in een kleine buurt-supermarkt in Den Haag...

eigenlijk te maken met een van de miljarderverslindend spoorwegproject...

helemaal deep in het jungle van Mexico?

Dat is inderdaad een hele goede vraag.

Welkom en wat fijn dat je erbij bent vandaag.

In deze verkenning gaan we namelijk precies dat uitzoeken.

Bedukken in een verzameling nieuwsverhalen op B2-niveau...

van de afgelopen 4 dagen, dus zo rond 5 november 26 november.

Ja, en we gaan echt proberen om die verhalen helemaal af te peken.

Precies.

Onze mission tijdens dit gesprek is om twee, ook waarschijnlijk...

compleet verschillende werelde naast elkaar te leggen.

We kijken naar grote, abstracte systemen zoals de overheid...

of onszichtbare digitale netwerken.

En we willen ontdekken wat er gebeurt als die vontaal botsen...

met de realiteit van gewone mensen.

Want die botsen die zorgt vaak voor gigantische problemen?

Zeker.

En de belangrijkste vraag is dan als de boel volledig vastloopt...

wie is het dan eigenlijk echt verantwoordelijk?

Dat is een vraag die relevanter is dan ooit, denk ik.

We zien overal schaalvergroting.

Je hebt die enorme maakroprojecte aan de ene kant...

en de hele kleine microrealiteit van de dagelijks leven aan de andere kant.

Ja, klopt.

Ik zat niet op voor te bereiden en ik moest eigenlijk heel sterk denken aan een architect.

M'n vertel.

Nou, kijk, stel je voor dat iemand op een tekentafel...

een werkelijk prachtig hypomodernhuizen ontwerpt.

Alles is strak, de lijnen zijn perfect.

Klinkt goed?

Ja, op papier is het de meeste werk.

Maar die architect vergeet zinpelweg de vragen of de toekomstige bewoners...

eigenlijk wel deuren en ramen in hun huis willen hebben.

Oei, ja.

Alles klopt op papier, maar in de praktijk werkt dat gewoon van geen meter...

omdat die menselijke factor complet is vergeten.

Dat raakt echt exact de kern.

Beleidsmakers en ontwerpersien de onvoorspellbaarheid van mensen...

heel vaak als een irritante bijzaken.

Het verstort hun perfecte plan.

Precies.

En die medoogeloze drang de efficiëntie zien we dus direct terug in onze eerste verhaal.

In Mexico.

We laten we nummer 2 in duiken.

Goed.

We gaan naar Mexico stad, op een ontzettend broerige middag.

In de ene van de bedomdkantoor op het ministerie van transport zit Lucia.

Zij is een ruimtelijke plenner.

En je kunt je de sfeer daarbij een voorstellen?

Absoluut.

Om haar heen hangt de geur van uitpapier en van die verschraalde koffie.

Terwijl ze over een gigantische kaart gebogen zit.

Voor een heel ambitieuze plant, toch?

Zeker weten, het gaat om de aandleg van een spoorlijn...

die twee oceanen moet verbinden.

De waars over het smalste stukje van Mexico.

Dus van de Atlantische naar de stille ocean?

Precies.

Op de kaart ziet het eruit als een hele simpel, strakken, rode lijn.

Waarvoor Lucia is het alles behalve een simpel lijn?

Zij weet dondersgroeit dat die inkt op de kaart in werkelijkheid...

de waars door gemeenschappen snijkt.

En dan komt haar baas binnenlopen, meneer Ramirez.

Ah, het klassieke top-down-tiepen.

Exact.

Hij brengt het nieuwstadse groen licht hebben.

De financiering is rond, de boeldozers kunnen rijden.

Hij wil blind doorzetten.

Onlangs de waarschuwingen.

Ja, want Lucia trekt meteen aan de bel.

Ze zegt, kijk, dit kost enorm veel geld...

en wij hebben er nog geen goedkeurig van de lokale bevolking.

Maar Ramirez wil daar niet van horen.

Nee, hij kijkt naar de wereld, puur vanuit kapitalen.

Vanuit de top is het besloten, dus de mensen moeten zich aanpassen.

Dat is toch piezer.

Zeker, maar Lucia begrijpt iets cruciaals.

Infrastructuur gaat helemaal niet alleen over staal in beton.

Het gaat over het sociale weevsel van de land.

Als je zoiets buit zonder vertrouwen, pou je letterlijk op het rijfstand.

Lucia laat het er in ieder geval niet bijzitten.

Ze pak de koffers en neemt een bus helemaal naar het zuiden.

Naar een plaatsje om het zo met eigen ogen te zien...

om het met eigen ogen te zien.

Ze stapt uit de rammelende bus...

en het ruikt haar naar een mix van stof en uitlaatgassen.

En ze ontmoet burgemeester Flores.

Wat liet zij haar zien?

Zij nam haar mee naar de bijna vergeten oude sporen van een eerdere spoorlijn.

En via haar leren ze dat die oude spoorlijn vroeger heel veel werk bracht.

Dus het heeft ook een historische lading?

Enorm.

Toen de lijn dichtging bracht dat heel veel pijn en werkloosheid.

Maar nu is er weer hoop.

Ze sprak daar bijvoorbeeld met een oude man.

En die man hoopt nu vurig dat zijn kleinzoon straks weer bij het nieuwe spoor kan werken.

Dat is prachtig.

Want daarmee vertaal je zo'n abstract plan naar menselijke hoop.

Ja, en het werkt.

Lucia gaat terug.

En eist van Ramírez dat het plan compleet wordt aangepast...

om de bewoners centraal te stellen.

Wat was schijnbaar heel veel tijd en geld kosten?

Absoluut, miljoenen extra.

Maar het groter resultaat...

jaren later als de aanleg begint, zijn er geen protesten.

Mensen uit de omgeving helpen juist actief mee bij de aanleg.

Weet je, dit is dus de perfecte illustratie van die spanning tussen...

top-down efficiëntie en bottom-up duurzaamheid.

Hoe bedoel je dat precies?

Lucia pakt dat grote abstracte plan en bouwt echt vertrouwen op.

Dat is waarom het uiteindelijk niet ontspoort.

Het is eigenlijk een soort menselijke vertaler.

Maar wacht even, ik wil je toch even tegengras geven.

Bedoel je?

Is het niet gewoon heel erg naief om te denken dat je bij...

miljarden projecten met elk dorpje uitgebreid koffie kunt gaan drinken?

Dat hoor je in de praktijk vaak.

Kijk, we hebben het over complexe infrastructuur.

Op een gegeven moment moet je toch gewoon de knoop doorhakken...

of de bewoners er nou leuk vinden of niet?

Ik snap je punt.

En nee, je kunt natuurlijk niet met iedereen koffie drinken...

of elk dorp vetorecht geven.

Maar wacht je je moet realiseren,

communicatie met de basis is geen lieve daad.

Wat is het nou wel?

Het is een bittere noodzaak.

Als je die communicatie overslaat, crasht dat systeem, vroeg of laat.

Altijd.

Lucia nam simpelweg de verantwoordelijkheid om die kloof tussen...

het grote systeem en de mensen te dichten.

Ze vertaalde de taal van de overheid naar de dagelijkse realiteit.

Oh, kijk, dus is een soort onmisbare brug.

Ja, maar wat nou als we die menselijke vertaal slag weghalen?

Wat gebeurt er in een systeem waarbij we blind vertrouwen op technologie en automatisering?

Nou, dat is echt een perfecte brug.

Laten we de branden dus om voor Mexico dan even achter ons laten...

...en kijken wat er gebeurt in Den Haag.

Nou, daar hapert de koelkast.

Precies.

We volgen in dit verhaal Rick, hij is een taal-docent.

Het is vrijdagwochtend en hij loopt door een straat...

...en je ruikt de geur van versbrood en van die natte steen en na de regen.

Erg zo'n typische Hollandse ochtend.

Zeker.

Hij stapt binnen in de buurtsupermarkt van Els.

Maar hij ziet meteen dat er iets mis is.

De koelkast is hem warm en er knippert een rood lichtje.

Oh, jee.

Ja, dan is er zo'n klant in een gele regenjas...

... die probeert nog ergens een bakje jogger te scoren.

Terwijl de koeling kapot is.

Ja.

En Elz regert echt briljant. Ze zegt tegen die klant.

Vandaag krijgt u gratis geduld.

Dat staat alleen niet in de aanbieding.

Ja, dat is fantastisch.

Terwijl humor, ondanks de stress.

Ze blijft heel nuchter.

Maar ondertussen moet Karim, haar IT-man, uitzoeken wat er aan de hand is.

En hij ontdekt echt iets schokkends.

Een digitale inbraak, toch?

Klopt.

De koelkast blijkt via het internet verbonden te zijn voor automatisch onderhoud.

Het zogenaamde internet of things.

En een onbekende is dus binnengedrongen en heeft de motor uitgezet.

Ja, en we weten inmiddels uit het nieuws op de radio dat er op dat moment

er in heel Europa cyberaanvallen plaatsvinden op winkels.

Ja, maar de reactie van Els hierop vind ik fascinerend.

Ze snapt de werkelijkheid helemaal niet.

Waarom niet?

Ze zegt tegen Karim: maar onze voordeur heeft toch twee zware sloten?

Oef, ja.

Dat is zo tekenend, ze leunen op de illusie van fysieke veiligheid.

Die dikke sloten sluiten natuurlijk nergens op in een verbonden digitale wereld.

Het is gewoon zo vervreemdend.

Het is ja.

Het is alsof je een loodzware kluisdeur voor je huis koopt met zes dubbele sloten.

Ja, en je voelt z'n hartstikke veilig.

En tegelijkertijd laat je die hele achterkant wagenwijd openstaan.

Nou ja, met een groot knipperend neonbord erop met welkom voor elke hacker ter wereld.

Dat is een nog duisterder vergelijking.

En het ergste is, de oorzaak van dit lek was eigenlijk al bekend.

Ja, die beruchte brief.

Precies.

Karim vroeg of ze gewaarschuwd was en toen kwam de aap uit de mouw.

Els had inderdaad een brief gekregen van de fabrikant over een belangrijke aanpassing.

Een nieuwe software update met een toegangskode.

Maar ze heeft er dus helemaal niets mee gedaan.

Nee, een beetje waarom: die brief zag er gewoon uit als goedkope reclame.

Op de achterkant stonden letterlijk drie aanbiedingen voor nieuwe schappen gedrukt.

Dus ze dacht: hup, weg ermee, de oudpapierbak in.

Precies.

En hier trekken we de verhalen echt samen.

In Mexico zagen we dat Lucía een ramp voorkwam omdat zij de taal van de overheid wel wist te vertalen naar de mensen.

En in Den Haag faalde dat dus compleet.

Volledig.

Die leverancier stuurde een cruciale veiligheidswaarschuwing.

Maar ze verpakten het als een reclamefolder vol onbegrijpelijk jargon.

Met alle gevolgen van dien voor Els.

Ze moest voor duizenden euro's aan producten weggooien.

Dat is heel bitter: voor dit geld had ik liever vakantie genomen.

Dat is toch vreselijk.

En dit brengt ons bij een fundamentele vraag.

Een vraag die ook in de taalles van Rick werd besproken.

Namelijk.

Wie controleert of iets echt gedaan is?

Kijk, als niemand van zo'n techbedrijf even checkt of een systeemupdate ook echt door de klant is doorgevoerd.

Dan denkt iedereen dat een ander het wel regelt.

Ja, en dan valt het dus stil in de midden.

Precies.

En als je nu naar dit gesprek luistert, bedenk dan eens voor jezelf: waar in jouw eigen leven vertrouw je eigenlijk blind op een systeem?

Ja, heel gek en waar.

Druk je gewoon op accepteren bij een update of een contract zonder de kleine lettertjes te snappen?

Geloof jij stiekem ook dat iemand anders de boel wel in de gaten houdt voor je?

Nou, dat wil ik toch wel even kritisch op inhaken.

Ga je zo tekeer?

Er wordt voortdurend beweerd dat we onze verantwoordelijkheid moeten nemen als burgers.

Maar is dit niet in de kern gewoon een ontwerpfout van de leveranciers?

Hoe bedoel je dat?

Nou, als een waarschuwingsbrief op een kortingsfolder lijkt,

of als een gigantisch bouwplan geen lokaal draagvlak heeft,

dan is het ontwerp toch gewoon 100% faal.

Ja.

Kunnen we Els in de supermarkt of die dorpsbewoners in Mexico dan wel iets kwalijk nemen?

Daar sla je de spijker op de kop.

Het is ontzettend makkelijk om de schuld bij de gebruiker te leggen.

Maar als je systeem faalt omdat normale mensen het niet begrijpen,

dan heb je gewoon een slecht systeem ontworpen.

Ja, dat denk ik ook.

Het laat zien hoe belangrijk communicatie is.

Nou, we hebben flink wat terrein gedekt vandaag.

Als we even kort terugblikken op onze reis.

Van die Mexicaanse spoorlijn naar de Haagse supermarkt.

Twee totaal andere werelden.

Ja, maar ze tonen allebei exact hetzelfde aan.

Echte vooruitgang en veiligheid zijn gewoon onmogelijk

zonder menselijke verbinding.

Je moet eigenaarschap nemen en vooral glas helder communiceren.

Geen moeilijke woorden dus.

Nee, exact.

Gewoon zoals ze als het aan de telefoon eiste van een leveranciër,

dan dat de boelgerie zet was.

Prat, normaal tegenbe.

Dat is een prachtige eis.

En om dit gesprek af te sluiten, wil ik je, jij die nu luistert,

nog een prikkelende gedachte mee geven.

Kom maar op.

Normaal te onze wereld steeds meer geautomatiseerd en verbonden raakt

van onze enorme infrastructuur tot aan de koekast in onze keuken.

Verliezen we het niet langzaam ons instinkt om zelf

de rode waarschuwingen slampjes er kennen?

O, dat is een goeie vraag.

Misschien is de allerbelangrijkste vaardigheid voor de toekomst.

Helemaal niet het veiligste begrijpen van complexe technologie

of gigantische blouderukken.

Wat dan wel?

Misschien is het simpelweg de moet om,

net als Lucia in Mexico en Elz in Den Haag,

keihard tegen de strom in te durven zeggen, wacht even.

Ik begrijp dit niet.

Leg het me uit in mensentaal.

Want anders doe ik niet mee.

Gewoon weigeren mee te gaan in de waanzin.

Een ontzettend mooie gedachte om over na te blijven denken.

Ik wil je onwijs bedanken voor het mee denken tijdens deze analyse.

Zeker weten, dank je wel.

Houd je digitale deur en ramen in de gaten en heel graag tot de volgende keer.