Vulkanische as boven Jakarta: vluchten stilgelegd

Tim: Stel je voor, jij zit op het vliegveld.

Je koffers zijn ingecheckt, je hebt een lekkere koffie gekocht, en dan hoor je: alle vluchten zijn geannuleerd.

Niet omdat het stormt, maar omdat er as uit een vulkaan komt.

Dat is vandaag gebeurd in Jakarta.

Pieter: Hm-hm, een vulkaan, zegt gij?

In mijn tijd, 1850, hadden wij daar ook wel over gehoord, maar het was ver weg.

Toch kan ik mij voorstellen dat zo’n gebeurtenis heel wat onrust geeft, vooral voor reizigers.

Zijn er mensen gewond geraakt?

Tim: Nee, gelukkig niet.

Niemand is gewond en er was geen evacuatie nodig.

Dat woord, evacuatie, betekent dat mensen hun huis moeten verlaten omdat het te gevaarlijk is.

Hier was de vulkaan ver genoeg van de bewoonde wereld.

Het dichtstbijzijnde dorp ligt op wel 16 kilometer afstand.

Pieter: Dat is geruststellend, mijn goede heer.

Maar die as, die moet toch ergens naar beneden komen?

In mijn tijd wisten ze dat as de gewassen kon bederven.

Zijn de mensen daar voorbereid?

Tim: Ja, de autoriteiten adviseren mensen om mondkapjes te dragen en binnen te blijven.

Mondkapjes zijn dingen die je voor je mond en neus doet, zodat je geen vuile lucht inademt.

De as kan namelijk je longen irriteren.

Pieter: Ah, dat is wijsheid.

Maar zeg mij eens, waarom barst die vulkaan zo plotseling uit?

Is dat niet iets wat men vooraf kan voorspellen, met al die moderne instrumenten van uw tijd?

Tim: Goede vraag, Pieter.

Zelfs in 2250 zijn vulkanen nog steeds onvoorspelbaar.

We hebben betere sensoren, maar de natuur laat zich niet altijd in de kaarten kijken.

Deze vulkaan, Anak Krakatau, is trouwens een beroemd kind van de Krakatau, die in 1883 enorm uitbarstte.

Pieter: Krakatau?

O, ik heb daarover horen spreken toen ik jong was.

Mijn vader vertelde dat de hemel dagenlang rood was, zelfs hier in Amsterdam.

Dat moet een verschrikkelijke kracht zijn geweest.

Is deze uitbarsting nu ook zo groot?

Tim: Nee, gelukkig niet.

Deze uitbarsting duurde maar 30 seconden, volgens het Indonesische geologische agentschap.

Dat zijn de mensen die de aarde bestuderen.

Er is wel as verspreid over Jakarta en een deel van Sumatra, maar het is niet te vergelijken met 1883.

Pieter: En die as, hoe ver reist die?

Ik kan mij voorstellen dat de wind het over grote afstanden meeneemt, zoals stof op de weg.

Maar blijkbaar blijft het nu bij die provincie en de hoofdstad.

Tim: Precies, de wind bepaalt waar de as heen gaat.

Daarom hebben ze het vliegverkeer opgeschort, dat betekent tijdelijk gestopt.

Zo’n 209 vluchten zijn geraakt, waaronder internationale.

Stel je voor, jij zou naar Nederland vliegen, maar je moet wachten.

Pieter: Wat een overlast voor de mensen.

In mijn tijd, als een schip niet kon vertrekken vanwege mist, bleef men rustig aan de kade wachten.

Maar tegenwoordig, met al die vliegmachines, is het misschien lastiger om te wachten, nietwaar?

Tim: Zeker, want je hebt aansluitingen, afspraken, familie die op je wacht.

Maar veiligheid gaat voor.

De luchthaven Soekarno-Hatta heeft het vliegverkeer vier uur stilgelegd.

Dat is een hele tijd, maar beter dan risico nemen met as in de motoren.

Pieter: As in de motoren?

Dat klinkt gevaarlijk.

In mijn tijd hadden we geen motoren zoals gij die hebt, maar ik kan mij voorstellen dat fijn zand of as de machines kan verstoppen.

Is dat de reden dat ze stoppen met vliegen?

Tim: Ja, precies.

Vulkanische as is heel fijn, maar ook schurend.

Het kan de motoren van een vliegtuig beschadigen en het zicht belemmeren.

Dus uit voorzorg blijven vliegtuigen aan de grond.

Pieter: Dat is verstandig.

Maar vertel mij, is er ook een kans dat die vulkaan nog groter uitbarst?

De mensen daar moeten toch bezorgd zijn, ook al is de as nu niet zo dik.

Tim: Het Indonesische rampenbureau BNPB zegt dat mensen kalm moeten blijven, maar wel extra alert.

Ze raden aan om binnen te blijven als de as valt.

Maar er is geen teken dat er een grote uitbarsting komt.

Pieter: Hm, extra alert, dat is een goede raad.

In mijn tijd zeiden we wel eens: ‘Een goed zeeman let op de wolken, ook als de zon schijnt.’ Zo is het ook met vulkanen, denk ik.

Men moet altijd voorbereid zijn.

Tim: Mooi gezegd, Pieter.

En dat is ook waarom dit nieuws jou als luisteraar raakt, zelfs als je niet in Indonesië woont.

Natuurrampen kunnen overal gevolgen hebben, bijvoorbeeld voor reizen of de wereldhandel.

Maar ook om te leren hoe mensen met gevaar omgaan.

Pieter: Zeker, en het herinnert ons eraan hoe klein wij mensen zijn tegenover de krachten van de aarde.

Maar ook hoe veerkrachtig.

Die mensen in Jakarta, zij gaan door met hun leven, met mondkapjes en al.

Tim: En dat is een mooi bruggetje naar een taalonderdeel, Pieter.

In het nieuws hoor je vaak zinnen over tijd en plaats, zoals ‘om 03.50 uur in de ochtend’ of ‘op de luchthaven Soekarno-Hatta’.

Dat zijn bijwoordelijke bepalingen.

Pieter: Ah, grammatica!

Daar houd ik wel van.

In mijn tijd leerden we ook zo, met naamvallen en dergelijke.

Maar zeg mij, wat is dan het verschil tussen een simpele zin en een betere zin, zoals Tim dat noemt?

Tim: Goed voorbeeld.

Simpel: ‘De vulkaan barstte uit.’ Maar beter: ‘De vulkaan barstte om 03.50 uur in de ochtend uit.’ Je voegt tijd toe.

Of: ‘De vulkaan barstte uit boven de zee.’ Dat is plaats.

Door tijd en plaats toe te voegen, wordt je verhaal duidelijker.

Pieter: Dus gij zegt, men moet niet alleen zeggen wat er gebeurt, maar ook wanneer en waar.

Dat is ook in de handel zo.

Een koopman zegt niet ‘ik verkoop graan’, maar ‘ik verkoop graan in Amsterdam, deze week’.

Tim: Precies, Pieter!

En luisteraar, onthoud dat: door tijd en plaats toe te voegen, klink je meteen vloeiender in het Nederlands.

Probeer maar eens: ‘Ik eet een boterham.’ Of beter: ‘Ik eet een boterham in de keuken, ’s ochtends.’

Pieter: Ha, dat is een nuttige les, al eet ik mijn boterham liever in de eetkamer.

Maar laten wij terugkeren naar de vulkaan.

Is er nog iets wat de mensen daar nu moeten doen, behalve binnenblijven?

Tim: Ze moeten vooral naar de autoriteiten luisteren.

En voor de reizigers: ze kunnen het beste contact opnemen met hun luchtvaartmaatschappij.

De vluchten worden later vandaag misschien hervat, maar het is afwachten.

Pieter: Afwachten, dat is het moeilijkste voor de mens.

Maar geduld is een schone deugd, zeggen wij in Amsterdam.

Zeg, Tim, is er in uw tijd ook zoiets als een ‘ring van vuur’?

Dat woord las ik in de krant.

Tim: Ja, dat is een groot gebied rond de Stille Oceaan waar veel aardbevingen en vulkanen zijn.

Anak Krakatau ligt daar, tussen Java en Sumatra.

In 2250 hebben we nog steeds die ring, maar we kunnen de bewegingen beter voorspellen.

Pieter: Dan bent u in uw tijd toch een stuk wijzer dan wij.

Maar de natuur laat zich niet temmen, dat weet ik zeker.

Zeg, heeft die vulkaan ook een naam die iets betekent?

Anak Krakatau, dat klinkt vreemd in mijn oren.

Tim: Anak betekent ‘kind’ in het Indonesisch.

Dus Anak Krakatau is het kind van de Krakatau, die in 1883 zo beroemd uitbarstte.

Deze vulkaan is in de loop van de jaren gegroeid uit de zee, op de plek van de oude.

Pieter: Een kind van een vulkaan, dat is haast poëzie.

Maar ook een teken dat de aarde nooit stilstaat.

In mijn tijd dachten sommigen dat vulkanen een straf van God waren, maar tegenwoordig weten we beter, denk ik.

Tim: Ja, we begrijpen nu dat het natuurlijke processen zijn.

Maar dat maakt het niet minder indrukwekkend.

En voor de mensen in Jakarta is het vooral een herinnering dat ze op een mooie maar ook actieve planeet leven.

Tim: Pieter, je zegt dat de aarde nooit stilstaat.

Dat klopt.

In 2250 hebben we zelfs apparaten die de kleinste trillingen van de grond meten.

Maar voor de mensen in Jakarta is dat nu weinig troost.

Hun plannen liggen stil.

Pieter: Stilgelegde reizen, dat ken ik.

In mijn tijd kon een storm de hele haven lamleggen.

Maar een vulkaan die as spuwt, dat is wel een andere orde.

Hoe lang duurt zo'n uitbarsting eigenlijk?

Tim: Deze uitbarsting duurde maar dertig seconden, heel kort.

Maar de as bleef nog uren in de lucht hangen.

Daarom werden er tweehonderdnegen vluchten geannuleerd.

Stel je voor, al die mensen die opeens vastzitten.

Pieter: Tweehonderdnegen, dat is een groot getal.

In mijn tijd zou zo'n aantal reizigers dagen in een herberg wachten.

Maar u zegt dat niemand is geëvacueerd?

Dat verbaast mij, want as kan toch gevaarlijk zijn voor de longen?

Tim: Klopt, as is heel fijn en scherp.

Daarom raadt de overheid mensen aan om mondkapjes te dragen en binnen te blijven.

Maar de dichtstbijzijnde dorpen liggen ver genoeg, meer dan zestien kilometer.

Dus geen direct gevaar.

Pieter: Een wijs besluit om kalm te blijven, maar alert.

Dat is ook de les van mijn tijd.

Een koopman die te snel rent, verliest zijn geld.

Maar wie te lang wacht, mist de boot.

Hoe doen ze dat in 2250?

Tim: We hebben een woord voor die balans: risicobeheer.

In 2250 gebruiken we computermodellen om te voorspellen waar de as naartoe gaat.

Maar de natuur blijft verrassend, dus we combineren data met menselijke wijsheid.

Pieter: Computermodellen, dat klinkt alsof u de toekomst kunt lezen.

Maar ik hoor ook dat u voorzichtig blijft.

Zeg, Tim, waarom is die vulkaan zo belangrijk voor de mensen daar?

Is het alleen gevaar?

Tim: Goede vraag.

Anak Krakatau is ook een toeristische attractie en een symbool van de kracht van de natuur.

Veel Indonesiërs leven er al generaties mee.

Ze weten dat de vulkaan soms wakker wordt, maar ze gaan niet weg.

Pieter: Dat is moed, maar ook noodzaak.

In mijn tijd woonden mensen ook dicht bij rivieren die konden overstromen.

Je verlaat je thuis niet zomaar.

Maar zeg, wat betekent dat woord ‘uitbarsten’ precies?

Ik gebruik het voor woede, maar hier?

Tim: Ha, goed punt. ‘Uitbarsten’ betekent dat iets plotseling naar buiten komt.

Bij een vulkaan is dat lava, as en gas.

Bij een mens is het emotie.

Twee betekenissen, maar allebei gaan ze over iets dat je niet kunt tegenhouden.

Pieter: Dus als ik zeg ‘de koopman barstte uit in woede’, dan gebruik ik hetzelfde woord als voor de berg.

Dat is krachtig.

Maar in het nieuws las ik ook ‘opgeschort’.

Wat betekent dat?

Is dat hetzelfde als uitgesteld?

Tim: Bijna, maar niet helemaal. ‘Opschorten’ betekent tijdelijk stoppen. ‘Uitstellen’ betekent naar later verplaatsen.

Bij de luchthaven schorten ze het vliegverkeer op, en daarna stellen ze de vluchten uit.

Twee stappen, snap je?

Pieter: Dus eerst stoppen, dan later weer verder.

Dat is duidelijk.

Maar Tim, in mijn tijd hadden we geen vliegtuigen.

Hoe voelt het voor u om te reizen door de lucht?

Is dat niet angstaanjagend?

Tim: Eerlijk?

Soms wel.

Maar we zijn eraan gewend.

In 2250 vliegen we nog steeds, maar stiller en schoner.

Toch blijft een vulkaan een uitdaging, want as kan motoren beschadigen.

Dus piloten zijn extra voorzichtig.

Pieter: Motoren beschadigen, dat klinkt ernstig.

In mijn tijd hadden we zeilen, en as maakte die zwaar en vuil.

Maar nu denk ik aan iets anders: de mensen die hun reis moeten missen.

Zijn er ook kinderen die verdrietig zijn?

Tim: Zeker.

Stel je voor dat je naar familie vliegt of naar een droomvakantie.

Dan hoor je dat je vlucht is geannuleerd.

Dat woord ‘geannuleerd’ betekent dat het helemaal niet doorgaat.

Niet morgen, niet overmorgen.

Het is afgelast.

Pieter: Afgelast, dat is een hard woord.

In mijn tijd kon een schip ook afgelast worden door slecht weer.

Maar dan was er altijd een volgende keer.

Hier gaat het om de veiligheid.

Een wijs besluit, ook al doet het pijn.

Tim: Precies.

En dat brengt me bij een klein leerpunt.

In het nieuws staat vaak ‘worden geannuleerd’ of ‘zijn geannuleerd’.

Dat is de passieve vorm.

We zeggen niet ‘de luchthaven annuleert de vluchten’, maar ‘de vluchten worden geannuleerd’.

Pieter: Ah, de lijdende vorm!

In het Nederlands gebruiken we die veel als het onderwerp niet belangrijk is.

Simpel gezegd: ‘De vulkaan barst uit’ is actief.

Maar ‘De as wordt verspreid’ is passief.

Zeg ik dat goed, Tim?

Tim: Ja, heel goed.

Een simpele zin met passief is: ‘De vlucht wordt uitgesteld.’ Een betere zin is: ‘De vluchten worden geannuleerd vanwege de vulkanische as.’ Zie je hoe het onderwerp niet de persoon is, maar de actie?

Pieter: Dus als ik zeg ‘De kerk wordt bezocht door veel mensen’, dan is dat passief.

Maar ‘Veel mensen bezoeken de kerk’ is actief.

In het nieuws gebruiken ze vaak passief om neutraal te blijven.

Dat is slim, want het klinkt objectief.

Tim: Precies.

En nu we toch bezig zijn, nog een woord dat vaak in zulke berichten staat: ‘waarschuwen’.

De overheid waarschuwt de bevolking.

Dat betekent dat ze zeggen: wees voorzichtig, er kan gevaar zijn.

Waarschuwen is niet bang maken, maar informeren.

Pieter: Informeren, dat is de taak van een goede krant.

In mijn tijd las men het nieuws in de koffiehuizen.

Nu hoort u het via de radio of weet ik wat.

Maar de kern blijft: mensen willen weten wat er gebeurt en wat ze moeten doen.

Tim: En daarom zijn er rampenbestrijdingsdiensten zoals BNPB.

Zij zeggen: blijf kalm, maar wees alert.

Dat is een mooie boodschap.

Eén woord daarin is ‘alert’.

Dat betekent dat je goed oplet en snel kunt reageren.

Een belangrijke vaardigheid, ook in 2250.

Pieter: Alert zijn, dat geldt ook voor ons.

Want de natuur is onvoorspelbaar, of je nu in 1850 of 2250 leeft.

Zeg, Tim, denkt u dat deze vulkaan nog vaker zal uitbarsten?

Of is dit een eenmalige gebeurtenis?

Tim: Vulkanen zijn nooit eenmalig.

Anak Krakatau is nog jong en actief.

Wetenschappers zeggen dat we in de toekomst meer uitbarstingen kunnen verwachten.

Maar met goede waarschuwingen kunnen mensen veilig blijven.

Dat is hoopvol, toch?

Pieter: Hoopvol, ja.

Want de mens kan niet zonder hoop.

Maar ook niet zonder voorbereiding.

Laten we bidden voor de mensen daar, en intussen leren van hun ervaring.

Want wie de natuur respecteert, leeft langer in vrede.

Tim: Mooi gezegd, Pieter.

En voor jou als luisteraar: onthoud dat nieuws niet alleen feiten zijn, maar ook verhalen over hoe mensen omgaan met onzekerheid.

Als je hierover verder wilt praten of vragen hebt, ga naar nieuwsdoordetijd.com.

Tot de volgende keer!