Jouw week in het Nederlands: 17 t/m 24 mei

Stel je even het volgende voor.

Ergens in de wereld ligt een onschadbaar, emotioneel gelade schilderij van Jackson Pollock

in een zwaar beveiligde stikdonkere kluis.

Helemaal opgesloten.

Ja, veilig voor zonlicht en menselijke ogen eigenlijk?

Precies.

En terwijl dat doek daar ligt, wordt er een paar duizend kilometer verder op, een jonge asielzoeker

de vrieskou ingestuurd.

Niet omdat er binnen in het centrum geen stoelen meer zijn, of geen ruimte, maar puren alleen

vanwege een getal op een stuk papier, het klinkt als twee compleet verschillende werelden.

Klopt.

Wat hebben een mondane kunstveiling in New York en een eizig koud gek in Den Haag in heemels

naam met elkaar te maken?

Nou, we kwamen de achter dat ze allebei slacht over zijn van exact hetzelfde fenomeen.

Namelijk de perfecte eiskoude logica van onze menselijke systemen.

Ja, het is echt fascinerend en pijnlijk ook wel.

Heel pijnlijk.

Vandaag duiken we dus in een stapel actuele nieuwsberichten.

Het gaat over moden, internationale politiek, asielbeleid en paperdure kunst.

Onze missie voor deze verkening is om de verborgemegenisme daaronder bloot te leggen.

We gaan met jou als luisteraar kijken naar de botsink tussen die koude, efficiënten,

systemen zoals commercial en bureaucratie, en de kwetsbare menselijke realiteit van creativiteit,

rechtvaardigheid en compassie.

En die botsink is echt nou ja zelden zo helder zichtbaar als in werelden,

die we van ouds her associeren met puurerexpressie en emotie.

Ja.

Als we die meegenismen willen begrijpen,

is de creatieve sector echt de perfecte plek om te beginnen.

Nou, laten we die wereld van eens binnenstappen.

We hebben een bericht voor ons over een gigantisch frans luxe bedrijf.

Ze hebben besloten om het iconische merkmarkt Jacobs in de etelage te zetten,

puur omdat de windsmarsjes dalen.

Ja, gewoon te kopen gezet.

Precies.

En in een utrechtscafé zagen we daar een hele interessante discussie over.

Aan de ene kant had je mode inkoper Sophie en die waarschuld echt van jongens,

we afstevenen op een wereld vol met exact dezelfde saaie grijze truien.

Omdat de ontwerpers geen tijd meer krijgen.

Juist.

En aan de andere kant zat financiële adviseur Thomas en die kekker heel klinisch naar.

Die zijn gewoon de winstdaad, de anderlhouders worden onrustig.

Dus hub je verkoopte boel.

Maar weet je wat die financiële adviseur beschrijft, dat is niet zomaar zijn mening,

dat is echt de ijzeren wed van de moderne luxemarkt geworden.

Hoe bedoel je dat precies?

Nou, we hebben het hier eigenlijk niet meer over moda-huizen in de traditionele zin van het woorden,

waar een ontwerper rustig de tijd krijgt om een tijdsbeel te vangen of een visie uit te werken.

De luxemarkt is nu gewoon, ja, het is getransformeerd tot een high volume financiële spel.

Een soort aandelenmarkt, maar dan met kleding.

Exact.

Grootekonglomeraten eisen constante exponentiele groei.

Dus de druk om elke zes maanden iets nieuws en vooral commercial succesvolsterlanzeren,

die is immens.

Het dwingt creativiteit in een keurslijf van verspelbaarheid.

Maar ligt de schuld daarvan dan uitsluitend bij die ongedodige consument,

weet je de gene die dankzij sociale media elke week nieuwe trend eist,

of is dit toch puur de hep zucht of de spreadsheet logica van aandeelhouders?

Het is eigenlijk een zichzelf versnellend ecosysteem.

Kijk, de aandelhouder verlangt renne ment.

Dat dwingt het bedrijf tot een kortere, snelleren productie-syklus.

En dat treint de consument weer om sneller nieuwe dingen te willen.

In dat hele systeem is de emotie of het verhaal achter een kledingstuk

gewoon gereduiseerd tot een instrument.

Voor status en winst.

Het is als of je een gepassioneerde liefd is brief neemt

en die puur als een aandel op de beurs verhandeld.

Precies dat.

Levert een ontwerper niet de juiste cijfers,

dan wordt het merk afgestoten als een slecht presterend aandel.

Heel simpel.

Bizar eigenlijk.

En die klinische benadering, die trekt zich dus helemaal nex aan van de passie die er ooit in zat.

De ironie is, we zagen in de bronnen dat dit meegenis maar niet alleen in de modus speelt,

maar ook in de absolute top van de kunstwereld.

Ja, die feiling in New York.

Juist, laten we daarna kijken.

Het ging om een doek van Jackson Pollock.

Voor de luisterhuis die zijn werk misschien niet direct voor de geest kan halen.

Het is een explosie van wilde blauwe gelen en zwarte verfspethers.

Heel rauw.

Heel rauw.

Het was puurre emotie, letterlijk door om op het doek gesmeten vanuit een enorme persoonlijke strijd.

En die strijd, die diepe emotie, is nu door een anonyme beller aan de andere kant van de wereld,

afgehamerd voor een bizarre korbedrag, 150 miljoen dollar.

Echt ongekend.

En in de bronnen zagen we dat kunstliefhebbers in Maastricht via een scherm vol onbegrip toe keken.

Ja, maar dan begrijp je niet hoe deze specifieke markt werkt.

Kijk, dit gaat op dat niveau al lang niet meer over estetiek.

Of over emotionele resonantie.

Nee.

Voor de ultra rijke vergeert zo'n polokschilderij, puur als een asset-klas, een beleggingskategorie.

Het is eigenlijk gewoon een offshore bankrekening die je toevallig aan de muur kunt hangen.

Wacht even, dus het gaat de koper niet eens meer om het genieten van die kunst?

Vrij wel niet, nee.

Groote bekende kunstwerken zijn extreem waarde vast.

Ze zijn relatief ongevoelig voor inflatie, en heel belangrijk, als de beurs krest,

klapt de waarde van zo'n doek niet zomaar in elkaar.

Oh wow.

Dus het is een idinaal instrument om vermogen te parkeren.

En dat is exact de reden waarom dit meeste werk nu hoogstwaarschijnlijk voor de Zenia verdwijnt

in een zwaarbeveidigte kluis in Xinev of Singapore.

Ja, wat wil je in de intro alzijden?

Precies, want stel je voordat het beschadigd door zonlicht of schommelingen in temperatuur

dan daalt je beleggingen waarde.

Dus als ik het goed begrijp, hoe meer rauwe menselijke gaals, een kunstenaar op een doek gooid,

hoe geschikt er het paradoxaal genoeg is om te dienen als een voorkomig gestereleiseerd financiëltoken.

Ja, dat is de harde realiteit.

Dat is echt een fascinerende, maar ook een behoorlijk deprimerende gedachte.

Geld en systemen hebben die creatieve wereld dus helemaal in hun greep.

Maar als dat al gebeurt met moden en schilderijen, dan is het eigenlijk best logisch dat we dit

zelfde meegenisme in een veel hardere vorm terugzien in de internationale politiek.

Absoluut, staat te acteren op het wereldtoneel in de basis volgens exact dezelfde meegenisme als die

mode-konglomeraten.

Ze optimaliseren de boel voor systeemstabiliteit, niet voor het individu.

En dat kwam perfect naar voren in dat bericht over het staatsbezoek van de indische premier aan

Nederland. We lazen een discussie op de redactie in Hilversum, tussen een journalist, Lotte en

haar eindredakteur David. Ja, dat was een heel helder voorbeeld.

De agenda van dat staatsbezoek vond helemaal vol met macroeconomische doelen, economische groei,

export van groene energie, enorme contracten voor landbouw machines, maar Lotte wilde dat de premier een

heel specifieke, menselijke zaak op tafel zou leggen, namelijk de zaak in Zia.

Ja, en om even strikt bij de feiten uit onze bronnen te blijven voor de luisteraar, dit gaat om een

meisje dat tien jaar me geleden door haar vader naar India is ontvoort.

Klopt.

En dat gebeurde ondanks dat de Nederlandse rechter het volledige gezag aan de moeder in Amsterdam had toegewezen.

Maar omdat er geen officieel uitleveringsverdrag is tussen Nederland en India, zit de zaak

juridisch gewoon muur vast. En journalist Lotte stelde een hele logische eistoeg, ze redeneert elke dag

zonder haar kind is een marteling voor die moeder. Je zit nu tegenover de India-se premier gebruikt dit

bezoekt dan om het op het allerhoogste niveau aan te karten. Ja, vanuit menselijke oogpunt is dat honderd

procent logisch, maar toen legt de eindredakteur David uit hoe de machinery van de diplomatiek in werkelijkheid

functioneert.

En die analyseren het heel anders.

Hij weseer op dat politici dit soort ongemakkelijke gesprekken over individuele zaken,

simpelweg vermeiden tijdens die feestelijke diners, om de positieve sfeer voor al die handelscontracten

niet te verpesten.

Maar wacht even, ik wil daar toch even kritisch op zijn. Is het niet de absolute kerntaak van

diplomatie, dat je als land economische macht opbouwt, omdat vervolgens als hefbomte kunnen gebruiken om je

eigen burgers te beschermen, of is dat echt te naïev gedacht?

Het is niet persenaïev, maar de macropolitik redeneert gewoon anders.

Landen gedragen zich als gigantische, zwaargelade vrachtschepen op een oceaan.

Ze zijn ontworpen om in mensen hoeveelheden waarde te verplaatsen in de vorm van handel en brede

welvartsgelaties. En het wezelijke kenmerk van zo'n schip is, het heeft vrijwel geen rem.

Het beschermen van die brede handelsgelatie krijgt systematies, bijna automaties, voorrang

boven een individuele mensenrechte kwestie.

Dus het is niet eens kwade opzet?

Niet per se, nee. Het is niet dat die diplomaten aan dat die nees slechte mensen zijn.

Het systeem is gewoon simpelweg niet ontworpen om de motoren stil te leggen voor het verdriet

van een moeder, een diplomatiekerel vertraagt de handel en het systeem is volstrekt allergisch

voor vertraging.

Dat vrachtschip is echt een ijzersterker vergelijking. Het vaart gewoon onverstoorbaar door, maar

die afstandelijke kille benadering stopt niet bij handelsmissies, zagen we in de bronnen.

Het systeem heeft nog een meeganisme om de menselijke realiteit op afstand te houden.

Ja, de macht van het papier?

Precies. Staten en instituuties gebruiken proceduren, regels en vormelentaal als een soort

ondroordringbaar schild. Het is als of de bureaucratie functioneert als een bufver tegen en patie.

Klopt. Als je menselijke pijn transformeert in een beleidsterm of een proceduren, hoef je

het als beslisser niet meer te voelen.

We vonden hier drie heel verschillende voorbeelden van die allemaal datzelfde patroon liet te zien.

Laat we beginnen bij de situatie tussen Israel en Palestina.

Belaza over de vormelenbelofte van Israel om een officieel onderzoek in te stellen

naar het aanhoudende geweld van kolonisten tegen Palestine.

Daarbij werden olijfbomen vernieerd en huizen beschadigd.

En op papier werkt zo'n term, een officieel onderzoek, directe indruk van rechtvaardigheid.

Toch dat er actie werd ondernomen?

Ja, klinkt heel dat krachtig.

Maar de student in onze bronnen, Thomas en Laila, analyserde dit als een klassiek patroon in de politiek.

Een interne komissie in het leven roepen is heel vaak geen instrument om gerechtigheid te dienen.

Het is een instrument om tijd te kopen.

Het houdt eigenlijk gewoon de omiddelijke internationale druk van de ketel.

Exact.

Je boof het uit te zoeken, de wereld stapt even een stapje terug.

En tegen de tijd dat het eindrapoort er jaren later is, kijk iedereen al lang weer ergens anders naar.

De regels en komissies klinken prachtig, maar het is gewoon een vertraagingsstactiek.

En dat zagen ook heel duidelijk in de tweede verhaal over de kracht van narratief en taal.

Dat ging over die Nederlandse activisten, zannen en pieter.

Oh ja, zijn voeren met medische hoopgoederen op een schiprichting is dan boel.

En ze werden midden en nacht geentert door militairen.

En als we kijken naar wat de bronnen om schrijven puurde feitelijke realiteit aan boord,

dan moesten die mensen uren lang in de kou op het deck vast gehouden worden.

Zonder water werden wapens op zijn gericht.

Het was een behoorlijk intimiderende, fysieke situatie.

Zeker, maar toen ze later veilig in de aankomst hal naar de nieuwsbilden op TV keken,

zagen ze hoe de media deze militaire inval omschrijven.

De tekstbal ik onderin beeld, noemde net een, vormelen en exciteer, veiligheidsmaatregel.

Kijk, en dat is dus hoe systemen en media taal als een schild gebruiken.

Door zo'n ingrijpende militaire overval om te dopen tot een maatregel,

trek je direct alle emotie eruit.

Het neutraliseert het helemaal.

Ja, het wordt maatregel klinkt rationeel, gecontroleerd.

Legitiemereigelijk, dat is het onzichtbare geweld van bureaucratie.

Het heeft de macht om menselijk leiden te hernoemen tot een administratief proces.

Voor de maken de realiteit volledigste real.

En waar het papieren schild, misschien nog waar het allermees schuurt,

is in het derde voorbeeld dat we vonden.

En dat brengt ons weer terug bij het hek in Den Haag uit de intro.

Het aameldcentrum voor asielzoekers.

Precies, welaan zo over artuur die daar bij het hek werkt.

Het is 6 uur, sochtens, de regensnijd door je jas, het vriesst.

En hij moet 10 tallen mensen wegsturen.

Waaronder een asielzoeker genaamd, fariet.

En waarom moest die ze wegsturen?

Dat is dus de kerm.

Niet omdat er binnen geen visieke ruimte of een stoel over is.

Nee, de reden is een strikte brandveiligheidsregel die stelt dat er maximaal 2000 mensen in dat pan mogen zijn.

En voor veriet die gewoon probeert om niet onder koel te raken in die regen

is zo'n abstracte regel natuurlijk vol strikt onbegreipelijk.

Hij staat in de kou, hij kijkt door dat hek, hij ziet warmte, hij ziet letterlijk ruimte,

maar hij mag er niet in.

Terwijl Arthur met een enorme knop in zijn maag staat, want hij ziet de waan zien er ook wel van in.

Hij wil best die mensen binnen laten en zo'n kop tegenven, maar hij weet.

Als hij dat doet, sta straks de brand weer op de stoep, sluiten ze in het hele centrum vanwege een overtreeding

en dan is het probleem nog veel groter.

Hij zit totaal klem in de regels.

En die confrontatie daar bij dat hek werd prachtig, nou ja, pijnlijk samengevat, door fariet, hij zei tegen Arthur.

Jullie probleem staat op papier in een kantoor, ons probleem voelen we in onze botten.

Wow, ja, dat is echt de ultieme samenvatting van het valen van dit soort systemen.

Het voelt echt, het voelt alsof we dit soort instansies hebben ingericht als een gigantisch blind algoritme,

toch? Er zit gewoon no nuance in. Het speegsimplech computer says no out.

Precies.

Of het nou gaat om een militaire invalt die door dat systeem wordt geprint als veiligheidsmaatregel,

of een brandveiligheidsregel die stelt dat je mensen beter kunt laten bevriesen in de modder,

dan dat je het bereakende maximum met één persoon over schrijd.

En weet je wat het gevaarlijkste aspect is van zo'n papierenalgeritme,

het vragmenteerd de verantwoordelijkheid.

Kijk naar Arthur.

Hij voelt de schuld wel degelijk, hij voelt onwacht, maar hij heeft die regel niet ontworpen.

Nee, hij voert het alleen maar uit.

De directie of de beleidsmaker die die regel wel ontwerpt zit in een verwarme kantoor

vele kilometer verderop. Die hoeft een asielzoeker als veriet nooit in de ogen te kijken.

De bureaucratie creëert een enorme, comfortabel afstand tussen de actie en de consequentie.

Nou, we hebben het nu de hele tijd gehad over gigantische abstracte meeganisme,

de internationale diplomatie, de kunstmarkt, de asielbureaucratie, je zou als luisteraar best kunnen

denken, goh, die toeleveringsketens en geopolitieke spelletjes,

dat speelt zich allemaal ver boven mijn hoofd af.

Maar dat is echt een ilusie.

Precies, die ilusie kunnen we heel snel doorbrekken.

Die systemen grijpen namelijk snoeihard in op ons lokale dagelijkseleven.

Dat zagen we in het verhaal van winkeleer Joris in het historiecentrum van Delft.

Ja, het perfecte decor voor het flinder effect van globalisering.

Absoluut! Joris verkopt duurzame lentekleiding,

het islente, maar zijn winkel is peinelijk leeg.

Hij wacht al drie weken op een levering katoenen over hem de uitkambotjaar.

Waarom?

Vanwege Justin Time leveringen.

Dat is toch helemaal geen logistiek fenomemer, maar eigenlijk meer een boekhoudkundige truc.

Hier op het vaste land.

Want vooruit op slaan dat kost gewoon giend.

Logisch, vanuit de spreadsheet gezien.

Dus wat hebben ze gedaan?

Ze hebben de Oceaan zelf getransformeerd tot hun maga zijn.

Het vrachtschip op zee is de opslagloods geworden, en die moet dan precies

op het juiste moment Justin Time in de haven aankomen om de winkel direct te vullen.

Het is de efficiëntie tot in het meest extremen doorgevoerd.

Zeker.

Maar wat gebeurt er nu in dit verhaal, er brengt een conflict uit in Iran.

En de onrust in het midde oosten maakt de normale zeerhoedens in eens veel tegevaarlijk.

Dus dat drijvende maga zijn moet helemaal omvaren via zuidelijk Afrika.

Dat kost twee weken extra rijstijd.

En dan stort het hele efficiënten systeem in elkaar.

Precies.

En dan krijg je dus die tragicoomische situatie in Delft.

Een vaste klant, meneer Hendrix, stapt vrolijk binnen voor zijn nieuwe donkerblauwen Linnyasje

voor de bruiloft van zijn nichtje.

En jores moet om doodluk vertellen dat zijn jasje nog ergester hoogte van kaap de goede hoop

dobert vanwege geopolitieke spanning.

Wat dit soort verhalen blot leggen, is echt de extreemekwetsbaarheid van dat Justin Time

systeem.

We hebben alle reserve's, alle bufers, gewoon keihard uit de keten gesneden om willen

van de marchen.

Daardoor is de keten nu zo brekbaar als glas.

Ja, en voor mij ontmaskert het ook de enorme contradictie in wat Joris aan zijn klanten verteld.

Hij adverteert met lokale, transparamte handel.

Meneer Hendrix dacht oprecht dat hij bij een veilig nevelansmerkkocht.

Maar die etelage in Delft is via een onzichtbaar touwtje direct verbonden met militaire in de

rode zee.

Ja, de wereld is één groot web.

Is het voor jou als consument dan uberrat nogal mogelijk om te weten waar je spullen vandaan

komen?

Kunnen we nog ontsnappen aan dit gigantische kwetsbare web?

Zo lang we vasthouden aan dit systeem van hyperglobalisering?

Nee, eigenlijk niet.

Het systeem verkopen de consument ontzettend graag de ilusie van lokale ambacht en transparantie.

Simple weg omdat dat goed voelt.

Het verkopen.

Maar de realiteit is een complexe keten die uit sluitend is gebouwd op snelheid en

kostedaling.

Ja.

En als er ergens in dat wereld wij de spinneweb een draadje knapt, al is het 10.000 kilometer

verderop, dan trilt dat direct onverbiddellijk door tot in een winkelstraat in Delft.

Nou, we hebben echt een gigantische hoeveelheid te rein bestrek in deze verkening, maar ik denk

dat de verborgen rode draad nu voor iedereen ononkombaar is.

We begonden bij dat modehuis dat wordt gedreduiseerd tot een spreadsheet en dat rauwe polk

schilderij dat transformeert in een volkomen, sterile, offshore belegging.

Allem al en de ment.

We zagen hoe de diplomatie zich gedraakt als een schips onder remmen, waarbij je handelscontracten

systematisch voorankrijgen op het leden van een ontvoerd kind.

We ontleden hoe bureaucocratische taal en regels fungeren als een eiskoud schild, waarbij een

taal op papier zwaarderweegt dan mensen in de regen.

En we zagen hoe die boekhoudt kundige efficiëntie ons dagelijks leven verbindt met conflicten

wereldwijd.

Pristisch.

Wat hoop jij nou dat de luisteraar meeneemt uit al deze verhalen?

Ik denk dat inzicht mag het geeft.

Kijk de volgende keer dat jij als luisteraar een nieuwsbericht leest over een officieel onderzoek,

of als je je gewoon ergerd aan een paketje dat vertraagt is.

Probeer dan even te stoppen met kijken naar de oppervlakten, prik door die vormelen taal heen,

herkende meeganisme die we hier besproken hebben en zoek naar de menselijke verhalen en killen

belangen die er achter zitten, want niets in deze systemen is Willekeurig.

Nee, het draait allemaal precies zoals het ontworp is.

Exact.

Ik wil deze diepe duik graag afsluiten met de gedachten die eerlijk gezegd me zelfde afgelopen

dagen niet los heeft gelaten.

We hebben nu uitgebreid gezien hoe onverzettelijk en meedogenloos onze huidige menselijke

systemen zijn.

Systemen die de ons en voor ons zijn gebouwd, maar die letterlijk een brandveiligheidregel

boven een bevriesend persoon plaatsen.

Ja.

Maar stel je dit is voor voor de toekomst wat gebeurt er over een paar jaar.

Wanneer deze ozo-efficiënten-systemen mogelijk volledig worden aangestuurd door kensmatige intelligentsie.

We klagen nu over een systeem dat als een blind algoritme werkt, maar wat als het

dat werkelijk een AI algoritme wordt.

Dat is een enige gedachten.

Een AI heeft immers niet eens het knagen de schuldgevol van Arthur daarbij dat hek.

Het heeft niet de brandende frustratie van een journalist zoals Lotte.

Als je straks de menselijke ruis volledig verwijderd om het systeem tot de ultieme efficiëntie

te stromleinen, wat houden we dan nog over.

De machine draait dan volkomen vrijvingsloos.

Hij voelt absoluut niets.

Misschien is de vraag dan niet meer of we in de knell komen, maar of straks uberhoudt

nog iemand is met de menselijkheid en de bevoegdheid om de machine stil te zetten, iets om over

na te denken.

Heel erg bedankt voor het luisteren en het meedenken vandaag.

Tot de volgende keer.