Verdieping: 5 t/m 7 oktober

Wat heeft een 17-jarige jongen op een afgelegen dijkweg in Brabant, nou eigenlijk gemeen met een bedrijfsfusie van 111 miljard dollar in Hollywood?

Ja, op het eerst gezicht helemaal niet, natuurlijk.

Nee, dat is iets, absoluut niets.

Maar we duiken vandaag in een stapel motivies en dialogen uit het nieuwszochee van de afgelopen dagen.

En we hebben daar twee specifieke verhalen uitgehaald.

Twee verhalen die van hele ongemakkelijke manier met elkaar verbonden zijn, ja.

Klopt. Want ze dwingen ons eigenlijk allebei om na te denken over het concept waarde met de eerste verhaal,

confronteert ons uur met de rauwe, onbetaalbare waarde van een vragieel mensen leven.

Zeker. En tweede verhaal laat dan juist heel etelijk het preiskartje zien dat gigantische meega bedrijven hangen

aan de manier waarop wij onze tijd hier proberen te verdrijven.

Ja, dat tijd die ons nog restig, maar dus welkom bij deze nieuwe diep gaan de analyse voor jou als luisteraar.

Laat we er maar meteen induiken en het eerste dossier openen.

Ja, en dat is een dossier dat je wel echt direct met beide benen op de grond zet.

We kijken naar een bron die een conversatie beschrijft tussen drie personen.

Rick en mijn Lars, toch?

Ja, precies, Rick en mijn Lars.

En zij worden op dat met geconfronteerd met lokaal nieuws over een 17-jarige jongen die om het leven is gekomen in Brabant.

Bizar, echt zo jong nog.

Heel jong.

Hij rijdt op een motor, is van de weg geraakt op een dik en heeft blijkwaar een bocht gemist.

En het onderzoek loopt natuurlijk nog, dus we weten niet zeker of taart rijden de oorzaak was of dat het gewoon een moment van onop lettendheid was.

Maar ja, het resultaat blijft hetzelfde.

Exact, de realiteit slucht daarop die dik gewoon heel onverbeellijk toe.

Wat mij heel erg opviel in die dialog is, hoe we als mensen dan meteen proberen om grip te krijgen op zo'n tragedie door regels te zoeken.

Ja, dat zie je heel sterk gebeuren.

Lars merkt namelijk vrij snel op van, eh, je moet in Nederland toch normaal gesproken, achting zijn om op een motor te mogen rijden.

Klopt in, Emma beaamt dat dan ook.

Ja, en dan redeneer ze samen dat hij vast op een zogenaamde lichte motor gereden moet hebben, want daarvoor kun je blijkbaar op je 17 al je rijbewijs halen.

Maar ja, ik moet eerlijk zeggen dat dit bij mij wel echt behoorlijk wat vragen oproept.

Hoe bedoel je precies?

Nou ja, waarom hebben we een systeem waarbij we zeggen een voelwaardige motorfiets is tegevarlijk voor een 17-jarige, maar we zetten zo'n kind wel op een lichte versie.

Ja, dat is het zogenaamde getrapte rijbewijssysteem in Nederland.

Dat gaat dan specifiek om het A1 rijbewijs.

Oké, en wat houdt dat in?

Nou, de wetgeven probeerte eigenlijk een megenisme in te bouwen van gecontroleerde blotstellingen, risico's.

Ze hebben zo'n lichte motor mag maximaal 11 kilo wat vermogen hebben.

Oh, 11 kilo wat, oké.

Ja, en een cilinderinhoud van maximaal 125 cc.

De teorie erachter is dat je jongen bestuurd is niet direct op een ene vondere zware machine van 1000 cc's.

Nee, zo'n ding dat binnen 3 seconden naar de 100 accereert, ja.

Ja, precies.

Je dwingt zo'n eerst voertagbeheersing en verkeers inzicht op te doen met een heel beperkt vermogen.

Ja, ik snap de teorie, maar ik geëren we daar niet gewoon een levensgevaarlijke ilusie van controle mee.

Nou, het is in de raad een lastige balans.

Want kijk, een dijkweg maakt echt totaal geen onderscheid tussen 11 kilo wat en 50 kilo wat als je die bocht mist en van het asvat afliegt.

En we hebben het hier wel over het menselijk brein op 17-jarige leeftijd.

Ja, de prefrontale cortex is dan nog vol op in ontwikkeling.

Exact, het deel dat risico's in schat en in pilsbeheersd.

Dus we geef een tiner met een nog ontwikkelen brein, een gemotereiseerd voertuig, plakker de doodleuken het lebel ligt op.

En we danken met ze alle dat de wetse wel beschermd.

Het voelt als een soort onzichtbare veiligheidsgehoordeel die er helemaal niet is.

Ja, je raakt daar echt de absolute kern van het veiligheidsdilemma.

Want de visica van een ongeluk, die trekt zich in de raad helemaal niets aan van wetgeving.

Nee, een bomen is een bomen.

Zeker.

Een lichte motorfiets had ons steeds heel gemakkelijk snelheden die doodelijk zijn bij een impact.

Zeker omdat je geen kleukelzonen hebt zoals in een auto.

Ja, je bent gewoon het koetswerk.

Precies.

De regels reduceren dan wel de kans op overschatting van het eigen kunde bij het optrekken,

maar ze elimineren de kwetsbaarheid van een menselijk lichaam op twee wielen geen sinds.

Nee.

En dat is exact de psychologische klapt die in de bron zo duidelijk ziet weer klinken bij de personages.

Ja, ze beginnen niet voor niet direct over hun eigen familie, toch?

Precies.

Zodra het nieuws binnenkomt, denkt er ik meteen als een 17-jarige neefje dat op een scooter rijdt.

Oh ja, en Lars heren het zich die doodangsten van zijn moeder vroeger?

Ja, toen zijn eigen broer motorging rijden.

Ze realiseren zich daar in die dialog ineens heel scherp.

Dat de grens tussen zeg maar een dood gewone dindstag,

en dat alles verwoest in dat regede echt flinterdun is.

Pisaal, hoe snel dat kan gaan.

De staat ook een zinnetje in de notities dat eigenlijk de hele lading deckt.

De ouders wachten thuis op nieuws.

Ja, dat beeld van die wachten de oudersen zegt huivringwerkend.

Je projekteert dat er onmiddellijk op de mensen van wie jij zelf houdt.

Je kunt het bijna niet tegenhouden, nee.

Maar een tit vond ik dus echt opvallend midden in die loodzware beladen sfeer in hun gesprek gebeurt er iets vreemes.

Emma verbreekt de spanning, plotseling, door Lars te gaan plagen.

Ja, een hele onverwachtenwending.

Ze zegt ineens: Lars, jij rijdt als een oma.

Waarop Lars dan weer verontwaardigd protesteert dat oma's ook mensen zijn.

Hoe, ik bedoel, hoe gaan we ineens van rouwende ouders naar een grapje over de rijstijl van Lars.

Het voelt misschien misplaatst, maar vanuit psychologisch oogpunt is dit echt een handboekvoorbeeld van een cognitief verdedigingsmechanisme.

Oh echt?

Ja, want mensen kunnen simpelweg niet heel lang in een staat van akuten existentieële angst blijven hangen.

Het wordt gewoon te zwaar.

Ja, precies.

Als je keihard wordt geconfronteerd met het besef dat het leven elk moment voorbij kan zijn, dan is dat in de psychologie de terror management die je noemt,

dan bouwt die interne druk zich razendsnel op in je hoofd.

Oké, en die grap is dan een soort ontsnappingsroute.

Exact.

Humor werkt dan als een cognitief ventiel, door de situatie ineens absurd te maken of de aandacht te verleggen naar iets totaal banaals, zoals de rijstijl van Lars,

forceert het brein eigenlijk een ontsnapping uit die beginnende paniek?

Dus het is niet dat ze onverschillig zijn?

Absoluut niet.

Het is niet dat ze de dood van de jongen niet serieus nemen, het is gewoon een biologische noodzaak om even zuurstof te krijgen, in een gesprek dat anders echt zou verstikken.

Dat is echt een fascinerende manier om er naar te kijken.

En je ziet ook dat ze aan het einde van dit gesprek concluderen dat het leven kort is.

En dat ze zich vast moeten houden aan de kleine, alledaagse dingen.

Ja, een kopje koffie, een grapje.

Maar hier wil ik eigenlijk de grote omslag maken in onze analyse vandaag.

Wat is eigenlijk die veilige haven waar we met z'n allen naar vluchten als we de zwaarten van het echte leven even niet aankunnen?

Nou, zoeken we afleiding.

Precies, we zoeken massaal afleiding.

We pakken onze scherm erbij, kruipen op de bank en we zetten een of andere serie of film op.

We ontsnappen aan onze eigen fragiliteit door gewoon diep in de gefabriceerde werelden van anderen te duiken.

Ja, heel herkenbaar.

En die schijnbaar onschuldige behoefte aan afleiding, want het lijkt heel puur.

Daar zit dus een industrie achter die op het punt staat fundamenteel te veranderen.

En daar gaat onze tweede bron over.

Ja, dat brengt ons bij het tweede document in ons dossier.

En we kijken hier naar een getal dat eigenlijk elke normale verhouding tart.

Ja, vertel.

Het is een dialoog tussen Rick, Pieter en Lisa, over het nieuws dat Paramount op het punt staat Warner Bros over te nemen.

En de waardering die aan die overname hangt.

Een duizelingwekkende 111 miljard dollar.

100 111 miljard.

Je kunt wel proberen dat voor je te zien, maar het menselijk brein is helemaal niet bedraad om zulke astronomische bedragen te bevatten.

Nee.

Het wordt pas tastbaar als we kijken naar wat het in de praktijk betekent voor de mens op de bank.

Pieter suggereert namelijk in dat gesprek dat deze megafusie misschien wel positief voor ons is.

Ja, hij hoopt op lagere prijzen.

Ja, hij hoopt dat ze straks allebei hun favoriete series allemaal op één platform hebben.

En dat het daardoor mogelijk leidt tot lagere abonnementsprijzen.

Ik was eigenlijk echt stomverbaasd toen ik dat las.

Hoe zo?

Nou ja, is er ooit een economisch precedent geweest waarbij het samenklonteren van zulke titanen uiteindelijk financieel voordelig is uitgepakt voor de consument?

Ik zat meteen te denken: dit is alsof er in een hele grote stad nog maar één gigantische supermarkt overblijft.

Ja, goeie analogie.

Ze hebben daar dan misschien wel alles in de schappen liggen, maar omdat je nergens anders meer heen kunt, bepalen zij lekker de prijs.

Ja, jij hebt zeker een punt.

Maar het argument dat fusie-advocaten en ceo's altijd opwerpen in dit soort situaties is schaalvoordeel.

Oké, dus ze zeggen dat het efficiënter wordt?

Precies.

Ze stellen dat als je twee van die gigantische bedrijven samenvoegt, je overlappende afdelingen kunt schrappen, je deelt dure technologische infrastructuur en je kunt veel efficiënter opereren.

En in theorie, in theorie dus, zou die enorme kostenbesparing doorberekend kunnen worden aan de kijkers thuis.

Klinkt mooi in theorie, ja.

Maar de harde realiteit van de markt waarin we nu leven, de zogenaamde streaming wars, vertelt natuurlijk een heel ander verhaal.

Kijk, die mediabedrijven, dus de oude reuzen, zoals Paramount en Warner Bros, die bloeden op dit moment echt geld.

Ja, die staan flink onder druk.

Ze proberen wanhopig te concurreren met techgiganten, zoals Apple en Amazon.

En het is een ongelijke strijd.

Wacht, daar willen we even op inhaken, want Apple en Amazon zitten toch eigenlijk in een compleet andere wedstrijd.

Die hoeven toch helemaal geen winst te maken op hun series, toch?

Dat is in de kern het grote verschil.

Ze gebruiken zo'n miljoenenproductie als The Lord of the Rings, of Ted Lasso, gewoon puur als lokkertje,

zodat jij uiteindelijk sneller je pakketjes bij ze bestelt of sneller een nieuwe iPhone koopt.

En dat is dus absoluut de kern van het probleem voor het oude Hollywood.

Een bedrijf als Warner Bros moet zijn geld wel echt verdienen met die content zelf.

Dat is hun hele product.

Terwijl Amazon content slechts gebruikt als een soort verkoopkanaal voor hun veel bredere ecosysteem.

Een hele dure klantenlokker eigenlijk.

Precies.

Om die gigantische overmacht het hoofd te bieden moeten de oude filmstudio's wel consolideren.

Ze moeten zo massaal worden dat ze simpelweg onmisbaar zijn voor de kijkers.

Ja.

Maar goed, om terug te komen op Pieters hoop voor lagere prijzen.

Als deze fusie echt doorgaat, dan verdwijnt er gewoon een enorme brok concurrentie.

Inderdaad.

Dit is niet zomaar de buurtslager die viseert met de bakken op de hoek om nog maar even een andere nogiet te gebruiken.

Dit is alsof zo'n bedrijf een tolpoortje bouwt op de enige brug die nog toegang geeft tot de wereld van entertainment.

Ja, en dan bepaalde zij de tol.

Precies.

Als jij als enige de sleutel hebt tot al die gigantische film- en seriecatalogus, dan hoef je helemaal niet meer op de prijs te concurreren met anderen.

Je draait gewoon elk jaar aan de knop, een voorhoogte prijs, want mensen hebben toch nergens anders meer om naartoe te vluchten.

Dat lijkt me toch exact de reden waarom toezichthouders wereldwijd hier heel erg nerveus van worden.

Zeker, dat is precies waar de schoen wringt.

Lisa noemt in de bron gelukkig ook al even dat de overheid meekijkt.

Ja, hoe beoordeelt een mededingingsautoriteit in de praktijk zo'n monsterdeal van 111 miljard?

Dan moet toch einde loze doorjees zijn.

Oh, absoluut, dat zijn jarenlange trajecten.

Toezichthouders kijken naar een paar hele specifieke mechanismen.

Om te beginnen analyseren ze de marktconcentratie heel grondig.

Dus hoeveel marktaandeel ze straks samen hebben?

Ja.

Als Paramount en Warner Bros. samen smelten, welk percentage van de totale wereldwijde mediamarkt hebben ze dan in één klap in handen.

Ze gebruiken daarvoor vrij ingewikkelde economische modellen.

Om te toetsen of een markt overgaat van een, laten we zeggen, gezonde, competitieve ruimte naar een oligopolie.

Een oligopolie? Ja, dat klinkt niet best voor ons.

Nee, dat is een situatie waarbij eigenlijk normaal een handjevol bedrijven alle regels dicteert.

En daarnaast kijken ze heel scherp naar de balans tussen verticale en horizontale integratie.

In dit geval hebben we het vooral over horizontale integratie.

Wat betekent dat precies in deze context?

Dat betekent dat twee directe concurrenten die feitelijk hetzelfde doen met elkaar samensmelten.

En het gevaar daarvan is niet alleen dat de prijs voor de mensen straks stijgt.

Maar is nog een grote gevaar?

Ja, het grootste gevaar op de langere termijn is dat onafhankelijke producenten en filmmakers hun macht volledig verliezen.

Kijk als er straks in plaats van tien nog maar twee of drie grote afnemers zijn voor een nieuw script in Hollywood,

dan bepalen die giganten gewoon volledig wat er wel en niet gemaakt wordt.

Dus het aanbod verschraalt?

Ja, de diversiteit en creativiteit in wat wij uiteindelijk te zien krijgen op de bank,

schrompelt dan compleet ineen.

En dat brengt het eigenlijk allemaal weer direct terug naar de mensen thuis.

Lisa geeft in onze bron heel eerlijk toe dat ze niet alles kijkt,

maar ze houdt gewoon onwijs van films.

Ja, en Pieter wil op zijn beurt graag zijn historische documentaires zien.

Klopt, en Rick die zoekt na een lange drukke werkdag verschrikkelijk gewoon de opluchting van een hele vrouwenkomedie.

Dus ja, als je al die miljarden dollars echt laag voor laag afpelt als je voor beide aandeelhouders kijkt

en voorbij die mededingingsautoriteiten, dan draait het absurde bedrag van 111 miljard dollar,

de simpelweg om het bezit van de dinsdagavond van Lisa, Pieter en Rick.

Ja, het is de ultieme uitdrukking van de hele hedendaagse aandachtseconomie.

In de kern kopen dit soort enorme bedrijven eigenlijk helemaal geen fysieke studio's of camera crews meer.

Ze kopen menselijke aandacht op grote schaal.

Bizar als je het zo bekijkt.

Het is ook peperduur.

Het acquireren van een nieuwe klant in deze overvolle markt is extreem kostbaar,

de marketingkosten rijzen de pan uit.

Iedereen vist in dezelfde vijver.

Ja, precies.

Maar het behouden van die klant, dus voorkomen dat jij en ik uit frustratie ons abonnement weer opzeggen,

dat vereist een bodemloze put aan nieuwe content.

Dus door Warner en Paramount te fuseren, creëren ze een bibliotheek die zo immens groot is,

dat een Lisa of een Peter eigenlijk nooit meer een reden kan bedenken om het platform ooit nog te verlaten.

Nee, want alles staat er toch wel op.

Die 111 miljard, dat is gewoon de keiharde financiële waarde die de industrie hangt aan de schaarse uren

waarin wij proberen te ontsnappen aan onze dagelijkse realiteit.

Dat is toch eigenlijk best wel dystopisch.

Laten we die twee uitersten van vandaag eens naast elkaar leggen voor de luisteraar,

want we hebben echt een flinke reis gemaakt door die bronnen.

Dat hebben we zeker, ja.

Helemaal aan het begin van onze analyse,

stonden we daar op die winderige dijk in Brabant.

We zagen de extremen, fysieke kwetsbaarheid van een 17-jarige jongen op een motor.

Een enkel moment van onoplettendheid, een piepkleine verkeerde inschatting van de bocht

en gewoon alles houdt op.

En dat voel je?

Ja, dat was een realiteit die zo hard was dat de mensen in onze bron eigenlijk direct voelde

dat ze nu hun familie moesten bellen.

Dat ze moesten controleren of de mensen van wie ze het meeste houden wel veilig waren.

Het is heel primair.

Het eerste verhaal reduceerde de wereld gewoon tot haar absolute essentie.

Het laat ons genadeloos zien dat onze tijd heel erg eindig is.

Dat die zekerheid die we voelen als we zorgeloos de deur achter ons dicht trekken,

eigenlijk niet meer dan een illusie is.

Ja, je weet het gewoon nooit.

Nou, het confronteert ons met de keiharde vraag

wat onze beperkte tijd op aarde eigenlijk nog waard is.

Als we weten hoe ontzettend plotseling het allemaal voorbij kan zijn.

Ja.

En dan bevindt ze zich helemaal aan de andere kant van hetzelfde spectrum, die abstracte,

klinische, miljarderverslinnende wereld van de media-overnames.

Een enorm contrast.

Terwijl wij worstelen met de fragiliteit van het leven

en de angst om mensen kwijt te raken,

zitten daar ergens gigantische corporaties,

wiskundige modellen te bouwen om onze schaarse vrije tijd te coloniseren eigenlijk.

Dat is een heel treffend woord voor.

Ze zijn bereid om bedragen te investeren die letterlijk

het bruto nationaal product van veel landen overstijgen,

puur om de controle te krijgen over de weinige ontspannen uren

die we na ons werk nog over hebben.

We hebben het vaak over de aandacht-economie,

maar eigenlijk is het toch gewoon de tijd-economie?

De paradox in de bronnen is ook wel heel treffend.

Lisa zegt in een gesprek bijvoorbeeld heel gelaten.

We kunnen niets doen.

Behalve series kijken.

Ja, ze legt ze gewoon bij neer.

Ze accepteert die situatie vooral volledig.

Terwijl de personages in dat eerste verhaal,

wanhopig grijpen naar de connectie met hun geliefden,

omdat het leven zo breekbaar is,

leven ze in het tweede verhaal hun schaarse vrije uren,

eigenlijk zonder al te veel weerstand,

weer bij de grote techgiganten

en de oude Hollywoodstudio's.

Ongelooflijk.

En dat brengt mij eigenlijk bij de gedachte

die we je vandaag meegeven om zelf

misschien nog even verder over na te denken.

We zijn inmiddels zo gewend geraakt aan het idee

dat ons vermaak nu ineens geld kost.

En we maken ons massaal druk

over een prijstijging van een paar euro voor Netflix of HBO.

Maar, en hier komt de kern,

als die eerste bron,

ons zo keihard met de neus op de feiten drukt over hoe kort,

hoe vreselijk kwetsbaar,

hoe onvervangbaar ons leven is,

waarom zijn we dan vervolgens zo ontzettend bereid

omdat het allerduurste wat we bezitten,

onze tijd en onze aandacht,

zo gedachteloos te verhandelen

aan bedrijven die daar doodleuk

honderd elf miljard dollar mee proberen terug te verdienen.

Ja, dat is een hele goede vraag om even te laten bezinken.

Nou, in ieder geval, dat deze duik

in de bronnen je een nieuw perspectief heeft gegeven?

Doe in de tussentijd misschien even wat Rick en Lars doen

en Emma zeggen: leg je telefoon gewoon even weg.

Vergeet de nieuwste hitserie?

Ja, vergeet de serie's en ga even praten met je familie.

Bedankt dat je daar vandaag weer de tijd voor nam

om dit allemaal samen met ons uit te pakken

tot de volgende diepgaande analyse.