Verdieping: 5 t/m 7 oktober

maar waar we niet te lang bij stil staan.

Nee, absoluut niet. Het negeren we liever.

Precies. We hebben het over hoe dagelijks leven echt in een fractie van een seconde,

compleet kan veranderen. En vooral hoe mensen daarna de draad weer op pakken.

Ja. En daarvoor gebruiken we vandaag een nieuws overzicht met twee heel opmerkelijke verhalen.

Klopt. We gaan het hebben over een spaanse potenbakkerij die wordt getroffen door een plotseling over stromming.

En aan de andere kant het verhaal van de 15-jarige Fransen Noé.

Die op een ochtend na een protestactie eigenlijk zijn hele leven drastisch ziet veranderen.

Zeker. En de grote vraag voor jou als luisteraar vandaag is eigenlijk dit.

Wat heeft een gebroken blauw teekopje van een 102-jarige vrouw te maken met een tiner

die worstelt om zo'n scholtastig te doen?

Een hele goede vraag. We gaan ontdekken hoe juist die kleinste handelingen ons redden als de wereld om ons heen instort.

Laten we meteen beginnen bij die eluzy van de gewone dag, want wij de verhalen beginnen echt extrem

normaal. In Spanje ruikt het naar warm brood en zien de zappels weet je wel.

Ja, echt een heerlijke rustige ochtend.

Precies. En de onder twee jaren gerosa brengt een blauw teekopje met een gebroken oor naar de pottenbakkerij van Nuria.

Terwijl ze waarschijnlijk haar kaste hele mod vol heeft staan met perfecte kopjes.

Exact. Maar die pottenbakkerij maakt bewust geen perfecte spullen. Ze maken de echt dingen met

de karakter. Dat was bijvoorbeeld een veel te brede schaal gedraaid doorheen van de medewerkers.

Roze zei dat Roge is over dat er genoeg soep in pasten voor een klein zwembad.

Dat geeft zo mooi die ontspannen alle dagens de sfeer aan.

En tegelijkertijd heb je in Frankrijk Noway. Een jongen van vijftien die zich op een gewone ochtend

eigenlijk alleen maar zorg gemaakt over een wiskunde toets.

Ja, echt een standaard tinerproblemen. Hij checkt een tas, gewoon boekeren in, schrift mee, telefoonopzak.

Zo moet ik klaar, geeft hij onder snelers natuurlijk brood mee in een zakje. Het is echt zo'n herkenbare ochtend goedtienen.

Zeker. Hij komt onderweg zijn klasgenootlucitegen, wiensvader, de avond ervoor nog in de filestond en daarvan baalde.

Precies, allemaal van die kleine onbeduidende détijs.

Ik vind het leven voelt vaak als een stevige snelweg of we precies weten waar we heen gaan.

Ja, we rijden gewoon op de automatische piloot.

Maar deze verhalen laten zien dat we eigenlijk op flinterdurnijs lopen.

Je maakt je er er komen wiskunde toets of een scheefe schaal.

Er wil je niet door hebben dat het eis op het punt staat te bereken.

Ja, waarom zijn die kleine détijs zo essentieel voor we echt eramp in duiken?

Nou, kijk, die sterke focus op het banale, zoals dat brood van Claire of Rosa met herode tas en wandelstok.

Dat maakt het contrast met de naderrene gaals, juist zo onwerkelijk groot.

Het trekje er echt in.

Precies, het herinnert onze raad dat grote tragedies altijd beginnen op een doodgewonend dinsdag of woensdag.

Onze brein heeft die normaaliteit ook gewoon heel hard nodig.

Dat noemen we cognitieve zuinigheid.

Hoewu, dus we kunnen die draging niet eens heren tijd aanvoelen?

Nee, omhoogelijk.

Als we continu op een katastroven zouden antiseperen, raakt ons zenuwstel zo compleet overbelast.

Dat klinkt voor moeint, ja.

Heel voor moeint.

We klamp ons vast naar routinas voor de waan van controle.

Wat klapt natuurlijk testa harde maakt.

Laat we van de rust geven de geur van koffie en natteklein naar dat moment gaan waarop de wereld letterlijke breekt.

In spanje verandert ineens het licht.

Ja, heel abrupt.

De reging klett het zo extreem hard dat praat in de winkel omhoogelijk wordt.

En binnen een paar minuten, stroomt het water gewoon naar binnen.

Pizar hoe snel zo iets gaat.

Ze moet echt schuilen op de bovenverdieping en zien filmens bakken drijven als spielgoedbootjes.

En het hard verschuren de is, Matteo probeert de rose aan te bellen, maar ze nemen niet op.

Ze overleidt diezelfde dag in haar huis door die plot slingen over stromen.

Een enorme onverwachtenschok.

En die abrupte omslag zien we dus ook heel duidelijk bij Noah.

Ja, de jongen wandelt over een rustig plein.

En hij vindt een klein metale voorwerp bij een bankje.

Hij raapt het op, echt voorkomen gedachte loos.

Wat volgt is een velle lichtstraal en een keiharde knal.

Pizar gewoon.

Ja, het bleek een explosief te zijn dat was achtergebleven naar protesten, de avond ervoor.

En om dit even puur veitelijk te benoemen, het was iets dat de politie had gebruikt tijdens de onrust.

Maar het lacht daar dus nog bestraad.

Wat een gruwelijke pech.

Hij wordt laten wakker in het ziekenhuis en z'n rechter arm ligt onder een witte deken.

Hij is uit het niets z'n hand kwijt.

Ja, een onverstelbare amputatie van zijn realiteit.

Maar hier is iets waar ik me afvraag en ik denk onze luisteraar ook.

Als we nieuws over over stroomingen of rellen horen, krijgen we meestal grote statistieken.

Zoveel millimeter regen of zoveel miljoen euro's gaden.

Klopt, die een groot getallen vliegje in het journal om de oren.

Maar dat raakt me op de ene van de manier veel minder.

Hier zien we Noe.

Die naar een deken kijkt en vraagt: dus die komt niet meer terug?

Nee, precies.

Of we zien Mateo in de pottebacarij, wien ze handen trillen alsheid alarm nummersoekt in het donker.

Waarom grijpt dit micro-niveau ons zoveel meer aan?

Ja, dat komt eigenlijk omdat de menselijke geest grootschalige rampen simpelweg niet goed kan bevatten.

We noemen dat fenomeen wel eens cognitieve afstomping.

We kunnen het letterlijk niet voelen.

Precies dat.

100.000 doden is een abstractie voor ons brein.

Het is te groot.

Maar we kunnen wel de tragedie die voelen van 1, 15-jarige jongen in een ziekenhuisbed.

Door die kleine contrasten denk ik.

Absoluut.

Vlak na het nieuws kijkt Noé naar buiten en ziet een vogel op een hek.

Die vogel vliegt gewoon vrolijk weg als het van niks aan de hand is.

Exact.

Als of er niets veranderd is.

Dat de tijd benadrukt dat de wereld onverschillig doordraait terwijl Noés leven net in tweeën is gescheurd.

Dat wringt bij ons en bij Mateo.

Net als die eenzaamheid van Mateo wachtend in de modder in de pottenbakkerij.

Ruikend naar nat hout, dat kun je gewoon voorstellen.

Ja, je ruikt het bijna zelf als je het verhaal hoort.

Maar na de klap komt de nasleep.

Het psychologische gevecht zeg maar, dat vind ik zo fascinerend.

Want Noé ergert zich kapot aan mensen die op bezoek komen en zeggen dat hij sterk moet zijn.

Toxische positiviteit, ja.

Heel herkenbaar helaas.

Zeker.

Zoiets heeft de klasgenoot daarover gezegd, het perfecte antwoord vind ik.

Oh, absoluut.

Dat zei ze ook weer tegen hem.

Ze zei: vandaag mag je gewoon boos zijn en morgen trouwens ook.

Geweldig.

Dat geeft hem de ruimte die hij zo hard nodig heeft.

Mensen proberen jouw verdriet maar vaak te overplakken met heldenverhalen om hun eigen ongemak te sussen.

Ja, gewoon op zichzelf beter te voelen eigenlijk.

En we zien Noés worsteling dan met echt de meest simpele dingen thuis, een trui aantrekken.

Weet je, of een tas sluiten.

Hij zegt constant tegen zo'n moeder, laat mij het eerst proberen.

Wat voorkomen logisch is vanuit zijn perspectief.

En op school probeert Lucie ongevraagd zijn waterfles open te maken.

Waarop hij echt scherp en boos reageert.

Ik herken dat stiekem wel een beetje.

Ongevraagd alles overnemen voor een ander is eigenlijk als of je het huiswerk van je kind maakt.

Wat een hele mooie vergelijking.

Je vult het antwoord al in voordat zij zelf geprobeerd hebben.

Ja, het voelt als zorg, maar je steelt eigenlijk hun leermoment.

Precies dat, je neemt het weg.

Noé verwoordt dit later echt perfect in een schrijfopdracht.

Hij schrijft als jullie alles voor mij doen, ontdek ik nooit wat ik zelf kan.

Dit raakt aan de absolute kern van wat we in de psychologie agency noemen.

De regie over je eigen leven voelen.

Dus hij is gewoon wanhopig op zoek naar die regie.

Ja, hij wil geen medelijden, hij wil uitvinden wie hij nu is.

Zonder die hand.

Klare reactie wanneer Noé een minuten lang wordt gestoord met die rits van zijn schoen als ik wat

dat betreft echt een meesterklas in ruimte geven.

Ze stond er gewoon bij te kijken, toch zonder iets te doen.

Klopt.

Hij is enorm aan het klungelen, wordt boos en het wordt uiteindelijk iets dat heel lang duurde.

En zij zegt alleen maar rustig aan, ja maar je brood loopt niet weg.

Dat is briljant.

Ja, echt ijzersterk.

Echte hulp is heel vaak niet de problemen voor iemand oplossen.

Het is het ongemak durven verdragen, terwijl de ander het zelf probeert.

En die behoefte om zelf de controle terug te pakken.

Die zie je verrassend genoeg in die verwoeste pottenbakkerij in Spanje.

Precies, daar gebeurt eigenlijk exact hetzelfde op psychologisch vlak, maar dan met andere middelen.

Twee dagen na de overstroming ligt alles echt onder een dikke laag bruine, zuurruikende modder.

De veel te brede schaal waar Rosa om moest lachen, ligt ergens in stukken, een enorme ravage.

Een compleet verwoest levenswerk voor Nuria.

En te midden van die ravage pakt de leerling Mateo ineens Rosa's kopje, waarvan het oor dus nog steeds los is.

En hij vraagt dan aan Nuria of hij het alsnog zal maken.

Bizar, eigenlijk in die situatie.

Ja, hij zoekt serieus de juiste lijm en repareert heel langzaam en heel precies dit ene kleine, onbelangrijke voorwerp.

Omdat hij dat aan haar beloofd had.

En het krijgt later een plekje achter de ruit naast haar foto.

Dat is zo'n krachtig beeld van gemeenschap, hè.

Maar als ik heel eerlijk ben, ik las dat en ik dacht, alles in die winkel is kapot.

Ze moeten zware emmers met stinkende modder naar buiten schappen.

Waarom in vredesnaam je tijd verspillen aan het lijmen van een kapot theekopje voor een vrouw die net overleden is?

Is dat rationeel gezien niet volstrekt onlogisch?

Nou ja, rationeel gezien is het inderdaad volstrekt onlogisch, maar emotioneel gezien is het de ultieme overlevingstactiek.

Hoe bedoel je dat precies?

Mateo doet eigenlijk exact hetzelfde als Noé, die zijn eigen tas wil inpakken.

In een wereld vol chaos, of dat nou een overstroming is, of het verliezen van je eigen hand, weigeren we toe te geven aan de totale wanhoop.

Het langzaam en precies lijmen van een theekopje.

Is gewoon een daad van verzet?

Wow, een soort stilverzet tegen het noodlot dus.

Ja, het is een manier om orde, menselijkheid en een stukje waardigheid terug te brengen in een situatie die verder totaal absurd en verwoestend is.

De grote wereld is kapot, maar dit theekopje, dit controleer ik, dit bouw ik weer op.

Dus het kopje was eigenlijk zijn manier om zijn identiteit en zeggenschap terug te eisen in al die modder.

Precies, het lijmen zelf is het helingsproces geworden.

Dat breng me eigenlijk wel op een vraag voor jou als luisteraar.

Hoe reageer jij als iemand in jouw eigen omgeving ineens iets heel zwaars meemaakt?

Bij de persoon die uit een reflex heel snel de waterfles openmaakt, zoals Lucie deed?

Ja, de snelle oplosser.

Precies?

Daar schieten we vaak in.

Of durf je te wachten en te klagen?

Toen zeggen, je brood loopt niet weg, ongeacht hoe lang de worsteling ook duurt en hoe ongemakkelijker het ook is om er naar te moeten kijken.

Dat is misschien wel het allermoeilijkste, wat je ook doet: dat ongemak toelaten.

Zeker weten.

En om dit af te sluiten, wil ik je nog een laatste gedachte meegeven.

Aan het begin hoorden we pottenbakken Nuria zeggen dat perfecte dingen van die machinale spullen zonder krasje eigenlijk gewoon saai zijn.

Ze maken dingen met karakter.

Ja, het mag imperfect zijn.

Het mag imperfect zijn eigenlijk.

Zie wel het gerepareerde kopje van Rosa met die dikke lijmrand.

Als het nieuwe leven van Noé zal nooit meer helemaal perfect of ongeschonden zijn.

Maar misschien is de wijsheid van deze verhalen dat herstel helemaal niet draait om terugkeren naar hoe het precies was.

Nee, dat verleden is weg, dat komt niet meer terug.

Herstel betekent dat je de breuklijnen accepteert.

De gelijmde barst in een theekopje, of het onhandig sluiten van een tas met een hand,

dat accepteer je als de nieuwe definitieve vorm van jouw leven.

Het is juist die imperfectie.

Het zijn die zichtbare littekens die ons ware karakter geven.

Prachtig gezegd.

Daar draait het uiteindelijk om.

Daaraan laten we het bij voor vandaag.

Bedankt voor het meeluisteren en heel graag tot de volgende keer.