Nieuwe diersoorten in Angola: schatten uit een vergeten hoogland

Tim: Stel je voor, jij loopt door een ongerept hoogland in Angola en je ziet een gepantserde krekel die vloeistof spuit.

Klinkt als een sciencefictionfilm, toch?

Maar het is echt nieuws vandaag.

Pieter: Een gepantserde krekel?

Mijn goede heer, ik heb vele wonderen gezien in de koloniën, maar dit tart het verstand.

Zeg mij, Tim, hoe komt men bij zulk gedierte?

Tim: Dat is precies het verhaal.

Een groep wetenschappers, van The Wilderness Project, deed een expeditie op het Lisima-plateau.

Dat is een hoogland in het oosten van Angola.

En ze vonden tientallen nieuwe diersoorten.

Pieter: Expeditie, hm-hm.

Dat klinkt als een reis met een duidelijk doel.

Maar waarom heeft men daar niet eerder gekeken?

Het is toch vreemd dat zulke wezens zo lang onbekend bleven?

Tim: Goede vraag.

Het gebied was jarenlang niet veilig.

Er was een burgeroorlog, er lagen landmijnen in de grond, en het is gewoon heel moeilijk om er te komen.

Dus bleef het een verborgen schat.

Pieter: Burgeroorlog.

Landmijnen.

Dat zijn zware woorden, Tim.

In mijn tijd kennen wij ook oorlogen, maar landmijnen zijn een gruwelijke uitvinding.

Het is treurig dat de natuur eronder lijdt.

Tim: Ja, en de onderzoekers waarschuwen ook voor te veel optimisme.

Die nieuwe soorten worden namelijk bedreigd.

Menselijke activiteiten, zoals ontbossing en kleine diamantmijnbouw, zijn een gevaar.

Pieter: Bedreigen, zegt gij.

Dat is een woord dat ik goed ken.

In Amsterdam worden de kabeljauw en de haring ook bedreigd door overbevissing.

De mens neemt te veel, zonder na te denken.

Tim: Precies.

En daardoor zijn er in rap tempo soorten aan het verdwijnen.

Maar vandaag is het positief: acht nieuwe libellesoorten, drie nieuwe sprinkhanen, en ongeveer zestig motten en vlinders die nog niet beschreven waren.

Pieter: Nog niet beschreven.

Dat is een mooie uitdrukking.

Het betekent dat niemand ze ooit in een boek heeft gezet.

Ze waren als het ware onzichtbaar voor de wetenschap.

Ze bestonden, maar niemand wist het.

Tim: En dat is precies ons leerpunt voor vandaag, luisteraar.

Je ziet hier de structuur 'nog niet' plus een voltooid deelwoord.

Bijvoorbeeld: 'nog niet ontdekt' of 'nog niet beschreven'.

Het geeft aan dat iets nog moet gebeuren.

Pieter: Een eenvoudig voorbeeld: 'Deze brief is nog niet geschreven.' Dat zegt dat ik hem nog moet schrijven.

Maar een beter voorbeeld, Tim?

Tim: Deze diersoorten waren nog niet beschreven door wetenschappers.

Zie je?

Het is een beetje formeler, maar heel nuttig voor nieuws.

Probeer het maar eens in een eigen zin.

Pieter: Welnu, ik zal het proberen.

'De nieuwe vlinder is nog niet gefotografeerd.' Dat is simpel en duidelijk.

Maar ik hoor graag meer over die fluorescerende krabspin, Tim.

Tim: Ah, die is prachtig.

Onder ultraviolet licht wordt hij fluorescerend.

Dat betekent dat hij oplicht.

Stel je voor, een spin die gloeit in het donker.

In 2250 hebben we insecten die van kleur veranderen, maar dit is pure natuur.

Pieter: Fluorescerend.

Een vreemd woord.

In mijn tijd kennen wij fosfor, dat in het donker licht geeft.

Maar een spin die oplicht?

Dat is een wonder.

En die rode wielwebspin die lijkt op een lieveheersbeestje?

Tim: Ja, die doet alsof hij giftig is, zodat andere dieren hem niet opeten.

Slim, hè?

Het is een vorm van mimicry.

In 2250 gebruiken we dat principe in camouflagepakken.

Maar dit is evolutie, geen technologie.

Pieter: Mimicry, hm-hm.

Een uitstekend woord.

De natuur is een grote leermeester.

Maar ik maak mij zorgen: die ontbossing en mijnbouw, wat doen de wetenschappers daartegen?

Zijn er plannen om het plateau te beschermen?

Tim: Dat is een goede vraag.

De expeditieleider Rob Taylor zegt dat het gebied nog steeds bedreigd wordt.

Ze hopen dat deze ontdekkingen aandacht vragen voor bescherming.

Maar het is een race tegen de klok.

Pieter: Een race tegen de klok.

Een mooie metafoor.

In de handel hebben wij dat ook: als de schepen te laat komen, bederft de lading.

Hier is de lading de natuur zelf.

En die kunnen wij niet vervangen.

Tim: Nee, en dat is precies waarom dit nieuws jou raakt, luisteraar.

Of je nu in 1850 woont of in 2250, ontdekkingen herinneren ons eraan dat de wereld nog vol geheimen zit.

Maar ook dat we er zuinig op moeten zijn.

Pieter: Geheimen, ja.

In mijn tijd denken wij dat de wereld al in kaart is gebracht.

Maar dit bewijst het tegendeel.

Er is nog zoveel onbekend.

Zelfs op een plateau in Angola.

Tim: En wie weet wat er nog meer komt.

De onderzoekers zeggen dat ze nog bezig zijn met het onderzoeken van andere insecten.

Er zijn vast nog meer soorten die nog niet beschreven zijn.

Spannend, vind je niet?

Pieter: Zeker, mijn goede heer.

Maar ik ben ook benieuwd naar de praktische kant.

Hoe vangt men een gepantserde krekel?

Die spuit vloeistof, zegt gij.

Dat lijkt mij geen gemakkelijke taak.

Tim: Haha, nee, dat lijkt me ook niet.

Maar wetenschappers hebben speciale netten en technieken.

En ze werken heel voorzichtig.

In 2250 gebruiken we drones met zachte grijpers, maar dit was ouderwets veldwerk.

Pieter: Veldwerk.

Dat woord ken ik.

In de landbouw en in de handel doen wij ook veldwerk.

Maar hier is het veld een wild hoogland vol gevaar.

Dat vergt moed en doorzettingsvermogen.

Tim: Ja, doorzettingsvermogen, Pieter.

En nieuwsgierigheid.

Dat is wat deze ontdekkingen mogelijk maakt.

Maar laten we even bij die gepantserde krekel blijven.

Die spuit vloeistof als verdediging.

Dat is een mooi voorbeeld van hoe dieren zich aanpassen aan hun omgeving.

Pieter: Aanpassen, ja.

In de natuur is dat een kwestie van overleven.

Maar ik hoor ook zorgelijke woorden in het bericht.

De onderzoekers zijn bang dat deze nieuwe soorten alweer bedreigd worden.

Door ontbossing, mijnbouw.

Dat stemt mij droevig.

Tim: Ja, dat is het donkere deel van het verhaal.

Zelfs in een afgelegen gebied als het Lisima-plateau zijn er gevaren.

Ontbossing betekent dat bomen worden gekapt.

En kleinschalige diamantmijnbouw, dat is het zoeken naar diamanten op een kleine manier, maar het beschadigt de grond.

Pieter: Diamanten.

In mijn tijd is dat een kostbaar goed.

Maar de prijs is hoog, zo te horen.

De natuur lijdt eronder.

Het is een spiegel voor ons, luisteraar.

Alles wat wij winnen, heeft een keerzijde.

Zelfs een schitterende steen.

Tim: Precies.

En dat brengt me bij een mooi Nederlands woord uit het nieuws: 'fluorescerend'.

Dat betekent dat iets oplicht onder speciaal licht.

De krabspin die ze vonden, is fluorescerend onder ultraviolet licht.

Het is alsof de spin een eigen lampje heeft.

Pieter: Fluorescerend.

Een vreemd woord.

In mijn tijd kennen wij dat niet.

Maar ik begrijp het: het dier geeft licht.

Net als vuurvliegjes in de zomernacht.

Alleen is dit anders.

Het licht is onzichtbaar tot je er speciaal licht op schijnt.

Wonderlijk.

Tim: Ja, precies.

En dan hebben we ook nog de 'gepantserde roofkrekel'.

Gepantserd betekent dat hij een harde buitenkant heeft, als een pantser.

Roofkrekel omdat hij andere insecten eet.

En hij kan vloeistof spuiten.

Dat is zijn verdedigingsmechanisme.

Pieter: Verdedigingsmechanisme.

Dat is een lang woord, maar het is simpel: een manier om jezelf te beschermen.

In de handel hebben wij ook verdedigingsmechanismen, zoals contracten.

Maar die spuiten geen vloeistof, gelukkig.

Tim: Haha, nee, dat zou een rommeltje worden.

Oké, luisteraar, we gaan even een klein leerpunt doen.

Het gaat over het woord 'beschrijven'.

In het nieuws staat: 'nog niet beschreven libellesoorten'.

Beschrijven betekent hier: een wetenschappelijke naam en uitleg geven.

Pieter: Juist.

Een eenvoudige zin: 'De wetenschapper beschrijft een nieuwe vlinder.' Dat is duidelijk.

Maar een betere zin is: 'De onderzoekers hebben nog niet beschreven soorten ontdekt.' Ziet gij het verschil?

Het eerste is actief, het tweede is passiever.

Tim: Goed voorbeeld.

Het is handig om te weten dat 'beschrijven' ook in andere contexten kan.

Je kunt een persoon beschrijven, of een gebeurtenis.

Maar in de wetenschap heeft het een speciale betekenis.

Het is alsof je een dier een identiteitskaart geeft.

Tim: En die beschrijvingen zijn belangrijk, want zonder naam en uitleg kunnen we niet praten over de dieren.

Stel je voor dat je een nieuwe vriend ontmoet maar geen naam weet.

'Hé, jij daar met die rode vleugels.' Dat werkt niet.

Pieter: Zeker niet.

En zo kunnen we ook niet vertellen dat deze dieren bedreigd worden.

De onderzoekers waarschuwen: door menselijke activiteiten verdwijnen soorten snel.

Dat is een les voor ons, luisteraar.

Wij moeten zuinig zijn op wat wij ontdekken.

Tim: Ja, dat is de kern.

Ontdekken is prachtig, maar beschermen is minstens zo belangrijk.

In 2250 hebben we geleerd dat elke soort een rol heeft in het ecosysteem.

Zelfs een kleine krekel of een fluorescerende spin is van waarde.

Pieter: Ecosysteem.

Nog zo'n woord dat ik leer vandaag.

Het betekent: alles in de natuur hangt samen.

De bomen, de insecten, de vogels.

Als één deel verdwijnt, heeft dat gevolgen voor de rest.

Net als in een handelsnetwerk.

Tim: Precies.

En daarom is dit nieuws niet alleen spannend, maar ook een waarschuwing.

Luisteraar, jij kunt ook iets doen.

Bijvoorbeeld door te lezen over de natuur of door bewust te zijn van wat je koopt.

Kleine stappen helpen.

Pieter: Ik ben het met u eens, Tim.

En ik voeg eraan toe: nieuwsgierigheid is een geschenk.

Blijf vragen stellen, zoals wij vandaag doen.

Wat is een gepantserde krekel?

Wat betekent fluorescerend?

Zo leren wij en worden wij wijzer.

Tim: Mooi gezegd.

En weet je, luisteraar, dit gesprek is nog maar het begin.

Als je meer wilt weten over dit nieuws of andere onderwerpen, ga dan naar nieuwsdoordetijd.com.

Daar kun je verder praten met ons en met andere luisteraars.

Pieter: Ja, kom gerust langs.

Wij zijn altijd benieuwd naar uw gedachten.

Want zoals vandaag blijkt: de wereld zit vol geheimen, en samen ontdekken wij ze.

Tot de volgende keer, luisteraar.

Tim: Tot de volgende keer!

En vergeet niet: nieuwsgierigheid is een tijdmachine.

Hij brengt je overal.

Dag!