De leeuw, de heks en de kast: tijdloze magie of oubollig sprookje?

FEMKE: Oké, ik gooi het er meteen in: The Lion, the Witch and the Wardrobe is een van de boeken die ik als kind verslonden heb en als volwassene opnieuw heb gelezen met heel andere ogen.

DAAN: Andere ogen, of gewoon een bril nodig?

Maar serieus, ik kende het vooral van de film.

Het boek had ik eigenlijk nooit echt gelezen.

FEMKE: Dat is zonde, want het boek is veel compacter en intenser dan de film.

Lewis schrijft met een soort directe warmte die je meteen meeneemt naar Narnia.

DAAN: Directe warmte, oké.

Maar het begint toch gewoon met kinderen die een kast inlopen?

Dat klinkt niet meteen als episch avontuur.

FEMKE: En dat is precies de kracht ervan!

Lewis maakt het alledaagse magisch.

Een kast is een kast, totdat die opeens een doorgang is naar een wereld vol eeuwige winter en pratende dieren.

DAAN: Eeuwige winter klinkt trouwens best wel aantrekkelijk als je allergisch bent voor zomerhitte.

FEMKE: Haha, maar in het boek is die winter juist het symbool van onderdrukking.

Het is altijd winter maar nooit Kerstmis, dat is een van de beroemdste zinnen uit de hele fantasy-literatuur.

DAAN: Dat is inderdaad een sterke zin.

Maar wie is nou eigenlijk de grote schurk?

De heks toch?

Hoe heet ze ook alweer?

FEMKE: De Witte Heks, of officieel Jadis.

Ze regeert Narnia met ijzeren hand en verandert iedereen die haar tegenspreekt in steen.

Behoorlijk effectief beleid.

DAAN: Stenen beelden van je tegenstanders, dat is eigenlijk wel een efficiënte manier om de oppositie te smoren.

Maar goed, slecht of heel slecht?

FEMKE: Ze is op het eerste gezicht bijna verleidelijk.

Ze geeft Edmund Turks fruit en hij wil er meteen meer van.

Dat detail zegt zoveel over hoe verleiding werkt.

DAAN: Wacht, hij verraadt zijn hele familie voor snoep?

Dat is wel een zwak moreel fundament voor een kind.

FEMKE: Ja, maar dat is het punt.

Edmund is geen held, hij is een gewoon kind dat een foute keuze maakt.

Lewis laat zien dat iedereen kwetsbaar is voor verleiding, ook kinderen.

DAAN: Oké, ik snap het.

En Aslan dan?

Want die leeuw is toch de echte ster van het verhaal?

FEMKE: Aslan is fascinerend.

Hij is machtig, maar ook teder.

Lewis omschrijft hem als goed maar niet tam, en dat onderscheid vind ik eigenlijk heel mooi gevonden.

DAAN: Goed maar niet tam.

Dat klinkt als een kat die je aait en dan opeens bijt.

FEMKE: Haha, min of meer.

Het idee is dat goedheid niet hetzelfde is als zachtaardigheid.

Aslan kan verschrikkelijk zijn, maar hij is altijd rechtvaardig.

DAAN: En dan is er natuurlijk de grote scene waarbij hij zichzelf opoffert.

Ik kende die wel van de film en ik moet zeggen, dat raakte me toch wel.

FEMKE: In het boek is die scene nog stiller en daardoor nog indringender.

De twee meisjes, Susan en Lucy, zijn erbij en je leest hun verdriet heel direct mee.

DAAN: Maar laten we eerlijk zijn: het is vrij duidelijk een christelijke allegorie, toch?

Opoffering, wederopstanding.

Lewis verstopte dat niet echt.

FEMKE: Nee, hij verstopte het inderdaad niet.

En dat is voor sommige lezers een struikelblok.

Maar ik vind dat het verhaal ook werkt als je die religieuze laag volledig negeert.

DAAN: Hoe dan?

Het is toch allemaal opgebouwd rond dat ene grote offer?

FEMKE: Omdat het op een dieper niveau gewoon gaat over wat je bereid bent te geven voor iemand anders.

Dat thema is universeel, ongeacht je geloof.

DAAN: Oké, dat geef ik toe.

Maar heb jij ook kritiek?

Want je bent normaal gesproken niet iemand die alleen maar positief is over een boek.

FEMKE: Zeker.

De moraal is soms wat zwart-wit.

De goede personages zijn bijna vlekkeloos goed en de slechte zijn door en door slecht.

Dat voelt soms wat naïef.

DAAN: Maar het is wel een kinderboek.

Mag je van een kinderboek verwachten dat het morele nuance heeft?

FEMKE: Absoluut!

Kijk naar Roald Dahl of naar Philip Pullman: die schrijven ook voor kinderen maar schromen niet om het ingewikkelder te maken.

Dat kan Lewis ook verweten worden.

DAAN: Pullman is trouwens de grote tegenstander van Lewis, toch?

Die heeft het boek flink de grond in geboord.

FEMKE: Klopt, Pullman vond het boek seksistisch en moralistisch.

En eerlijk gezegd heeft hij een punt wat betreft Susan, die op het einde als het ware gestraft wordt voor het volwassen worden.

DAAN: Wacht, ze wordt gestraft omdat ze ouder wordt?

Dat klinkt inderdaad niet goed.

FEMKE: Het is subtiel, maar ze raakt Narnia kwijt omdat ze zich meer interesseert voor lippenstift dan voor avontuur.

Dat is een ongemakkelijk boodschap voor een meisje van twaalf.

DAAN: Oké, dat is echt een kritiekpunt.

Maar los daarvan: zou jij het boek aanraden?

En aan wie?

FEMKE: Ja, zeker.

Ik zou het aanraden aan iedereen die verlangen heeft naar een wereld die groter voelt dan de onze, kind of volwassene.

Het heeft een verbeeldingskracht die weinig boeken evenaren.

DAAN: En voor mensen die gewoon een kast willen kopen bij een meubelzaak maar dan ineens in Narnia belanden: ook aanraden?

FEMKE: Juist voor hen.

Lees het boek eerst, dan weet je tenminste wat je te wachten staat als de achterkant van de kast wegvalt.