Sam Neill is dood: de man van de dinosaurussen en de tijdreiziger

Tim: Welkom bij Nieuws door de Tijd.

Jij en ik, samen met Pieter uit 1850, duiken in het nieuws van vandaag.

Geen saaie les, maar een echt gesprek.

Vandaag: een man die dinosaurussen tot leven bracht, is zelf gestopt met leven.

Pieter: Hoe bedoelt gij, een man die dinosaurussen tot leven bracht?

Dinosaurussen zijn toch al duizenden jaren uitgestorven?

Zelfs in mijn tijd, met al die nieuwe vondsten in de grond, heeft niemand er ooit een levend gezien.

Tim: Precies, Pieter.

Maar in 1993 maakten ze een film waarin dinosaurussen weer rondliepen.

Gekloond, weet je wel?

En die acteur, Sam Neill, speelde de paleontoloog die ze bestudeerde.

Hij is gisteren overleden, 78 jaar oud.

Pieter: Gekloond?

Dat klinkt als toverij.

Maar ik begrijp het: een toneelspeler die een wijze man speelde die oude beenderen onderzoekt.

Zoals een predikant die over de schepping preekt, maar dan met meer actie.

En hij is nu overleden, zegt gij?

Tim: Ja, onverwachts.

Hij had kanker, maar was schoon verklaard.

Toch ging het snel.

Zijn familie zegt dat hij met waardigheid stierf.

Dat woord 'waardigheid' vind ik mooi.

Het betekent dat hij rustig en respectvol afscheid nam, zonder paniek.

Pieter: Waardigheid is een deugd die wij in 1850 hoogachten.

Een man die zijn laatste adem met kalmte uitblaast, toont dat hij zijn leven goed heeft geleefd.

Maar vertel mij, Tim, waarom is deze Sam Neill zo beroemd?

Alleen om die ene film?

Tim: Nee hoor, hij speelde in veel meer.

The Piano, een prachtige film over liefde en wreedheid.

En in Peaky Blinders, een serie over een bende in de jaren 1920.

Daarin was hij een strenge agent die de hoofdpersoon dwarszat.

Jij zou die serie vast herkennen, Pieter.

Pieter: Een bende in de jaren 1920?

Dat is bijna mijn tijd!

Maar ik moet zeggen, ik vind het treurig dat een man die zoveel rollen speelde, nu alleen nog herinnerd wordt in woorden.

Wat blijft er van iemand over, behalve zijn naam in de krant?

Tim: Goede vraag.

In 2250 hebben we 'temporal stories' , we kunnen iemands leven nog eens beleven via herinneringscodes.

Maar Sam Neill blijft ook bestaan in films.

Mensen zullen Jurassic Park nog eeuwen kijken.

Zijn gezicht is onsterfelijk, in zekere zin.

Pieter: Onsterfelijk door kunst.

Dat begrijp ik.

In Amsterdam hangen schilderijen van oude meesters die al lang dood zijn, maar nog altijd spreken.

Maar een film is anders: het beweegt, het praat.

Dat moet vreemd zijn voor een acteur , om voor altijd vast te zitten in een rol.

Tim: Vast te zitten, ja.

Maar Sam Neill leek juist vrij.

Hij had een wijngaard in Nieuw-Zeeland, met koeien die hij vernoemde naar andere acteurs.

Helena Bonham Carter was een koe, en Amy Adams een varken.

Hij had humor, hoor.

Pieter: Koeien vernoemen naar collega's?

Dat is eigenaardig.

Maar ook liefdevol, op een boerse manier.

In mijn tijd noemen we schapen naar buren, maar alleen als zij ons geërgerd hebben.

Hij moet een zachtaardig mens zijn geweest.

Tim: Dat was hij.

De premier van Nieuw-Zeeland zei dat hij hielp de filmindustrie van het land op poten te zetten.

'Op poten zetten' , dat betekent beginnen en laten groeien.

Alsof je een winkel opent, maar dan voor films.

Hij was een echte bouwer.

Pieter: Een bouwer.

Dat is een mooi eerbetoon.

Maar ik hoor ook dat hij 'schamper en droog' werd genoemd.

Dat klinkt als iemand die niet te veel poespas nodig had.

Zoals een havenmeester die zegt: 'De schepen komen en gaan, ik doe mijn werk.'

Tim: Precies.

En nu is hij weg.

Maar zijn werk blijft.

Jij en ik, wij praten over hem, en jij luistert mee.

Dat is eigenlijk ook een soort onsterfelijkheid , dat iemand nog in gesprekken leeft.

Vind je niet?

Pieter: Als gij zegt dat ik over hem praat, dan doe ik dat met respect.

Maar ik ben nieuwsgierig naar één ding: hoe kon een man die in Nieuw-Zeeland woonde, zo ver van alles, toch wereldberoemd worden?

In mijn tijd reist nieuws per schip, maandenlang.

Tim: Goed punt.

In 2026 was de wereld klein.

Films gingen overal tegelijk in première.

En Sam Neill reisde zelf ook veel, maar hij keerde altijd terug naar zijn boerderij.

Hij hield van de wildernis.

De journalist zei: hij verruilde Hollywood voor de natuur.

Pieter: 'Verruilde' , dat is een mooi woord.

Hij gaf het ene voor het andere.

Zoals een koopman die koffie ruilt voor specerijen.

Hij koos voor rust boven roem.

Dat siert hem.

Maar Tim, wat is dat voor een woord, 'paleontoloog'?

Dat zei gij eerder.

Tim: Dat is iemand die oude botten en fossielen bestudeert.

Van dinosaurussen, maar ook van andere uitgestorven dieren.

In Jurassic Park speelde Sam Neill zo iemand.

Hij moest uitleggen hoe de dinosaurussen leefden.

Best een moeilijk beroep, eigenlijk.

Pieter: Oude botten bestuderen?

In mijn tijd noemen we dat 'naturalist' of 'verzamelaar'.

Maar ik hoor dat het in uw tijd een echt vak is.

En die film heeft er vast voor gezorgd dat veel kinderen later paleontoloog wilden worden.

Dat is de kracht van een goed verhaal.

Tim: Ja, dat klopt.

En nu is de man die dat verhaal vertelde, zelf geschiedenis.

Maar we hebben nog een klein leerpunt voor jou, luisteraar.

Het gaat over het woord 'worden'.

In het nieuws stond: 'hij werd wereldwijd beroemd'.

Dat is een passieve zin.

Pieter: Passief?

Leg dat eens uit, Tim.

In mijn tijd zeggen we: 'men werd geroepen' of 'hij werd geprezen'.

Maar ik besef dat het voor een leerling lastig kan zijn.

Geef een voorbeeld, alsjeblieft.

Tim: Simpele zin: 'De film werd gemaakt.' Dat betekent dat iemand anders de film maakte.

Betere zin: 'Sam Neill werd wereldwijd bekend door Jurassic Park.' Zie je?

Het onderwerp ondergaat de actie.

Handig om te weten, want in nieuws wordt dit veel gebruikt.

Pieter: Dus als ik zeg: 'Ik werd begroet door de havenmeester', dan ben ik niet degene die groet, maar ik word gegroet.

Dat is precies zoals in het dagelijks leven.

Goed dat gij dat uitlegt, Tim.

De luisteraar zal het onthouden.

Tim: Precies.

En nu, terug naar Sam Neill.

Zijn overlijden is een verlies, maar zijn verhalen blijven.

Wat vind jij, Pieter, van het feit dat een acteur uit een ver land zoveel indruk kan maken op mensen over de hele wereld?

Pieter: Ik vind het wonderlijk.

In 1850 kende men alleen beroemdheden uit de eigen stad of het eigen land.

Maar deze man, met zijn dinosaurussen en zijn droge humor, heeft de hele wereld geraakt.

Dat is een teken dat kunst geen grenzen kent.

Zelfs niet in de tijd.

Tim: Ja, kunst overbrugt echt alles.

Maar Pieter, ik wil nog iets vragen.

Jij zei net dat je het wonderlijk vindt dat een acteur uit een ver land zoveel indruk maakt.

Hoe zou jij dat uitleggen aan iemand in 1850?

Pieter: Hm-hm, ik zou zeggen: stel u voor, een reiziger uit een ver oord vertelt een verhaal over een man die met reuzenhagedissen werkt.

Iedereen luistert ademloos.

Zo is het ook met Sam Neill.

Hij vertelde verhalen die ons meenamen naar andere werelden.

Tim: Mooi gezegd.

En in 2250 kijken we nog steeds naar Jurassic Park.

Het is alsof zijn stem blijft echoën.

Maar luisteraar, we hebben nog een klein leerpunt.

Het gaat over het woord 'overleden'.

In het nieuws stond: 'Acteur Sam Neill is overleden.'

Pieter: Ja, 'overleden' is een deftiger woord voor gestorven.

In mijn tijd zei men ook wel 'hij is heengegaan' of 'hij is ontslapen'.

Maar 'overleden' is het gebruikelijkste.

Tim, geef de luisteraar eens twee voorbeelden?

Tim: Graag.

Simpele zin: 'Mijn hond is overleden.' Dat is duidelijk.

Betere zin: 'De acteur overleed onverwachts, omringd door zijn familie.' Zie je?

Het werkwoord 'overlijden' gebruik je vaak in nieuws.

Het klinkt respectvol.

Pieter: Precies.

En let op: 'overlijden' is een sterk werkwoord.

In de verleden tijd zeg je 'hij overleed', niet 'hij overleidde'.

Dat is een veelgemaakte fout.

De luisteraar moet dat onthouden, want het komt vaak voor in kranten.

Tim: Goed punt.

En nu terug naar Sam Neill.

Wat mij raakt, is dat hij na kanker weer schoon was verklaard.

Hij dacht dat hij nog jaren had.

Toch ging het snel.

Hoe kijk jij tegen ziekte aan, Pieter?

In jouw tijd was kanker vaak een doodvonnis.

Pieter: Helaas wel.

In 1850 hadden we weinig middelen.

Als iemand ziek werd, vertrouwden we op God en op kruidendrankjes.

Het is een zegen dat de medische wetenschap nu verder is.

Maar de dood blijft onvoorspelbaar, zoals bij deze acteur.

Tim: Ja, en hij bleef werken tot het einde.

De journalist zei dat hij een dag eerder nog op een filmset stond.

Dat vind ik inspirerend.

Hij leefde voor zijn vak.

Pieter, herken je dat?

Mensen die blijven werken tot het laatst?

Pieter: Zeker.

In de haven van Amsterdam had je oude zeelui die tot hun laatste dag meezeilden.

Ze konden niet stilzitten.

Zo was Sam Neill ook.

Hij was een verhalenverteller, en hij bleef vertellen.

Dat is een mooie erfenis.

Tim: En wat een erfenis.

Hij speelde in The Piano, Peaky Blinders, en natuurlijk Jurassic Park.

Maar ik hoorde ook dat hij een wijngaard had met dieren die naar collega's vernoemd waren.

Een koe genaamd Laura Dern.

Dat is toch heerlijk?

Pieter: Haha, dat is geestig.

Een koe die Laura Dern heet.

In mijn tijd vernoemden we schepen naar beroemde personen, maar dit is origineler.

Het laat zien dat hij zijn collega's waardeerde.

Zelfs in zijn vrije tijd was hij met hen verbonden.

Tim: Precies.

En die verbondenheid zie je ook in de reacties van de premiers van Australië en Nieuw-Zeeland.

Ze noemen hem 'schamper en droog, bedachtzaam en onverstoorbaar'.

Dat zijn mooie woorden.

Luisteraar, ken je die woorden?

Pieter: 'Schamper' betekent een beetje spottend, maar niet gemeen.

'Droog' betekent dat hij grappig was zonder veel emotie te tonen.

'Bedachtzaam' is dat hij nadacht voor hij sprak.

En 'onverstoorbaar' betekent dat hij niet snel van streek raakte.

Tim: Ja, perfect uitgelegd.

En die eigenschappen maakten hem geliefd.

Hij was niet alleen een acteur, maar ook een mens met karakter.

Dat is waarom zijn dood zoveel mensen raakt.

Het is alsof we een oude vriend verliezen.

Pieter: Inderdaad.

En dat brengt mij bij een punt: in 1850 kenden we beroemdheden alleen van horen zeggen.

Nu, door kranten en bewegende beelden, lijkt het alsof we hen persoonlijk kennen.

Dat is een groot verschil.

De wereld is kleiner geworden.

Tim: En in 2250 is de wereld nog kleiner.

We kunnen herinneringen delen via directe neurale connecties.

Maar toch, het verlies van een kunstenaar voelt hetzelfde.

We missen zijn stem, zijn gezicht, zijn verhalen.

Dat is tijdloos.

Pieter: Tijdloos, ja.

Net als de dinosaurussen in zijn film.

Die zijn allang verdwenen, maar in Jurassic Park leven ze voort.

Zo leeft Sam Neill voort in zijn werk.

Dat is een troost voor degenen die hem liefhadden.

Tim: Mooi gezegd.

En nu, luisteraar, we willen je uitnodigen om verder te praten.

Wat vind jij van Sam Neill?

Heb je zijn films gezien?

Ga naar nieuwsdoordetijd.com en deel je gedachten.

Wij zijn benieuwd.

Pieter: Ja, laat ons weten welke rol van hem jou het meest raakte.

En vergeet niet: de dood is niet het einde, zolang zijn verhalen worden doorverteld.

Dat geldt voor Sam Neill, en voor ons allemaal.

Tot de volgende keer.

Tim: Dank je wel, Pieter.

En dank aan jou, luisteraar, voor het luisteren.

Dit was Nieuws door de Tijd.

Blijf nieuwsgierig, blijf leren.

En onthoud: elk nieuws is een verhaal dat wacht om verteld te worden.

Tot ziens.