Verdieping: 21 t/m 23 oktober

Of best nog gave.

Ja, of dat je de ethiek van menselijk draagmoederschap moet ontleden.

En je eigen, nou ja, onvermijdelijkheid van sterfelijkheid onder ogen moet zien.

Maar je mag daarvoor alleen de woordenschat van een kleuter gebruiken.

Oh wow, dat is wel echt een uitdaging.

Behoorlijk.

Welkom bij deze nieuwe, diep gaande luisterzessie,

Fijn dat je er weer bij bent.

We duiken vandaag in een fenomeen dat op het eerste gezicht misschien heel banaal lijkt.

Ja, heel simpel eigenlijk.

Precies, maar het legt echt verrassend veel bloot over hoe wij als volwassenen

de wereld proberen te begrijpen.

We hebben hier een fascinerende stapelbronnen voor ons liggen.

Zeker weten.

Drie zogenoemde A1 Dutch News Dialogs.

En voor jou als luisterer thuis, als je daar niet direct een beeld hebt,

dit zijn dus uitgeschreven gesprekken.

Specifiek ontworpen voor absolute beginners in de Nederlandse taal.

Dus zegt het A1-niveau.

Klopt.

Het kenmerkt zich door extreem simpele woorden, superkorte zinnen

en echt een totaal gebrek aan ingewikkelde bijzinnen.

En weet je, juist dat taalkundige keurslijf

maakt dit materiaal echt tot een sociologische goudmijn, vind ik.

Ja.

Hoe bedoel je dat precies?

Als je een nieuwe taal leert, heb je als volwassene te maken met een enorme cognitieve dissonantie.

Je hebt de hersenen, de levenservaringen, de complexe emoties van een volwassene.

Ja, logisch.

Maar je expressie mogelijkheid is gekrompen tot het niveau van een kind.

Oh, ja, dat is best frustrerend.

Enorm, wat we in deze bronnen zien is hoe de makers proberen om

van die loodzware volwassen nieuwsonderwerpen in die heel simplistische mal te persen.

Precies, want het gaat in deze dialogen absoluut niet over de kleur van een appel of een kat op een mat.

Nee, totaal niet, het gaat echt over zware maatschappelijke thema's.

Ja, en onze missie vandaag in deze verkenning is echt het ontleden van de spanning die daardoor ontstaat.

We gaan kijken naar drie specifieke dialogen.

Klinkt goed.

We beginnen zometeen bij de logge bureaucratische hindernissen rondom draagmoederschap.

Heftig thema meteen?

Zeker.

Daarna vliegen we mee op een hooggeplaatste, ijskoude geopolitieke vredesmissie.

Ja, en we eindigen met een reflectie op de onvermijdelijkheid van ouderdom

bij een van de grootste film-iconen van onze tijd.

En wat je net wilde zeggen, de karakters in deze teksten?

Ja, Rick, Pieter, Lisa, Emma, Lars.

Precies die figuren, zij worstelen dus met die gigantische thema's, te midden van de meest...

Nou ja, alledaagse banaliteiten.

Ja, thee drinken en zo.

Ja, ze proberen grip te krijgen op de wereld, terwijl ze in een luie stoel zitten of in huis dieren hebben.

Dat is toch fascinerend?

Zeker.

Het dwingt ons gewoon om na te denken over reductie.

Kijk, hoe pellen we nou complexe problemen af tot hun naakte essentie,

wanneer we de hele academische of politieke jargonlaag weghalen?

Ja, we houden het echt heel klein dan.

Exact.

Deze bronnen werken als een spiegel voor de gemiddelde nieuwskonsument.

Ze laten echt, ja, pijnlijk nauwkeurig zien hoe wij gigantische gebeurtenissen vertalen...

naar onze eigen veilige, huiselijke belevingswereld.

Oké, let's unpack this.

We beginnen even heel intiem, dicht bij huis, de wens voor een gezin.

En dan vooral de keiharde muur van bureaucratie, waar die wens op stuit.

Ja, de eerste dialog.

Klopt. In die eerste bron lezen we over een man en een vrouw die heel graag een kind willen,

maar een andere vrouw draagt het kind.

Draagmoederschap in gewone mensen taal.

Precies, maar in de tekst omschrijven ze het heel letterlijk.

De karakters Rick, Pieter en Lisa bespreken de wachttijd voor het hele proces.

En die wachttijd is lang.

Twee jaar, maar liefst twee jaar.

En de wensouders zijn niet meteen de wettelijke ouders.

Ze hebben volgens de tekst voorlopig alleen een foto van de draagmoeder.

Ja, en waarom het zo lang duurt?

In de woorden van de karakters is het letterlijk: de wet is traag.

Ja, de wet is traag.

En de framing hier vind ik echt cruciaal.

Hoe bedoel je?

Nou, het kernprobleem wordt door die karakters onmiddellijk gereduceerd tot tijd.

Twee jaar wachten wordt gepresenteerd als een compleet, onoverkomelijk op stakel,

puur om dat het systeem niet mee werkt.

Ja, wat we hier op zover is eigenlijk hoe bureaucratie, menselijke emotie neutraliseert.

Precies.

Kijk het verlangen aan kind is ouwe oud, heel viseraal,

maar het moet door een kele administratieve trechten.

Die zich daar helemaal niets van aantrekkt.

Precies, helemaal niets.

En dan de reactie van die karakter's daarop.

Ik moest eerder werkelijk om lachen tijdens de voorbereiding, want het is gewoon zo herkambar.

Verdou.

Waar raak het tegenwoordig hoge frustreerd als we online een pakketje bestellen en het wordt pas overmorgen,

bezorgd in plaats van morgen?

Ah, verschrikkelijk, ja.

Maar hier hebben we het over een wachtheid van twee jaar voor mensen leven.

En die karakter reageren met puur, ja, onversneden ongeduld.

Rekkerroep direct, ik heb geen geduld, ik wil meteen een kind.

Ja, heel direct.

Geen enkele nu aan ze.

No.

En Pieter, die direct het vervolgens echt ommiddellijk naar zijn eigen ander dagens frustraties.

Die vergelijkt dit hele emotioneel beladen wachten met in de file staan en naar de radio luisteren.

Bizarna eigenlijk, hè?

Heel, bizar.

En Lisa probeert dat dan weer te relativeren door te zeggen dat ze in de auto te mensen nog koffie kan drinken.

Wat Pieter vervolgens overgeveer gevaarlijk vindt.

Ja, dat constant terugschakelen naar die eigen ervarings wereld.

Dat is een fascinerend overlevingsmegenisme.

Omdat het anders te groot is.

Precies.

Kijk, omdat het wachten op een wet zo abstract is.

Zoeken de characters naar een taspare equivalent.

De file, de koffie.

Exact.

Dat is de enige manier waarop ze de machtelozeheid van dat wachten kunnen bevatten.

Ze maken dat klein.

Maar hier wil ik toch even flink tegenas geven aan de rond tekst hoor.

Oh, kom er op.

In de tekst zijn de characters het er roerend over eens.

De wet is traag en dat is volgens hen per definitie slecht en niet fijn.

Maar als we even uitzoeken, zou die traag een wet geving...

rondom zo iets gigantisch complex als het draagmoederschap...

in werkelijkheid niet juist een heel bewuste inbouw van bedenktijd zijn.

Een beschermingsmegen is me.

Precies, een noodzakelijk juridisch vangnet om uitbuiten te voorkomen.

In plaats van gewoon die administratieve luihheid die de characters erin zien.

Je snijdt er echt het fundamentele probleem van simplificaatie aan.

Kijk, in de volwassen realiteit is die wet inderdaad een veilig hetse wet.

Je hebt het overrechten, die is de moeder bij geboorte.

Wat als de draagmoeder zich bedenkt?

Wat zijn de rechten van het kind?

Ja, dus een compleet etisch mijnveld.

Absoluut.

Maar die a 1 taal werkt hier als een soort filter dat alle nu onze gewoon meedeloos wegstijt.

Je hebt de woorden er niet voor?

Nee, met een beperkte woordenschad verdwijntje van mogen om een noodzakelijk kwad...

of een beschermende maatregel te artikleren.

Wat overblijft is een binärsysteem.

De snel is goed, traag is slecht.

Exakt.

De wet frustreert het menselijke verlangen.

Dus de wet is niet fijn.

De taal dwingt ze gewoon om zo'n gigantisch etisch vraagstuk...

te reduceren tot de simpel emotie van ongeduld.

En ze maak het eigenlijk nog veel kleiner dan dat.

Want er wel dus over de kreatie van mensen kleven gaat en die ene foto van de draagmoeder...

begint Peter plotseling over de foto van zo'n hond.

Oh ja, de huisdieren.

Ja.

Lise haak meteen in over haar kat.

En Rick, die 50 jaar geleden, wordt ze wat beklaagd.

Want dat hij helemaal geen huisdier heeft.

Psychologisch gezien is dat voorkomen logische uitwijken meneuwen.

En waar?

Zeker.

Kijk, ze worden geconfonteerd met een situatie waarover ze nul controle hebben.

Zeg maar twee jaar wachten op de staat.

En dan grijpen ze naar iets waar ze wel onmiddelijke agency over hebben.

Ah, een huisdier.

Ja, huisdieren bieden een form van zorg, genegenheid en verantwoordelijkheid.

Die gewoon direct beschikbaar is.

Ja, je hoeft voor een kat inderdaad geen twee jaar door de ambtelijke molen.

Precies.

Het laat heel mooi zien hoe de menselijke geest, stress en onmacht proberen te bezweren.

Door het klein te maken.

Door zich vast te klampen aan de directe, controleerbare leefomgeving.

Nou, die onmacht die we voelen bij zo'n bureaucratische systemen.

Dat gevoel van vastzitten, terwijl beslissingen ver boven je hoofd worden genomen.

Dat is iets wat we op een nog groter schaal terugzien in onze tweede bron.

Ja, we maken echt een flinke sprong nu.

Zeker weten.

Van de heel intieme huiselijke wens voor een kind naar het ijskoude immense wereldtoneel.

Dit is die dialoog getiteld nieuws op de bank, toch?

Klopt.

En het decor is daar echt drastisch anders.

Vertel.

Voor de televisie kijken de karakters naar een Amerikaanse, belangrijke man, een baas.

Zoals hij daar heel simpel wordt genoemd.

Ja, top diplomatie.

Precies.

Deze man reist met het vliegtuig naar Sint-Petersburg in Rusland en zijn missie is cruciaal.

Hij praat daar met een vrouw over vrede.

Geen klein bier.

Zeker niet.

Daarna vliegt hij direct door naar de koude landen in het noorden, dus Noorwegen en Finland.

En de nadruk in die tekst ligt continu op de extreem omstandigheden.

Weet je, wat een enorme afstand, de frisse kou, de grote hoeveelheden sneeuw.

En terwijl die diplomaat letterlijk door sneeuwstormen jaagt in een poging wereldvrede te bewerkstelligen.

Zit ons bekende karakters, dus Rick, Pieter en Lisa, gewoon lekker warm op de bank toe te kijken.

Een enorm contrast.

Echt bizarre.

Pieter positioneert zichzelf opvallend genoeg als de winnaar in dit scenario.

Hij noemt zich zelfs slim omdat hij weigert die kou in te gaan, niet eens met de auto, en gewoon lekker warm binnen blijft.

En Lisa?

Lisa noemt hem overigens gewoon lui.

Wat een mooie dynamiek is in zo'n tekst.

Heerlijk.

Maar wat mij tijdens het lezen opviel en wat zelfs een beetje schuurend voelde voor mij.

Wat was dat?

Nou, hoe snel het gesprek ons opslokt.

Ze kijken naar echt wereldbepalende diplomatie, maar ze kibbelen vervolgens gewoon over de kou.

Ja, dat is gewoon een gevoel dat voorkomt, terecht hoor.

Maar wat we hier zien is niet simpelweg desinteresse of banaliteit.

Nee, want zo voelt het wel een beetje, het voelt bijna apatisch.

Ja, ik snap dat het zo voelt, maar als we dit fenomeen sociologisch ontleden,

en we laten de politieke inhoud van die missie even neutraal terzijde,

dan kijken we hier eigenlijk naar de limieten van de menselijke empathie.

Oh wow, dus dat is een biologisch iets.

Deels wel.

De constante stroom van wereldwijde crises, oorlogen en diplomatieke hoogspanning.

Dat vormt gewoon een immense cognitieve belasting.

Dus eigenlijk kunnen we het gewoon letterlijk niet aan om ons constant

druk te maken over wat er in Sint-Petersburg gebeurt.

Precies.

We kunnen de geopolitieke werkelijkheid het beste vergelijken met proberen te drinken uit een brandslang.

Ja, dat gaat niet.

De stroom is te hard, de kou te veel, te overweldigend.

Om niet te verdrinken in existentiele angst,

pakt de nieuwskonsument een klein theekopje erbij.

Een theekopje?

Ja, we vangen alleen op wat we kunnen verwerken.

De focus daarop zetten, de discussie over hoeveel suiker,

het warm op de bank zitten, dat is het theekopje.

Het is gewoon emotionele zelfbescherming.

Exact.

Er zit een zin in deze tekst die dat op een bijna pijnlijke,

maar echt briljant samengevat, vind ik.

Welke zin was dat?

Ze praten over het concept van een doel en Pieter zegt,

een doel is iets wat je wil.

Bijvoorbeeld, ik wil thee.

Waarop Lisa dus antwoordt: ik wil ook vrede, maar eerst thee.

Oef.

Ja, die uitspraak is de absolute belichaming van hoe wij nieuwskonsumenten.

Ja, toch.

Het is echt spot on.

Het trekt de epische inspanningen van wereldleiders

genadeloos naar het Niveau van de huiskamer.

Ik heb de karakters, ze kijken naar die man op televisie.

Ze zien zijn enorme vermoeidheid?

Ja, ze zien dat die vermoeid is, dat die, zoals ze zeggen,

slechte ogen heeft van de lange reis.

Ze worstelen zelfs met het uitspreken van de naam Sint-Petersburg.

Dat benoemt Pieter ook expliciet.

En ze respecteren hem wel?

Ze hebben absoluut respect voor hem.

Ze beamen volmondig dat vrede beter is dan oorlog,

maar hun onmiddellijke realiteit.

Die fysiologische behoefte aan warmte.

Ja, dat comfort dat wint het gewoon van de abstracte wens voor wereldvrede.

Vrede is een mooi doel, maar een kop thee is haalbaar.

Ja, voor jou als luisteraar, sta er vanavond maar eens bij stil.

Wat weet je wel als jij het avondje nieuws aanzet?

Dat is een goede oefening.

Ik kijk je naar het schijnen in de oorlog in de wereld,

naar die gigantische historische verschuivingen.

Het is wel dat je tegelijkertijd druk zit te maken of je dekentje wel goed ligt

en of je niet te veel suiker binnen krijgt.

Het is confronteerend.

Het confronteert ons echt met onze eigen rol als toeschouwer.

De televisie fungeert als een raam, natuurlijk,

maar ook als een veilige barrière tussen die ijzige realiteit buiten

en de warmte binnen.

En weet je dat concept van kijken door een scherm,

het consumeren van de levens van andere vanaf die veilige bank,

dat leidt ons eigenlijk veilig naar de derdebron.

Wat veel van hoe wij de menselijke conditie begrijpen,

wordt gedicteerd door de iconen die we op dat scherm bewonderen.

En we bouwen echt gigantisch sterke parasociale relaties met hen op.

Absoluut.

En het laatste verhaal in onze stapel verbreekt dus de illusie

dat die iconen op het scherm onsterfelijk zijn.

Zelfs legendes ontkomen niet aan de tijd, helaas.

Nee, de bron meldt een kort, maar heel impactvol nieuwsfeit.

De 91-jarige Britse actrice Judi Dench stopt definitief met het maken van films.

Een icoon.

En de reden wordt in het typische onverbloemde A1-stijl gegeven.

Ze zien het heel simpel, ze ziet niet goed meer.

Haar ogen zijn slecht.

En dat is echt een existentiële dreiging voor elke kunstenaar.

Precies.

Waar het echt interessant wordt.

Kijk, we hebben het hier over een actrice.

Voor haar is het kunnen waarnemen, het zien van een tegenspeler,

het lezen van lichaamstaal, het interpreteren van de scène.

Dat is het fundamentele gereedschap van haar vak.

Alles valt of staat daarmee.

Als je dat vermogen verliest, verlies je niet zomaar een baan, je verliest de kern van je expressie.

Ik zou dus verwachten dat zo'n nieuwsbericht bij die karakters leidt tot een diep melancholisch gesprek over aftakeling.

En het vereerde einde van een tijdperk.

En dat is precies wat je in een complexe met jargon doordrenkte culturele analyse zou lezen, weet je?

Ja, toch?

Zeker.

We leven in de maatschappij die doodsbang is voor veroudering.

Denk aan de miljardenindustrie rondom anti-aging.

Hele obsessie met jeugdigheid en Hollywood.

Precies en de complete ontkenning van fysiek verval.

Maar die A1-dialoog doet daar simpelweg niet aan mee?

Oh nee, totaal niet.

Omdat de woorden voor die complexe neuroses ontbreken,

zien we hier eigenlijk een demonstratie van radicale acceptatie.

Wow, radicale acceptatie.

Ja, Rick, Emma en Lars reageren zonder ook maar een greintje paniek.

Rick stelt nuchter vast, ze is oud, dat is normaal.

Het is haast een verademing, geen krampachtige pogingen om de tijd stil te zetten,

maar gewoon een directe omarming van de realiteit.

Wat me zo fascineert is, hoe ze dit nieuws over Judi Dench,

dan weer direct gebruiken om de ouderdom in hun eigen familie te kalibreren.

Ja, ze spiegelen dat grote drama weer direct aan hun eigen referentiekader.

Net zoals bij de draagmoeder in die vredesmissie.

Precies hetzelfde mechanisme.

Emma vertelt dan dat ze het liefst naar dierenfilms kijkt met haar 4-jarige kind.

Klopt.

Maar als reactie op de 91-jarige Dench vertelt ze vol trots over haar eigen oma van tachtig.

Die nog hartstikke fit is en veel wandelt.

Ja, fantastisch, toch.

En Lars voegt daar aan toe dat hij met zijn vrouw vooral actiefilms kijkt,

maar dat zijn oma.

Waardeert juist omdat ze ouder wordt en haar zintuigen of perceptie of verwerking veranderen?

Ja, exact.

Dat zij haar voorkeur heeft aangepast.

Zij kijkt geen actie meer, ze kijkt het liefst naar films met veel muziek.

Het gaat dus heel erg over aanpassingsvermogen.

Waar de actrice moet stoppen met haar vak, passen de oma's in het verhaal hun consumptie aan.

Flexibiliteit in plaats van paniek.

Ja, en Rick, de leraar van 50, die trekt echt een geweldige conclusie uit dit alles.

Oh ja, dat zijn die ook weer.

Nou, door zichzelf te vergelijken met die 90-jarige actrice en die 80-jarige oma's realiseert

hij zich plotseling 50-jarige jong, ik voel mij goed.

Ja, prachtig.

En hij kijkt net als het vier-jarige kind van Emma blijkbaar ook graag naar dierenfilms,

omdat hij daar zo om kan lachen.

Het is echt hartverwarmend.

Dus ouderdom is hier geen lineair pad van ellende.

Het is gewoon een herwaardering van waar je staat.

Maar deze bronnen ons feitelijk laten zien is echt de extreme veerkracht van de menselijke psychologie,

ontdaan van zeg maar alle culturele ballast.

Dus als we de duur ervan weghalen...

Dan verdwijnt ook een groot deel van de aangeleerde angst voor het leven.

Judith is oud, ze stopt, dat is normaal.

Je wandelt, je luistert muziek, je lacht om dieren.

Precies, dat is een soort serene rust in die constatering.

Die wint in het dagelijks leven, zeg maar, hoog opgeleiden, die scoren vaak volledig collect.

Ze eindigen dat gesprek overigens ook met een fantastisch gebaar, vind ik.

In plaats van heel zwaar te rouwen om het einde van een carrière van Judith...

heffen ze letterlijk het glas.

Ze zeggen proost op een goed gesprek en op Judith.

Een perfect, ongecompliceerd eerbetoon eigenlijk.

Absoluut.

Als we alle draden van deze hele verkenning nu eens samenpakken.

Laat we dat doen.

We zijn begonnen bij een loodzwaar emotioneel beladen...

een uiterst bureaucratisch systeem, de wetgeving rondom draagmoederschap, de creatie van nieuw leven.

Ja, de trage wet.

Vervolgens vlogen we de sneeuwstormen in met een topdiplomaat...

op zoek naar politieke stabiliteit in Rusland, Noorwegen en Finland.

De wereldvrede.

En besloten af bij het onvermijdelijke fysieke verval van een wereldberoemd filmicoon...

en de ouderdom van onze eigen familieleden.

En telkens bij al die thema's...

zagen we eigenlijk exact hetzelfde mechanisme in werking treden.

Namelijk?

Dat de gigantische complexiteit van deze wereldgebeurtenissen...

werd vertaald, gefilterd en echt compleet gereduceerd door die lens van A1-niveau Nederlands.

Ja, met als resultaat dat we, vind ik, alles anders...

Niet primair leerden over de nieuwsberichten zelf, maar veel meer over onszelf.

We lazen onszelf terug in die teksten.

Ja. Over hoe wij, net als Rick, Pieter en Lisa, die enorme overweldigende verhalen...

razendsnel naar onze eigen veilige bubbel trekken.

Precies.

Zagen hoe het wachten op een menselijk leven, wat inmens is, behapbaar werd gemaakt...

door het te vergelijken met iets banals.

Vielen?

Vielen, koffie in de auto, of je een kat als vond hebt.

Ja.

En we zagen ook hoe de verpletterende druk van wereldvrede werd...

geneutraliseerd door de tastbare controle over een theepot en suiker.

Ja, een theekopje tegenover de brandslang.

Precies.

En als laatste hoe de teloorgang van een illustere carrière leidt tot een...

nou, eigenlijk heel geruststellende conclusie over een vitale, wandelende oma van tachtig.

Dat is banaliteit als pantser, zeg maar.

Banaliteit als pantser. Dat is heel mooi gezegd.

Want zonder die teapot, zonder die hond op de foto en zonder die warme bank...

zouden we simpelweg bezwijken onder de existentiële zwaarte van de wereld.

Ja, het systeem zou oververhit raken.

En dat brengt me bij een laatste, misschien wat provocerende gedachte...

die ik jou, de luisteraar, heel graag meegeef voor de komende dagen.

Gewoon iets om even lekker op te kauwen.

Ik ben benieuwd.

Kijk, we hebben zo net gezien dat de meest massieve, complexe wereldgebeurtenissen...

Het balanceren op de rand van oorlogen verleden, de pijnlijke ethiek...

om mensen te leren, het accepteren van onze eigen sterfelijkheid...

dat die dingen uitstekend te vatten en te accepteren zijn in de meest rudimentaire woordenschat die we hebben.

Ja, het A1-niveau.

Dus wat zegt dat over ons?

Maakt het ons moderne volwassen leven, inclusief de nieuwsmedia die we consumeren...

de politieke debatten niet onnodig en geforceerd gecompliceerd?

Dat is een hele goeie vraag.

Gebruiken we al het einde loze jaar, gewoon de academische theorieën,

de depraven, de politieke analisten en onze elke zinsconstructies...

gebruiken we dat niet gewoon als een rookgordijn.

Om het zelf in te verstoppen.

Misschien wel.

Praten we misschien met opzet zo ingewikkeld over de wereld...

puur om onszelf de illusie te geven dat wij en vooral onze problemen...

ontzettend belangrijk zijn.

Het voetbal-ego.

Ja, terwijl als je al dat ego even wegsnijdt, de waarheid eigenlijk ontluisterend simpel blijkt.

We wachten, we verlangen naar vrede en we worden allemaal oud.

En dat is, denk ik, de absolute kern van de spiegel die deze bronnen ons voorhouden.

Het is niet de taal die tekortschiet in het nieuws.

Het is misschien wel de complexe façade van de moderne mens die volstrekt overbodig is.

Soms moeten we gewoon de moed hebben om de zinnen kort te houden.

Amen.

Nou, we hopen dat deze diepe duik in de bronnen je een nieuw fris inzicht heeft gebracht.

Blijf nu nieuwsgierig, blijf vooral die complexiteit om je heen bevragen.

En vergeet niet de volgende keer dat de wereld in brand lijkt te staan.

En jij voelt de acute behoefte om eerst iets klaar te zetten.

Wees een beetje mild voor jezelf.

Precies, wees mild voor jezelf.

Het is menselijk, tot de volgende keer.