Waarom Nederland ontwikkelingshulp aan Sierra Leone wil stoppen voor Bolle Jos

Tim: Welkom bij Nieuws door de Tijd.

Ik ben Tim, uit het jaar 2250, en naast me zit Pieter, een koopman uit 1850.

Vandaag hebben we een verhaal dat jou ook raakt, luisteraar.

Stel je voor: een crimineel verdient meer geld dan een heel Afrikaans land.

En Nederland zegt: dan stoppen we de hulp aan dat land.

Pieter: Hm-hm.

Een land dat een misdadiger beschermt?

In mijn tijd deden we zaken met eerlijke handelaren.

Als een gilde een dief verborg, sloten we de markt voor dat hele gilde.

Maar een heel land straffen?

Dat klinkt als een oorlogsverklaring, mijn goede heer.

Tim: Pieter, het is geen oorlog, maar wel een machtsspel.

Laat me het uitleggen.

Er is een Nederlandse drugscrimineel, Jos Leijdekkers, bijnaam Bolle Jos.

Hij zit in Sierra Leone, een land in West-Afrika.

Nederland wil hem uitleveren, dat betekent: hem naar Nederland sturen om gevangenisstraf te krijgen.

Pieter: Uitleveren, zegt u?

In mijn tijd hadden we uitleveringsverdragen met buurlanden, maar Afrika?

Dat was ver weg.

Hoe komt zo'n man daar terecht?

Is hij gevlucht met een schip vol specerijen?

Tim: Nee, Pieter, geen specerijen.

Cocaïne.

Grote hoeveelheden.

Bolle Jos verdient honderden miljoenen euro's per maand met drugs.

Dat is meer dan het hele bruto nationaal product van Sierra Leone.

Snap je?

Hij heeft meer geld dan het hele land.

Pieter: Honderden miljoenen?

Dat is meer dan de complete Amsterdamse handelsvloot!

Maar dan snap ik de zorg van de minister.

Zulk geld corrumpeert alles.

In mijn tijd zagen we dat ook: als een koopman te rijk werd, kocht hij de hele stad.

Tim: Precies.

Minister Van Weel zei: 'Het is bizar dat wij een land ondersteunen dat tegelijkertijd een veilige haven biedt aan een drugscrimineel.' Nederland geeft via de Europese Unie 352 miljoen euro aan ontwikkelingshulp aan Sierra Leone.

Dat is geld om scholen te bouwen, ziekenhuizen te maken.

Pieter: Ontwikkelingshulp?

Dat ken ik niet.

In mijn tijd hadden we liefdadigheid voor arme wezen en kerken.

Maar een heel land structureel geld geven?

Dat is nieuw voor mij.

En nu stopt Nederland dat omdat één man zich verstopt?

Tim: Ja, maar het kabinet zegt: we proberen de druk op te voeren.

Ze willen dat andere Europese landen ook meedoen.

Het idee is: als Sierra Leone geen geld meer krijgt, geven ze Bolle Jos misschien wel uit.

Maar het is een gok.

Pieter: Een gok, zegt u?

In de handel was dat gevaarlijk.

Als je een hele haven strafte omdat één schipper een dief was, verloor je alle handel.

Maar ik begrijp de woede.

Deze man heeft tachtig jaar gevangenisstraf, zegt u?

Tachtig jaar!

Dat is een leven lang.

Tim: Ja, hij heeft in Nederland en België straffen gekregen voor drugshandel.

En hij is gevlucht.

Nu woont hij in Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone.

En volgens bronnen heeft hij een relatie met de dochter van de president.

Dat maakt uitlevering moeilijk.

Pieter: De dochter van de president!

Dat is net als in de 17e eeuw, toen een VOC-bewindvoerder zijn nichtje liet trouwen met een lokale vorst om handel te krijgen.

Maar hier is het om een crimineel te beschermen.

Schandalig.

Tim: Precies.

En minister Van Weel heeft al geprobeerd diplomatiek te praten, maar hij kreeg steeds hetzelfde antwoord: 'We zijn ermee bezig, procedures lopen, het politierapport is bijna af.' Dat duurt al een half jaar.

Pieter: Procedures lopen?

In mijn tijd zei een scheepskapitein ook wel: 'De lading komt morgen.' Maar als het een half jaar duurt, weet je dat er iets niet klopt.

Je moet dan harder ingrijpen.

Maar hoe?

Door geen geld meer te geven?

Tim: Ja, dat is het plan.

Nederland wil dat de Europese Unie de subsidies aan Sierra Leone stopzet.

Subsidies zijn geld dat de EU geeft voor projecten.

In dit geval 352 miljoen voor 2021 tot 2027.

Dat is veel geld voor een arm land.

Pieter: Dus Nederland zegt: 'Als jij onze grootste crimineel niet uitlevert, krijg je geen geld meer.' Dat klinkt als een ultimatum.

Maar werkt dat?

In de handel zeiden we: druk opvoeren is goed, maar je moet ook een uitweg bieden.

Tim: Goed punt.

De minister zegt: 'Ik heb niet de illusie dat politiek helpt.' Dus zoekt hij het breder.

Maar luisteraar, jij vraagt je misschien af: wat betekent dit voor mij?

Wel, dit nieuws laat zien hoe landen elkaar dwingen.

Pieter: En het laat zien dat een misdadiger soms meer macht heeft dan een regering.

In mijn tijd hadden we piraten die hele kusten onveilig maakten.

Maar we stuurden oorlogsschepen.

Hier sturen ze... geld weghalen.

Is dat niet te zacht?

Tim: Soms wel, maar er is ook een andere kant.

Luisteraar, stel je voor: jij werkt voor een organisatie die scholen bouwt in Sierra Leone.

En opeens stopt het geld omdat één crimineel zich daar verstopt.

Dat is oneerlijk voor de gewone mensen.

Pieter: Hm-hm.

Dat is het dilemma.

Wil je een crimineel straffen, of help je de armen?

In de Bijbel staat: 'Wie de armen onderdrukt, hoont zijn Maker.' Maar een land dat een misdadiger beschermt, is ook niet onschuldig.

Tim: Precies.

En er is nog een detail.

Er was een grote drugsvangst op de Canarische Eilanden, 30.000 tot 45.000 kilo cocaïne.

Dat schip was geladen in Freetown.

De minister zegt: 'Dat kan niet zonder medewerking van alle lagen van de regering.'

Pieter: Dus de hele regering is misschien corrupt?

Dat is ernstig.

In mijn tijd hadden we ook corrupte ambtenaren in de haven van Amsterdam.

Maar als de president zelf betrokken is?

Dan wordt het een staatszaak.

Tim: Ja, en dat maakt uitlevering bijna onmogelijk.

Er is ook een gerucht dat Nederland een geheime operatie had met politie en marine om Bolle Jos op zee te arresteren.

Maar die is afgeblazen.

De minister wilde er niets over zeggen.

Pieter: Een operatie op zee?

Dat klinkt als een kaperschip!

Maar waarom afblazen?

Misschien was het te riskant.

In de handel zeiden we: 'Een goede koopman weet wanneer hij moet stoppen.' Maar hier is de inzet hoog.

Tim: Heel hoog.

Maar laten we even naar jou kijken, luisteraar.

Dit verhaal is niet alleen ver weg.

Het gaat over macht, geld en rechtvaardigheid.

En over hoe landen elkaar dwingen.

Herken je dat?

In je eigen leven probeer je ook weleens druk uit te oefenen.

Pieter: Ja, als mijn zoon te laat thuiskomt, zeg ik: 'Geen zakgeld deze week.' Dat is ook druk opvoeren.

Maar of het werkt?

Soms wel, soms niet.

Net als bij Sierra Leone.

Tim: Precies, Pieter.

En dat brengt me bij een woord dat je vaak hoort in dit nieuws: 'uitleveren'.

Dat betekent dat een land een verdachte naar een ander land stuurt om daar berecht te worden.

In Sierra Leone willen ze Bolle Jos niet uitleveren aan Nederland.

Pieter: Uitleveren?

In mijn tijd stuurden we soms een zeeman terug naar zijn eigen land als hij een misdaad had begaan.

Maar dat was informeel.

Nu is het een heel proces met rechters en verdragen.

Het klinkt alsof Sierra Leone gewoon 'nee' zegt.

Tim: Ja, en Nederland zegt: 'Dan stoppen we met ontwikkelingshulp.' Dat is geld dat arme landen krijgen om scholen, ziekenhuizen en wegen te bouwen.

In dit geval 352 miljoen euro.

Maar Nederland kan dat niet alleen beslissen, want het geld komt van de Europese Unie.

Pieter: Dus Nederland moet andere landen overtuigen?

Dat lijkt op een gilde dat samen een prijs afspreekt.

Maar als één lid weigert, werkt het niet.

De minister hoopt dat andere Europese landen meedoen.

Maar wat als Duitsland of Frankrijk anders denkt?

Tim: Precies.

En dat brengt me bij een ander woord: 'prioriteit'.

Dat betekent iets wat je het belangrijkst vindt.

De minister zegt dat de arrestatie van Bolle Jos een van zijn grootste prioriteiten is.

Net zoals jij prioriteit geeft aan een goede handelsdeal, Pieter.

Pieter: Ah, prioriteit.

In mijn tijd zeiden we 'voorrang'.

Maar het idee is hetzelfde.

Als ik een schip met zijde verwacht, is dat mijn prioriteit.

Maar hier is het een crimineel die prioriteit heeft.

Dat is vreemd: een slecht mens krijgt zoveel aandacht van de regering.

Tim: Maar het is ook logisch, Pieter.

Deze man verdient tachtig jaar gevangenisstraf.

Dat is een enorm getal.

En hij verdiende honderden miljoenen per maand.

Meer dan het hele land Sierra Leone bij elkaar.

Dat noemen we 'corrumperen': een systeem kapotmaken met geld.

Pieter: Corrumperen, hm-hm.

In Amsterdam hadden we ook corrupte havenmeesters die omkoping accepteerden.

Maar dit is een heel land dat langzaam vergiftigd wordt door één man.

Dat is gevaarlijk.

De minister zegt dat het land 'gefaciliteerd' wordt.

Wat betekent dat woord?

Tim: Goede vraag.

'Faciliteren' betekent dat je iets makkelijker maakt.

In dit nieuws zegt de minister: 'Het is bizar dat wij een land faciliteren dat een veilige haven biedt aan een crimineel.' Dus Nederland geeft geld aan een land dat Bolle Jos helpt.

Dat voelt tegenstrijdig.

Pieter: Tegenstrijdig, ja.

Alsof je een dief betaalt om je eigen huis te bewaken.

Maar ik begrijp het: Nederland wil Sierra Leone dwingen door de geldkraan dicht te draaien.

Dat is een oud recept.

In de handel zeiden we: 'Wie betaalt, bepaalt.' Maar werkt dat altijd?

Tim: Nee, niet altijd.

En dat brengt me bij een klein leerpunt voor jou, luisteraar.

In het nieuws hoor je vaak het werkwoord 'proberen te' of 'proberen om'.

Bijvoorbeeld: 'Het kabinet probeert de ontwikkelingshulp stop te zetten.' Dat is een vaste combinatie.

Een simpele zin: 'Ik probeer te slapen.' Een betere zin: 'De minister probeert druk op te voeren.'

Pieter: Ah, 'proberen te' is net als 'trachten te' in mijn taal.

Maar wij zeiden vaker 'pogen'.

Bijvoorbeeld: 'Ik poog de rekening te betalen.' Maar 'proberen' is moderner.

De minister probeert dus iets.

Maar of het lukt?

In de handel lukt niet alles wat je probeert, helaas.

Tim: Precies.

En er is nog een interessant detail: de president van Sierra Leone heeft een dochter, en Bolle Jos heeft een relatie met haar.

Dat maakt uitlevering bijna onmogelijk.

Stel je voor, Pieter: jouw dochter trouwt met een crimineel.

Zou je hem dan uitleveren?

Pieter: Mijn dochter?

Nooit!

Maar ik zou ook nooit toestaan dat ze met een misdadiger omgaat.

In mijn tijd was de eer van de familie heilig.

Maar een president heeft macht.

Misschien beschermt hij zijn dochter.

Of misschien is hij zelf corrupt.

Dat is het gevaar van macht zonder controle.

Tim: En controle is moeilijk in een arm land.

Sierra Leone heeft een bruto nationaal product dat lager is dan wat Bolle Jos per maand verdient.

Dat woord 'bruto nationaal product' is lastig, maar het betekent de totale waarde van alles wat een land in een jaar maakt.

En één man verdient meer dan het hele land.

Pieter: Dat is onvoorstelbaar.

In mijn tijd was de rijkste koopman van Amsterdam niet zo rijk.

Dit is een nieuwe wereld.

Maar het nieuws raakt jou, luisteraar, omdat het over geld en rechtvaardigheid gaat.

Ook al woon je in Nederland, dit beïnvloedt hoe de overheid met andere landen omgaat.

Tim: En dat is belangrijk om te begrijpen.

Nederland probeert met economische druk een crimineel te pakken.

Maar het is een spel met hoge inzet.

De minister zegt dat hij 'niet de illusie' heeft dat het via politiek werkt.

'Illusie' is een mooi woord: een droom die niet waar is.

Hij zoekt nu andere wegen.

Pieter: Illusie, ja.

In de handel had ik ook illusies.

Ik dacht eens dat een lading koffie uit Suriname snel zou komen.

Maar het schip verging.

Toen leerde ik: vertrouw niet te veel op hoop.

De minister vertrouwt nu op Europese steun.

Maar of die komt?

De tijd zal het leren.

Tim: En de tijd is iets wat wij, in 2250, goed kennen.

In mijn tijd hebben we geleerd dat druk uitoefenen zonder vertrouwen zelden werkt.

Maar dat is een les voor later.

Voor nu, luisteraar, denk je: wat zou jij doen als jij de minister was?

Zou je het geld stoppen of niet?

Pieter: Een goede vraag.

Ik zou eerst praten met de president, oog in oog.

In mijn tijd losten we geschillen op aan de onderhandelingstafel.

Maar als dat niet werkt, ja, dan moet je harde maatregelen nemen.

Maar altijd met respect.

Een koopman die scheldt, verliest zijn zaken.

Tim: Respect is inderdaad belangrijk.

En dat brengt me bij het laatste woord: 'ambtgenoot'.

Dat is een collega-minister in een ander land.

De minister van Nederland sprak met zijn ambtgenoot uit Sierra Leone.

Maar het hielp niet.

Soms is praten niet genoeg, Pieter.

Pieter: Nee, praten is niet altijd genoeg.

Maar zwijgen ook niet.

In de Bijbel staat: 'Laat uw woord ja, ja zijn en nee, nee.' Sierra Leone zegt ja tegen samenwerking, maar nee tegen uitlevering.

Dat is dubbelhartig.

En daarom moet Nederland nu actie ondernemen.

Tim: En die actie is dus het stoppen van ontwikkelingsgeld.

Maar het is een lang proces.

De EU moet instemmen.

En ondertussen blijft Bolle Jos in Freetown.

Wat vind jij, luisteraar?

Is dit een slimme zet of een riskant spel?

Denk er eens over na.

Pieter: Ik denk dat het een riskant spel is.

Maar soms moet je risico nemen.

Net als toen ik een lading specerijen kocht zonder de markt te kennen.

Het was een gok.

Maar als je wint, is het mooi.

Hier wint Nederland misschien rechtvaardigheid.

Maar de prijs is hoog.

Tim: Ja, en die prijs betaalt het volk van Sierra Leone.

Zij verliezen geld voor scholen en ziekenhuizen.

Dat is het dilemma: straf je een regering, maar raak je ook onschuldige mensen?

In 2250 proberen we dat te voorkomen.

Maar makkelijk is het niet.

Pieter: Nee, makkelijk is het niet.

Maar zoals ik altijd zeg: 'Een goede daad begint met een moeilijke keuze.' En dit is een moeilijke keuze.

Laten we hopen dat het goed afloopt.

Voor nu, luisteraar, bedankt voor het luisteren.

Tot de volgende keer bij Nieuws door de Tijd.

Tim: En vergeet niet: praat verder over dit nieuws.

Ga naar nieuwsdoordetijd.com en deel je mening.

Wat vind jij van deze kwestie?

Wij zijn benieuwd.

Tot snel!