Verdieping: 5 t/m 7 oktober

Als we over tijd nadenken, zien we het meestal als een soort van de strakken wiskunnige vermule, toch?

Ja, heel voorspelbaar vooral.

Precies, je kijkt op je horloge, de seconden tikken keurig weg.

En je weet gewoon exact waar je aan toe bent.

Een minuut is 60 seconden, of je nou de afwas staat te doen of wacht op de uitslag van een van de belangrijkste examens.

En dat is natuurlijk ook geruststellend, die meetbaarheid.

We hebben zeg maar ons hele moderne leven eigenlijk om die illusie van controle heen gebouwd.

Klopt, maar zodra je menselijke connecties en emoties in de mix gaat gooien, dan vliegt die hele strakke wiskundige formule eigenlijk direct uit de ruimte.

Tijd en verbinding vormen samen een landschap dat behoorlijk irrationeel is.

Ja, voorkomen, soms staat het tijd echt helemaal stil.

Ja, en soms glipt er gewoon een heel kort moment door je vingers, zonder dat je het überhaupt in de gaten hebt.

Wat eigenlijk betekent dat we tijd pas echt voelen door de manier waarop we het met andere delen.

Of ja, je voelt het door de momenten waarop we dat nalaten.

Exact.

En dat is dus meteen de kern van onze verdieping vandaag.

Welkom, fantastisch dat je er weer bij bent.

We hebben twee bronnen voor je klaar liggen die, nou ja, als je ze naast elkaar legt echt fascinerende dingen onthullen over hoe wij als mensen verbinding zoeken.

Ja, het zegt een mooie combinatie vandaag.

Zeker.

Onze missie in deze verdieping is eigenlijk ontdekken hoe tijd, geduld en van die ogenschijnlijk kleine gebeurtenissen ons aanzetten tot...

Ja, het maken van echt de connecties, of dat nou een connectie is met mensen van 1000 jaar geleden of gewoon een vreemdeling in een lange rij.

Precies.

Of een familielid dat we een beetje uit het oog zijn verloren.

We bekijken zo een reisverslag naar het British Museum in Londen en leggen dat naast een heel klein, intiem verhaaltje op een terwijlere zaterdagochtend bij een lokale bakker naast.

Twee volstrekt verschillende decours?

Absoluut.

De ene is echt doordrenkt van wereldgeschiedenis en het andere van die alledaagse routines, waar de psychologische drijfveren van die hoofdpersonen die overlappen op een manier die je waarschijnlijk niet direct verwacht.

Nee, dat verraste mij ook enorm.

Dus we gaan kijken naar een eeuwenoud kunstwerk van draad, de geur van natte jassen, een onverwacht krantenbericht en we eindigen bij een warm brood dat een stilte van drie maanden doorbreekt.

Laten we meteen naar Londen gaan, zou ik zeggen?

Ja, laten we dat doen.

We stoppen in het verhaal van Sofie en haar broer Bram, die staan daar in Londen voor dat massieve, imposante gebouw van het British Museum.

En het doel is het bekijken van het beroemde tapijt van Bayeux.

Een gigantisch bijna duizend jaar oudwerk.

Ja, echt een bizarre lap stof, helemaal bedekt met honderden kleine, met de hand geborduurde figuren.

En Sophie is daar omdat ze de kleuren en de details wil zien.

Ze is thuis namelijk zelf ook bezig met het maken van kleine bloemen met naald en draad.

Ja, ze zoekt daar echt een soort van ambachtelijke connectie met dat verleden.

Precies.

Maar de realiteit van dat moment in Londen werkt totaal niet mee, het is echt afzien.

Om te beginnen, bram is eigenlijk alleen maar mee voor de vakantie en het lekker eten.

Typisch.

Ja, en hij klaagt echt steen en been.

Hij houdt opgegeven met twee appels uit z'n rugzak, want en dit vind ik zo mooi.

Hij heeft de drie broodjes die eigenlijk voor vandaag bedoeld waren gisteren uit verveling al opgegeten.

Ja, en dan staan ze daar buiten in een gigantische rij.

Een absurd rij.

Die slaat echt de hoek om, er is een koude, gure wind.

Je wordt constant zo'n harde bus voorbij denderen.

En dan ook nog en dat is misschien wel het eerste.

De geur van verse koffie, die uit een café aan de overkant hun kant op waait.

Echte marteling op dat moment.

Je ziet hier dus heel mooi het ultieme contrast tussen de verwachting van zo'n verheven...

... even culturele museumervaring en dan de rauwe fysieke ongemakken van je lichaam dat gewoon kou en honger lijdt.

Bram vertegenwoordigt daar eigenlijk de moderne ongeduldige consument.

Ja, hij wil nu koffie nu naar binnen.

En daar zat ik dus ook een beetje mee in mijn maag.

Want kijk, ik begrijp best dat je uren in een koude rij gaat staan voor.

Ik noem maar wat, de nieuwste meest spectaculaire achtbaan.

Ja, voor de adrenaline.

Precies, dan investeer je tijd en ongemak voor een enorme stoot adrenaline.

Maar ze staan hier gewoon twee uur te vernikkelen voor een oud stuk stof achter glas.

Is er iets in de wereld?

Laat staan een tapijt dat het waard is om daar meer dan twee uur in de koude voor te wachten?

Nou ja, dat is dus precies waarom we dit soort pelgrimstochten, om ze zo maar te noemen, nog steeds maken.

Hoe bedoel je dat?

Kijk, het wachten zelf krijgt een functie.

Het wordt een gedeelde ervaring.

Je staat in die rij en dat ongemak forceert mensen eigenlijk om uit hun individuele bubbel te stappen.

Zagen we dat ook in de bron met het personage Els?

Oh ja, Els zit daar terecht.

Met de warme trui en de koude voeten.

Ja, exact.

Zij staat voor Sofie en Bram in de rij, haar dochter is even weg om koffie te halen.

Els begint gewoon hart op te klagen over de kou.

Nou, in een normale situatie op straat zou je elkaar straal negeren, toch?

Absoluut en kijk je weg.

Maar hier, door dat gedeelde ongemak, ontstaat er echt een soort van micro samenleving.

En dan gebeurt er iets moois.

Bram houdt opgegeven met ook koffie en een zakje koekjes.

En hij deelt die koekjes spontaan met Els.

Ja, hij koopt eigenlijk de gezelligheid af, dacht ik toen ik het las.

Weet je wel, ja.

Maar het werkt wel.

Raak in gesprek, de tijd gaat sneller.

En dit is psychologisch zo interessant.

Je hebt Bram die heel moedern ongeduldig is met zijn koekjes en zijn appels.

Ja.

En ze staan op het punt om een kunstwerk te zien dat letterlijk duizenden uren aan engelengeduld heeft gekost.

Dat contrast is gigantisch.

Ja, dat noem je mooi.

En dan ruim twee uur mogen ze eindelijk naar binnen.

En die overgang is fantastisch om te beschrijven.

Buiten was het lawaai en koud.

En binnen ruik je ineens die geur van eeuwenoude stenen en natte jassen van andere bezoekers.

Het vertraagt meteen, hè?

Ja, enorm.

En als ze dan voor dat werk staan, die kleuren van die draden, rood, groen, geel.

Het is in het echt zoveel feller dan op foto's.

Je ziet al die dieren, die boten, die huizen.

En zelfs Bram slaat dan een beetje om, toch.

Al doet hij dat op zijn eigen manier.

Ja, geweldig.

Hij ziet zo'n geborduurd mannetje met een hele vreemde verwrongen houding.

En dan maakt Bram een grap van: kijk, die lijkt op mij.

Dat wachten in die kou.

Nou, typisch.

Maar goed, hij maakt het wel behapbaar zo.

Precies.

En voor Sophie is het nog veel dieper.

Zij raakt zo geïnspireerd door die makers van vroeger dat ze besluit om thuis zelf weer een dier met naald en draad te gaan maken.

Ze vraagt zich letterlijk af.

Hoeveel avonden hebben zij hier aan zitten werken?

Ze voelt echt die connectie over duizend jaar heen.

Ja, en dat is prachtig.

Sophie voelt zich letterlijk verbonden met mensen die al eeuwen dood zijn.

Maar dat roept ook een interessante vraag op.

Want wat gebeurt er als je de connectie met iemand in het hier en nu bent kwijt geraakt?

Ja, dat is een hele pijnlijke overgang, maar wel de realiteit.

Precies.

En dat brengt ons heel naadloos bij die tweede bron in Den Haag.

Ja, laten we die erbij pakken.

De setting hier is een grijze typische zaterdag ochtend in Den Haag.

En onze verteller zit bij Bakkerij Nabil.

Een vaste prik voor hem.

Nabil kent ook de bestelling al uit zijn hoofd.

Een kleine blauwe kop koffie, toch?

Ja, geen suiker, wel een koekje, lekker overzichtelijk.

En terwijl hij daar zit, leest de verteller een krant van de vorige dag die er op tafel lag.

Er staat een stukje in over een vrouw in Amerika.

Christa Pike.

Ja, een zwaar bericht.

Zeker.

Iemand had geprobeerd haar te doden, dat was mislukt.

Ze leeft dus nog.

En dit was het sein dat ze leeft.

Ze kan weer praten.

En even tussendoor, voor jou als luisteraar, we vallen in deze verdieping natuurlijk absoluut geen enkel oordeel over deze specifieke zaak of over het Amerikaanse rechtssysteem.

Nee, nee, helemaal niet.

We blijven strikt neutraal.

Het gaat ons hier puur om de psychologische impact van dat nieuws bericht op de verteller.

Precies.

We kijken alleen naar wat hij las en wat dat met hem deed.

Want ik snap de overgang in eerste instantie echt niet.

Buiten speelt zich hier gewoon het dagelijks leven af, toch?

Kinderen op van die kleine fietsjes, een man die zijn hond wegtrekt bij een waterplas.

En dan leest hij dat zware Amerikaanse bericht en denkt hij ineens aan zijn eigen zus.

Ja, dat lijkt volkomen willekeurig.

Dat dacht ik ook.

Ik dacht, het brein is net een flipperkast.

Je schiet de bal af, hij raakt die krant als een soort bumper en pling, hij schiet een compleet onverwachte kant op.

Hoe zorgt zo'n nieuwsbericht er in vredesnaam voor dat je aan je zus denkt?

Nou, dat is eigenlijk best logisch als je kijkt naar de psychologie erachter.

Wat hij leest gaat heel fundamentaal over leven, over de grens tussen leven en dood.

En vooral dat detail: ze kan weer praten.

Ja, communicatie dus.

Exact, dat nieuws bericht fungeert onbewust als een soort spiegel voor de verteller.

Het is een abrupte herinnering dat de tijd simpelweg tikt.

We hebben niet oneindig de tijd op deze wereld.

En dat herinnert hem aan de keiharde stilte tussen hem en zijn zus Vera.

Ja, ze hebben elkaar al drie maanden niet gesproken.

Het gekke is, er is dus helemaal geen grote ruzie geweest.

Nee, het is gewoon verwaterd.

Precies door druk op het werk, te weinig tijd, gewoon het leven.

Maar het ergste is, hij heeft vorige week zelfs haar verjaardag gemist.

Of ja, dat is een pijnlijke mijlpaal in hun radio-stilte.

Dat wordt het heel echt.

Ja, en dan zit hij daar dus in dubio aan die tafel bij de bakker.

En dan neemt Nabil, de bakker, eigenlijk een beetje de rol van therapeut op zich.

Ja, Nabil is fantastisch hier.

Zeker.

Hij is de stem van de reden.

Zeker.

De verteller zit maar te aarzelen.

Hij zegt misschien slaap ze nog wel, het is zaterdag.

En dan kijkt Nabil heel nuchter naar de klok.

Ziet dat het half tien is.

En zegt zo droog, de meeste dekens zijn nu wel vrij.

Prachtig is dat.

Gewoon even die excuses onderuithalen.

Ja, en toch, het is zo herkenbaar.

Maar ik moest denken aan de sportschool.

Weet je wel, als je thuis op de bank zit.

En je moet in zwaar gewicht gaan optillen, dan is de gedachte daar een loodzwaar.

Je bedenkt honderd excuses.

Maar als je het eenmaal doet, valt het best mee.

Precies.

De mentale drempel is altijd hoger dan de fysieke handeling.

Maar toch durft hij niet te bellen.

En dan doet Nabil iets heel moois.

Hij geeft hem een vers warm brood mee uit de oven.

En ik vroeg me af.

Waarom is dat brood nou zo cruciaal op dat moment?

Nou, dat warme brood is een tastbaar excuus.

Een vredesoffer, zou je kunnen zeggen.

Kijk, die telefoongesprekken na een lange ruzie of stilte zijn vreselijk ongemakkelijk.

Vera neemt op gegeven moment op.

Is er iets met je telefoon?

Ja, is die stuk.

Ja, precies.

Maar door dat hij dat brood heeft, hoeft hij niet te zeggen,

ik bel om mijn schuldgevoel af te kopen.

Hij kan zeggen, ik heb vers brood van een bakker.

Ik kom er aan.

Het verlaagt de drempel gigantisch.

Hij verplaatst de focus van het conflict naar het brood.

En dan begint hij aan die reis.

En op de tramhaltes gebeurt er nog iets kleins.

Hij staat daar met dat lekkere warmen brood.

En een meisje naast hem heeft een appel.

Het ruikt dat brood en maakt een grapje.

Jouw ontbijt raakt beter dan het mijne.

Ja, mooier is dat.

En het trekt een parallel met Londen.

Daar stond Bram met z'n appels in de rij.

Met die koffie ook.

Ook hier is eten de brug tussen mensen.

Absoluut.

Absoluut?

Het geeft hem net dat zetje.

En dan de ontmoeting bij Vera Thuis.

Het is totaal niet theatraal, zo geen violen op de achtergrond.

Nee, het is heel alle dagens.

Vera doet open en ze draagt van die felgroene sokken.

En een trui waar gewoon een oude koffie vlek op zit.

Het geeft elkaar een woordenloze knuffel.

En de lunch die ze hebben met dat warmen brood,

een beetje kaas, wat tomaat en een halve komkommer, dat is het.

En dat laat heel duidelijk zien.

En dit is belangrijk voor jou als luisteraar om te beseffen,

dat de setting er totaal niet toe doet als de intentie er maar is.

Het hoeft niet perfect te zijn.

Die groene sokken en die halve komkommer, dat is het echte leven.

De verbinding zit in de moeite die je voor elkaar neemt.

Ja, mooier hoe je dat zegt.

En als ik dan die twee verhalen zo naast elkaar leg.

In Londen zie je Sofie die straks naar huis gaat om

letterlijk een diertje van draden weven om iets te maken.

Ja.

En in Den Haag weeft de verteller eigenlijk een gebroken familieband

weer aan elkaar met zo iets simpels als een warm brood.

Ja, dat is echt de kern.

Ze repareren allebei iets.

We moeten het einde van dat bezoek aan Vera ook niet vergeten.

Dat is zo slim gedaan.

Oh ja, bij de deur, vertel.

Aan het eind van de lunch pakt Vera dat overgebleven brood van de bakker.

Ze snijdt het brood in het midden en duwt hem de ene helft in zijn handen.

Ze zegt: neem deze helft mee, anders kom je morgen weer terug.

Ja, briljant.

Ja, heel slim.

Want daarmee dwingt ze hem eigenlijk heel liefdevol om die helft op te eten.

En verkleint ze de kans dat er weer een radiostilte van drie maanden valt.

Hij moet wel terugkomen.

Ja, het is een hele speelse maar duidelijke afspraak voor de toekomst.

Nou, om alles even samen te vatten voor je.

De kerngedachte van vandaag is eigenlijk dat verbinding altijd een investering van tijd

en soms ook ongemak voor eist.

Ja, zonder wrijving geen glans.

Klopt.

Of dat nou betekent dat je twee uur langs dat textiel in een rij in de wind in Londen

om een eeuwenoud verhaal te ervaren.

Of dat je de moed moet verzamelen na drie maanden radiostilte

toch die ene lastige telefoon op te pakken.

Ja, en daar wil ik toch nog een gedachte aan toevoegen om even over na te denken.

Ja, ga je gewoon.

We besteden in ons leven echt moeiteloos uren in de rij voor externe prikkels.

Voor een kunstwerk of acht banen.

Om ons verbonden te voelen met de wereld of de geschiedenis.

Maar hoeveel minuten besteden we eigenlijk aan het repareren van de draden in ons eigen leven?

Met de mensen die soms gewoon op een half uurtje reizen met de tram wonen.

Dat is best confronterend, ja.

Welke radiostilte is er in jouw leven op dit moment?

En welk simpel warm brood in welke vorm dan ook?

Zou jij vandaag nog aan iemand kunnen geven om die stilte te doorbreken?

Wow, ja.

Dat is echt iets om over na te denken als je straks je koptelefoon afzet of uit de auto stapt.

Nog een keer bedankt weer voor het meegaan in deze verdieping.

En we hopen je heel graag de volgende keer weer te zien.