Verdieping: 5 t/m 7 oktober

Ja, dan denk je al snel aan dingen als trouw maar toch of de fragiliteit van veiligheid?

Precies, of zoals iets heel abstracts, zoals de waarde van geld.

We verwachten eigenlijk altijd dat we daar het enorme ingewikkelde academische apparaat nodig hebben.

Ja, van die dikke boeken voor jou gewoon, zeg maar.

Exact, maar wat nou als dat helemaal niet waar is?

Wat als je juist de diepste, meest rauwe werkelijkheid van ons bestaan,

het allemaal best kunt vangen.

Door het gewoon terug te brengen tot de meest simpele,

de alledaagse taal die er is.

Dat is een hele fascinerende gedachte.

En dat is precies waar de bronnen van vandaag over gaan, toch?

Ja, klopt.

De bronnen die we vandaag voor je hebben liggen,

speciaal voor deze verkenning zijn twee verhalen,

uit de zogenaamde A2-taal-niveau-news-recap.

En voor de duidelijkheid voor de luisteraar: A2 is een niveau voor mensen die de taal net aan het leren zijn.

Ja, precies.

Korte duidelijke zinnen, geen zeldzame woorden of ingewikkelde grammaticale constructies,

en het toeval wil dat beide verhalen draaien om een hoofdpersoon met exact dezelfde naam, namelijk Noor.

Maar daar houden gelijk en is wat betreft de setting ook wel direct op.

Ja, absoluut.

Het eerste verhaal wordt verteld door een docent genaamd Rick uit Den Haag.

En het is een heel puur verslag van een schietpartij tijdens een straatfeest in Amerika.

Bizar contrast met die simpele taal.

Zeker.

En het tweede verhaal speelt zich af in een fietswinkel in Delft.

En dat gaat over papiergeld, een gele fiets en iets dat in de politieke context bekend staat als box 3.

Ja, twee compleet andere werelden dus.

Maar onze missie voor deze deep dive is om te onderzoeken hoe deze twee verhalen een fundamenteel

universel thema met elkaar delen.

Namelijk de botsing tussen onze verwachtingen en de realiteit.

Ja, of liever gezegd, de illusie van hoe de wereld werkt, die keihard botst met de onvermijdelijke rauwe werkelijkheid.

Dus de illusie van veiligheid in het ene verhaal en de illusie van waarde in het andere.

Oké, laten we dit even ontleden.

We beginnen bij dat eerste verhaal, de Noor uit Amerika.

Ja, en de opbouw van die eerste tekst is echt heel bewust gekozen.

Maar wordt als lezer eerst een perfect georkestreerde idylle neergezet, helemaal opgebouwd uit uiterst bezielde menselijke details.

Het is heel zintuigelijk toch? Noor is een week in Amerika, ze heeft een vrije dag en ze trekt haar rode schoenen aan.

En dat detail valt direct op, want het zijn mooie schoenen, maar ze knellen een beetje.

Ja, dat is zo'n extreem herkenbaar, onschuldig, fysiek ongemak.

Precies, ze gaat naar buiten, naar een straatfeest en de tekst focust puur op wat ze ziet, ruikt en proeft.

Ze ruikt warm vlees en broodjes, ze ziet zoete koekjes, drinkt koud sap.

Het is een zonnige dag met een strakblauwe lucht.

En dan ontmoet ze ook nog een verkoper?

Ja, Ben met die enorme opvallende gele hoed.

Als een vraag daarover op hem afkomt, zegt hij gewoon heel nuchter dat zijn hoofd anders te warm wordt.

Kijk, alles ademt normaliteit in die zinnen.

Het is de weergave van een wereld waarin de aller grootste zorg is, dat je schoenen een beetje strak zitten,

of dat je hoofd te warm wordt in de zon.

Dat is dus die illusie van veiligheid waar we het over hadden.

De onuitgesproken aanname dat als het weer mooi is en je in de menigte van vrolijke mensen bent, dat je dan veilig bent, dat er niets kan overkomen.

Maar dan slaat het om.

En hoe, in diezelfde droge gestripte stijl staat de plotselinge en ik citeer hier even,

dan klinken er harde geluiden tussen de huizen.

Iemand schiet op de mensen bij het feest.

Dat komt hard binnen.

Ja, enorm.

Toen ik dat las voelde het echt alsof ik in die bioscoop zat, te kijken naar een vrolijke romantische komedie.

En ergens achterin de zaal besluit een medewerker zonder enige waarschuwing de filmrol te verwisselen naar een rauwe oorlogsdocumentaire.

Dat is een hele goede vergelijking.

De overgang is zo abrupt dat je hersenen het gewoon even niet kunnen verwerken.

Hoe beïnvloedt die extreem simpele A2-taal de impact van zo'n verschrikkelijke gebeurtenis op ons als lezer.

Wat hier zo fascinerend is, is het psychologische mechanisme van die simpele taal.

Ik bedoel, normaal gesproken wanneer we in het nieuws over een tragedie lezen.

Gebruikt de journalistiek een heel arsenaal aan bijvoeglijke naamwoorden.

Ja, dan lees je over een afschuwelijk drama of zo.

Precies een afschuwelijk drama, een hartverscheurende tragedie of een traumatiserende gebeurtenis.

Waardoor ons eigenlijk al verteld wordt, hoe we ons moeten voelen,

voordat we de feiten überhaupt tot ons hebben genomen.

Exact.

En paradoxaal genoeg werken die complexe zware woorden vaak juist als een emotioneel schild.

Ze creëren afstand, je brein leest tragedie, stopt het in het cognitieve mapje erg nieuws van de dag.

En je kunt gewoon met een zekere afstand blijven kijken.

Maar dit nieuws kan dat dus niet.

Nee, op dit A2-taalniveau ontbreken die conceptuele schilders volledig.

Er is geen abstracte duiding, er blijven alleen naakte, fysieke feiten over.

Dat vind ik ook opvallend.

De bron oordeelt nergens, er is zeg maar geen enkel politiek commentaar op de Amerikaanse wapenwetgeving.

Er staat heel neutraal, twee mensen zijn dood.

Voor hen kan een dokter niets meer doen.

Slic.

Ja.

Nog 35 mensen hebben hulp van een dokter nodig.

Noor ziet mensen met pijn in hun armen. Anderen kunnen niet zonder hulp lopen.

Door het ontbreken van dat filter raakt het je veel directe.

De stapen volledig Nergens expliciet dat Noor dood bang is of in paniek raakt.

Nee, dus pure actie en observatie.

Ben wijst naar de deur achter zijn tafel. Ga naar binnen. Noor loopt door de deur van een kleine winkel. Binnen zitten al zes mensen op de grond.

En dan staat het dit zinnetje wat mij echt bij bleef.

Noor voelt geen pijn, maar haar benen zijn zwaar.

Ze houdt haar tas tegen haar buik. Haar handen voelen koud, ook al is het warm.

En daar zie je dus hoe ontzettend goed deze tekst de visualogisch realiteit van trauma vankt.

Hoe bedoel je dat precies?

Nou, wanneer iemand in akut levens gevaarverkeerd trekt het sympathische zenoestelsel inwerking.

Het bloed trekt letterlijk weg uit je extramiteiten, van daar die koude handen, om je vitale organen te beschermen.

Oh wow, dus het is puurliggaamelijk.

Ja, je lichaam bereidt zich voor op de vecht of vluchtreactie, dat zwaarige volgende benen is.

Purificiologie, geen literarige metafoor.

Het verhaal beschrijft gewoon een lichaamelijke overlevingstand.

Geen ingewikkeldeupsigologisch analysen, maar de rauwe, fysieke weerslag van terreur.

En dat trekt zich ook door naar het einen van het verhaal merk ik.

Wanneer de akute dreiging voorbij is.

Noor is opgehaald en zit veilig in haar hotelkamer.

Ja, de naastleep.

Precies.

Het echte impact van wat er is gebeurd, wordt niet beschreven door haar urenlang huilend of trillend op bed laten zitten.

Het zit in haar routine.

Of beter gezegd, het doorbreken daarvan.

De schoenen.

Eerder lazen we hoe ze haar rode schoenen aandeed die netjes naast het bed stonden.

En na de schietpartij staat er opeens: ze zet ze niet netjes naast het bed.

Vandaag hoeft dat niet.

Het is de dekonstructie van naar dagelijkse orde, zeg maar.

Die rode schoenen stonden symbool voor controle, voor het voorbereiden op een normale dag.

Nu z'n weet hoe fragiel die normaaliteit eigenlijk is.

Heeft het netjes neerzetten van schoenen elke betekentes verloren.

Zet gewoon geen uurt meer.

Precies.

Maar het meest veelzeggende detail vind ik nog wat ze doet met dat ene koekje dat ze eerder van Ben kocht op het straatfeest.

Oh ja.

Dat bewaarde ze voor later.

Ze legt het op tafel in de hotelkamer, maar ze eet het niet.

En dat is in deze context de ultieme manifestatie van trauma.

Dat koekje vertegenwoordigde de toekomst.

Een belofte van iets lekkers later op de dag.

Iets om eruit te kijken.

Kijk, een fundamenteel onderdeel van de illusie van veiligheid is de aanname dat er een later is.

En dat dat later voorspelbaar is.

Door dat koekje te laten liggen, laat het verhaal op de meest minimalistische manier zien hoe die

belofte van de toekomst is verbrijzeld.

De teorie van een veilige wereld is gewoon keihard weggeslagen door de fysieke werkelijkheid.

Ik snap helemaal hoe dat meegenis meer werkt, echt prachtig geanalyseerd.

Maar, en hier moet ik je toch even uitdagen, als ik nou onze outline voor vandaag kijk,

is de volgende stap een verhaal in een fietsenwinkel in Delft.

Ja, dat klopt.

Met een regenachtig zaterdagmiddag en een discussie over belasting.

Is het niet een gigantische bijna onlogische sprong om een traumatische schietpartij te

vergelijken met iemand die klaagt over een financiële regel?

Hoe kunnen we die twee in vredes naam aan elkaar knopen, zonder de ernst van het eerste verhaal te

kort te doen?

Dat is een heel terechte vraag.

En als we puur naar de oppervlakte kijken, is er inderdaad geen enkele connectie.

Maar we kijken hier echt naar de onderliggende structuur.

Oké, leg uit.

We maken heel bewust de stap van een plotselinge, gewelddadige, fysieke confrontatie met

de realiteit, naar een veel langzamere, abstractere, maar even zeer onontkoombare confrontatie

met de realiteit.

Een ander soort realiteit, dus.

Precies.

Namelijk de botsing tussen onze conceptuele wereld, dus de systemen die we zelf hebben bedacht,

zoals geld en wetten, en de onverschillige fysieke wereld om ons heen.

Beide verhalen gaan in de kern over het moment waarop een illusie scheurt.

Oké, laten we de sprong dan maar wagen.

De setting is inderdaad een wereld van verschil, geen brandende zon in Amerika, maar een

druilerige grijze zaterdag in Delft.

Heel oerhond, ja.

Precies.

Het ruikt in die fietsenwinkel heel vertrouwd naar nieuwe rubberbanden en verse koffie.

De verteller van dit verhaal zoekt een nieuwe fietsbel, omdat zijn huidige bel klinkt

als dit vind ik echt een schitterende observatie, een kleine boze muis.

Geweldig, detail.

Ja, toch.

En Daan staat fietsen te maken, daar in een groene trui.

En naast hem zit zijn 20-jarige dochter en zij heet dus ook Noor.

Ze heeft een kleine blauwe beer aan haar tas hangen.

Deze Noor wil heel graag een speciaal voor haar gele fiets kopen, die in de etalage staat.

Net zo geel als haar banaan.

Haha, ja.

Net zo geel als mijn banaan, zegt ze.

Terwijl ze haar verder volstrekt lege tas opentrekt.

En dat is dus het startpunt van een heel basaal economisch conflict.

Ze wil een tastbaar object, een fiets, maar haar vader Daan geeft haar die fiets niet.

In plaats daarvan geeft hij haar een wit briefje, met daarop een naam, een bedrag van 1000 euro en een datum ergens in de toekomst.

En Daan heeft ondertussen een krant voor zich liggen.

Hij leest een artikel over geld op papier en erboven staat een term box 3.

Ja, de gefereste box 3.

Inderdaad.

Voor de luisteraar die niet dagelijks de financiële pagina speelt,

box 3 is in Nederland het deel van de inkomsten belasting dat gaat over het belasten van je vermogen, zoals spaar geld of beleggingen.

Het is een nogal complex systeem.

Zeker de laatste jaren.

Ja, Daan legt in heel simpele bewoordingen uit dat de mensen in Den Haag het niet eens zijn over de regels van dit soort briefjes.

Over geld dat je eigenlijk nog niet in handen hebt.

Of geld dat teoretisch gezien meer waard zou moeten worden.

Het abstracte geld, zeg maar.

Ja, en dat doet me eigenlijk denken aan situaties waarin je een cadeobon krijgt

voor een fantastisch, exclusief restaurant.

Je staat buiten, het giet van de regen, je hebt enorme honger en je leest op de achterkant dat de bon pas over zes maanden geldig is.

Oh, ja.

Je bezit weliswaar de belofte van de rijkdom van een geweldige maaltijd,

maar in de keiharde en natte realiteit van het hier en nu heb je absoluut niks en een rammelende maag.

Hoe fileert zo'n alledaags tafereel in een fietswinkel precies de absurditeit van hoe we met geld omgaan?

Als we dit in een breder perspectief plaatsen, dan raakt deze uiterst eenvoudige tekst

aan de absolute kern van de monetaire filosofie.

Dat klinkt zwaar wat bedoel je precies?

Nou, wat is geld eigenlijk?

Vroeger ruilden we fysieke goederen.

Daarna gebruikten we goud, wat op zichzelf een zeldzaam materiaal was,

maar tegenwoordig gebruiken we virtueel geld.

En virtueel geld is in wezen niet meer dan een gedeelde sociale afspraak.

Een collectieve illusie bijna.

Precies, een illusie van waarde die puur in stand wordt gehouden omdat we er allemaal in geloven.

Een stukje papier of een getalletje op een scherm is natuurlijk niets waard.

Totdat we met z'n allen afspreken wat je ermee kunt doen.

Exact.

En het debat in de politiek over box 3 draait, en dan kijken we er nu even volledig objectief en neutraal naar

vanuit wat de bron zegt, om de moeilijkheid van het belasten van een aanname.

Een aanname over hoeveel geld je hebt verdiend?

Ja, het systeem ging er jarenlang vanuit dat geld dat je bezat automatisch met een bepaald percentage zou groeien.

Een theoretisch rendement.

Men belast dus letterlijk de theorie, ongeacht of die groei in de

fysieke werkelijkheid wel echt had plaats gevonden.

Dat is wel de ultieme abstractie.

Het is extreem abstract.

Daan en zijn krant symboliseren die abstracte wereld, maar de verteller in de winkel die op z'n vertelt

en merkt heel droogjes op.

Een briefje en echt geld zijn niet hetzelfde.

Met papier kun je veel doen, maar niet alles.

En de reactie van die jongen Noor daarop is prachtig, want zij weiger dus gewoon mee te gaan in die abstractie.

Daan zegt dat ze dat geld later krijgt, niet vandaag.

Noor vraagt of ze met die belooft op papier, nu die gele fiets kan meenemen.

En dan wordt het antwoord nee.

Nee, natuurlijk niet.

Vervolgens pakt ze dat theoretische document, dat witte briefje met de belofte van 1000 euro.

En ze vouwt het heel voorzichtig op totdat het de vorm van een bootje heeft.

Ze zegt dat heb ik nu geld en een boot.

Dat is een briljante, instinctieve reactie op een falend concept.

Voeg dat?

En wat ze eigenlijk doet is het abstracte concept deconstrueren.

Of er een fysiek object van proberen te maken dat nu ergens voor dient.

Alles is het maar speelgoed.

Het is een poging om de theorie terug te dwingen in de fysieke realiteit.

Maar hier laat het verhaal zo mooi zien dat de natuur wetten zich helemaal niets aantrekken

van onze sociale constructies.

Nee, want het blijft niet bij teorie.

Buiten beginnen de eerste dikke regendruppels tegen het raam van de winkel te tikken.

Er komt een jongen binnen met een kletsnatte jas.

Noor kijkt naar haar papieren duizend-eurobootje op de toonbank.

En concludeert heel nuchter.

Mijn boot kan niet tegen regen.

Misschien blijft hij liever hier bij de koffie.

Een papieren boot net als een papieren belofte of een theoretisch belastingsysteem is niet waterdicht.

De elementen vernietigen eruit.

En de realiteit van Noor is dat zij wel die regen in moet.

Ja, ze moet ergens heen.

Precies, de verteller vraagt haar waarom ze die gele fiets eigenlijk zo graag wilde.

Wat blijkt?

Ze fietst elke dag naar haar werk in een boekenwinkel.

Het regent vaak.

En haar huidige fiets is te klein.

Dat is de onontkoombare fysieke realiteit van haar bestaan.

Ze heeft gewoon vervoer nodig, nu.

Ja.

Voor de belofte van papieren rijkdom in de toekomst.

Kan ze vandaag geen droog pak of een comfortabeler iets voor haar werk kopen.

Dus moet ze dealen met wat ze wel heeft.

Ze laten haar telefoon zien hoeveel echt geld ze op dit moment bezit.

En het is ja, bij lange na niet genoeg voor die droomfiets.

De realiteit forceert haar om een compromis te sluiten.

Wat koopt ze dan?

Ze kiezen dat eigenlijk alleen een nieuwe fietsbel.

En die zacht klinkt.

In plaats van die boze muis.

Voor haar oude te kleine fiets.

Ze vouwt het papierenbootje weer netjes plat en stopt de belofte weg.

En ze zegt echt verrassend vrolijk.

Vandaag een bel later een fiets.

Dat is de ultieme overwinning van het pragmatisme.

We debatteren natuurlijk constant in grote termen over miljarden, begrotingsdebat, rendementen.

Allemaal theorie?

Ja, maar aan de basis van al die theorieën staan mensen zoals Noor.

Die simpelweg door de regen naar hun werk moeten.

Een theoretisch bezit repareert de band van haar fiets niet.

Het papierenbootje zingt.

Het is echt verbluffend hoe diep je schouwt in verhalen die specifiek geschreven zijn

in zinnen van maximaal 10 woorden.

Zonder ook maar één ingewikkeld concept bij naam te noemen.

Tijd om even de balans op te maken, denk ik.

Lijkt me logisch.

Als we uitzoomen hebben we vandaag gezien hoe deze twee totaal verschillende werelden draaien

om precies hetzelfde als.

Aan de ene kant de abrupte, hard verscheurende realiteit van een tragedie op een straatfeest.

De illusie van veiligheid.

Biedt geen enkele fysieke bescherming wanneer het echte gevaar dreigt.

En de trauma-respons daar is puur fysiologisch.

Precies.

Aan de andere kant hebben we de alledaagse grijze realiteit in een Delftse fietsenwinkel,

waar de abstracte belofte van geld, theorie over box 3 en papieren bootjes onbruikbaar

blijken, wanneer je daadwerkelijk door de stromen regen moet navigeren.

In beide situaties versplintert de theorie zodra deze de harde werkelijkheid raakt.

Dus wat betekent dit nu eigenlijk?

Als we dit proberen te vertalen naar hoe jij als luisteraar je dagelijks leven leidt,

dan schuilt hier een hele belangrijke waarschuwing in over de systemen waarop we bouwen.

Oh, vertel.

Ik bedoel, we besteden een enorm deel van ons leven in abstracties.

We plannen onze weken vooruit in digitale agendas, we maken prognoses voor ons pensioen.

We navigeren door de verwachtingen van ons werk of onze relaties,

op basis van hoe het zou moeten zijn.

Ja, we bouwen eigenlijk constant de illusies van controle en voorspelbaarheid.

Maar deze verhalen herinneren ons eraan dat we de grond onder onze voeten niet uit het oog mogen verliezen.

Een financieel plan weerhoudt de regen niet en de afspraak dat de wereld veilig is stopt een kogel niet.

Hard, maar waar?

De fysieke wereld trekt zich absoluut niets aan van onze constructies.

We moeten leren om sneller te schakelen tussen de wereld zoals we die hebben opgeschreven in onze ingewikkelde theorieën

en de wereld zoals die zich daadwerkelijk, fysiek voor onze neus afspeelt.

We leven te veel in onze hoofd eigenlijk.

In het script dat we hebben geschreven in plaats van het podium waar het echte stuk zich afspeelt.

Dat is een les die je op elk niveau kunt toepassen.

Klopt.

En dat brengt me eigenlijk bij een laatste misschien wel de meest confronteerende gedachte,

iets om mee te nemen de rest van je dag.

Ik ben heel benieuwd.

We hebben gezien hoe effectief deze a2 taal is.

Het stript alle bescherming weg.

Maar roept dit geen belangrijke kritische vraag op over ons eigen taalgebruik.

Hoeveel doel je dat we te moeilijk praten?

Ja, wij gebruiken zeker in de volwassen professionele wereld voortdurend complexe taal,

jargon en ingewikkelde analyses.

We praten over strategische herstructureringen in plaats van mensen verliezen hun baan.

We hebben het over geopolitieke spanning in plaats van landen die elkaar met geweld bedreigen.

Oh, wow.

Ja, dat doen we continu.

Misschien moeten we ons afvragen of we al die dure woorden niet simpelweg gebruiken om onszelf te beschermen,

tegen de rauwe werkelijkheid.

Was een soort schild.

Wat zou er gebeuren als we onze eigen ingewikkelde problemen,

of het nou een vastgelopen discussie op je werk is, of een hele persoonlijke angst,

eens verplicht zouden moeten opschrijven in uitsluitend diezelfde, simpele korte zinnen op A2-niveau.

Welke illusies of uitvluchten vallen dan direct weg?

Inderdaad.

En wat blijft er echt over als je stopt met de werkelijkheid mooier, vaker of ingewikkelder te maken dan ze is?

Dat is echt een vraag die stevig aankomt.

Wat blijft er over als je de laag gewoon van je eigen leven afwast?

Het dwingt je inderdaad om in de spiegel te kijken, zonder filters.

Dank je wel voor deze superheldere blik en de scherpe analyse.

Graag gedaan.

En dank je jou voor het luisteren naar deze verkenning.

En onthoud, soms is de wereld gewoon niet te vangen in dikke academische rapporten.

Soms is de lucht gewoon blauw, soms is je geld niet meer dan een papieren bootje in de regen.

En soms klinkt je fietsbel simpelweg als een kleine boze muis.

Tot de volgende keer.