Verdieping: 7 t/m 9 oktober

Wat als ik je vertel dat de grootste bedreiging voor jouw portemonnee...

... vandaag niet een of andere onzichtbare hacker is?

Of een gewapende overvaller, maar een lachend digitaal...

...personage met florerend groen haar op TikTok.

Ja, dat klinkt echt compleet bizar.

Precies, en het wordt nog gekker als ik je vertel dat dit perfect samenhangt...

... met een duizelingwekkende deal van 111 miljard dollar...

...in de absolute top van Hollywood.

Welkom bij deze nieuwe analyse.

We maken vandaag een echt gekke reis, met je.

Van de ivoren torens waar media-magnaten beslissen wat jij vanavond kijkt...

... tot de donkerste uithoeken van de apps op je eigen telefoon.

En wat deze reis zo uniek maakt...

... is dat we hiervoor niet putten uit zware academische rapporten of zo.

We kijken naar verslagen van de afgelopen dagen, gesprekken.

Gewoon mensen onder elkaar die het nieuws bespreken.

Ja, het waren oorspronkelijk a2-niveau-dialogen, toch?

Klopt, ja.

Op het eerste gezicht echt hele simpele dialogen...

... maar ze vangen de tijdsgeest echt veilig.

Het gaat eigenlijk over de vraag: in een wereld die zo razend snel verandert...

... wat is er eigenlijk nog echt?

Nou, oké, laten we dit even uitpakken.

Laten we die reis met de doornhulsvallen bij die absolute top beginnen.

De eerste bron brengt ons bij een gesprek tussen drie mensen.

Rick Pieter en Lisa.

En Rick gooi daar even een nieuwsbericht op tafel, als of het niks is.

Paramount koopt Warner Bros.

Ja, voor 111 miljard dollar. Echt een piekbedrag.

Niet normaal.

Een fusie is het tussen twee van de grootste entertainment-giganten op aarde.

En de reacties van deze drie mensen laten direct zien...

... hoe wij allemaal als consumenten worstelen met dit soort onzichtbare machten.

Lisa, die echt een seriekijker is, ziet het wel zitten.

Zij denkt natuurlijk: gewoon fantastisch.

Meer serie's, alles lekker op één plek.

Ja, precies.

Maar Pieter, daarentegen, ruikt de onraad.

Die houdt van historische serie's en is vooral bang voor saaiheid.

En natuurlijk stijgende prijzen.

Wat dan fascinerend is, is dat Lisa en Pieter...

... eigenlijk gewoon de twee kanten van exact dezelfde medaille beschrijven.

Kijk, Lisa reageert vanuit de belofte van overvloed.

Ja, dat is natuurlijk precies wat de marketing-afdeling van zo'n nieuw megabedrijf...

... wil laten geloven.

Exact, maar Pieter doorziet het onderliggende mechanisme van een monopolie.

Wanneer twee giganten fuseren, verdwijnt er een enorme hoeveelheid concurrentie.

En in de creatieve industrie betekent het wegnemen van concurrentie...

... eigenlijk onvermijdelijk het wegnemen van risico.

Wacht, ik moet hier toch even een beetje advocaat van de duivel spelen.

Want als ik mijn televisie aanzet, heb ik letterlijk duizenden opties.

Ik scrol me echt wezenloos door films, documentaires, reality-tv, noem maar op.

Ja, je scrollt je nog gelukkig.

Nou ja, we hebben toch nog nooit zo veel keuze gehad als nu.

Hoe kan je dan spreken van een gebrek aan diversiteit of een monopolie?

Dat klinkt een beetje tegenstrijdig.

Nou, dat is omdat de keuzevrijheid die je op je scherm ervaart eigenlijk niet echt is.

Je ziet inderdaad duizenden van die tegeltjes met titels, maar je moet je afvragen...

...wie er beslist welke projecten überhaupt groen licht krijgen om gemaakt te worden.

Oh, op die manier, de poortwachters zeg maar.

Ja, precies.

Vroeger had je tientallen onafhankelijke studio's die allemaal vochten voor jouw aandacht.

Ze moesten wel risico's nemen met gekke originele of nieuwe verhalen om op te vallen.

Maar ja, als je nu een bedrijf hebt dat honderdelf miljard dollar kost, dan draag je een onvoorstelbare schuldenlast.

En een enorme druk van aandeelhouders, je kunt het je gewoon niet veroorloven dat een film of serie flopt.

Ah, dus de inzet is te hoog geworden om nog een gokje te wagen op een nieuw onbewezen script.

Klopt helemaal.

Wat is dan de veiligste gok?

Een verhaal dat al bekend is.

Daarom zie je nu de vijftiende superheldenfilm in dezelfde reeks of de zoveelste reboot van een oude serie.

De machine wordt letterlijk geoptimaliseerd voor voorspelbaarheid.

Ja, en dat is dus die saaiheid waar Pieter uit onze bronnen zo bang voor is.

Exact.

Het is alsof een enorme supermarkt niet alleen alle lokale bakkers opkoopt, maar ook de graanvelden bezit.

En dan dicteert dat er vanaf nu nog maar één soort tarwe verbouwd mag worden, omdat marktonderzoek laat zien dat mensen daar het minst over klagen.

Bizar, je hebt dan duizenden broden in de schappen liggen, maar ze smaken allemaal exact hetzelfde.

Precies dat.

En dan is er nog Rick in dat gesprek die de antitrustwetgeving aanhaalt.

Hij is blijkbaar een komende fan, maar hij zegt wel heel scherp.

De overheid kijkt mee en moet wel eerlijk blijven.

En nu snap ik ook waarom dat niet alleen om abonnement spreezen gaat.

Nee, het gaat echt om de marktplaat van ideeën.

Wie bezit de culturelen verhalen die we met elkaar delen?

Als één bestuurseoud en Hollywood bepaalt wat wij hier in Europa te zien krijgen, dat wordt die trechter enorm smal.

En dat is dus hoe macroeconomische machtschrepen direct beïnvloeden wat jij als kijker als normaal gaat beschouwen.

Jouw referensiekader wordt gewoon geformd door de content die zij besluiten te financieren.

Zeker.

Maar hier wordt het echt interessant, want terwijl we ons nu een beetje blind staren op die miljardendeels in bestuurskamers,

glipte echte dreiging misschien wel veel gruislozer onze broekzak in.

Ja, de smart phone.

Precies.

Onze tweede bron trekt ons echt ruw weg uit Hollywood en dropt ons midden in het wilde westen van TikTok.

We vangen daar een ander gesprek op, dit keer tussen Tom, Rick en Julia.

Ja, en zij verbaten zich over een compleet bizarre fenomeen, toch?

Klopt.

Een door ei-gegenereerd personage, het heeft knogenhoenhaar, een onnatuurlijke grijns, constant op zijn gezicht geplakt.

En het heeft maar één doel, jouw overtuig om een van de schimmige cryptom in te kopen.

Met de belofte wordt rijk in één dag.

En als we dit kopelen aan het groter plaatje, het opvallende is dat alle drie de gespreksparten omiddelig doorhebben dat het napp is.

Julia noemt het napp, Tom ziet dat het een simpel computerprogramma is.

En Rick ergens zich kapot aan die nappel lag, ja.

Ja, en toch, Julia's neef heeft geldt in die crypt ook gestopt.

En Rick's buurman ook, die buurman is nu begrijpelijke wijze woerdend omdat hij als geld kwijt is.

Maar leg mij dit eens uit.

Als dit ei-personage zo overduidelijk napp is, we hebben dus niet over een hiperrealistische deepfake,

maar over een knullig geproduceerd mannetje met groenhaar, dat lacht als een cartoon waarom trappen voor wassen mensen daar dan in.

Dat klinkt onlogische.

Ja, ik wijgen gewoon tegelofen dat we in eens allemaal ons kritisch denk voor mogen kwijt zijn.

Waarom zou je in vrede z'n naam je zurverdienige geld overmaken naar een pixelpilar?

Nou, dat moet wijken kijken naar de werking van algoritmes en filters.

Het is legt de kwaliteit van dit ei-personage, dus dat groene haar en die nappel lag, dat is geen foutje.

Het is geen gebrek aan budget van de oplichters.

Wacht even, meen je dat?

Ja, echt. Het is een extreem, efficiënte filtertechniek.

Het lijkt eigenlijk heel erg op hoe die bekende nigeriëntse print-spemberichten vroeger werkte.

Je weet wel die e-mails die altijd volzaten met spelvouten.

Wacht, je bedoel dat ze express-spelvouten maakt.

Ik dacht altijd dat die scammers gewoon de taal niet machtig waren of zo.

Nee, dat is absoluut bewust.

Kijk, als een e-mail volzet uit met spelvouten, of als een AI-charakter overduidelijk napp uitziet,

dan haakt 99% van de mensen meteen af.

Die mensen denken kritisch na.

Oké, ja, dat klinkt logisch.

En dat is exact de bedoeling van de oplichter.

Die wil geen tijd verspillen aan kritische mensen die halverwege de zwendel toch moeilijke vragen

gaan stellen of hun geld als nog terugtrekken.

Ze zoeken precies die 1% die ondanks alla rode vlagen toch blijft kijken.

Het slechte uiterlijk veelt het de skeptici eruit.

Wow, dat is echt bizarre.

En eigenlijk briljant op een hele duisteren manier.

Je vist gewoon directe meest van de hopige mensen uit de vijfer.

Exact.

En in de bron zien we een prachtig moment van inzichten over.

Julia reageert op gegeven met gefrustrieerd op haar neef die geld is verloren.

Ze noemt om gewoon zinpelweg.

Dom.

Ja, dat is wel hard.

Zeker, maar Dom korregeert haar dan.

Hij zegt iets fundamentals in dat gesprek.

Hij zegt niet iedereen is Dom, soms zijn mensen eenzaam.

Ze willen vrienden.

Of ja, dat is echt dus bijkig op zijn kop.

Klopt.

Deze algoritmes verkopen in eerste instantie dus helemaal geen crypto.

Ze verkopen aandacht.

Die nappen constanten lag van het poppetje.

Voor iemand die zich echt erot en alleen voelt is dat misschien wel de enige lacht die ze die dag op zich richt krijgen.

Het creëert wat we in de psychologie een para sociale relatie noemen.

Om dat simpel uit te leggen, stel je voor dat je door een ene richtingspiegel kijkt en praat tegen iemand aan de andere kant.

Oké.

Voor jou voelt het als een echte interactie.

Je deelt emoties, je investeert tijd, maar de ander in dit geval is gewoon een stukje code op een server-ergens.

Die heeft geen flauw benul van jou bestaan.

Je voelt een band met een illusion.

En voor een eenzaam porzoon vult dat knipperen de poppetje een enorme leegde.

En pas als die vertrouwensband er is, slaat de vol dicht.

Precies.

Pas dan gehoeft het algoritme het haakje uit over crypto en snel geld verdienen.

De kwetsbaarheid van die persoon wordt gewoon volledig gemund.

Als dat echt is.

Tom zegt in de tekst ook: mensen willen snel geld.

En dan citeert hij zijn vader met misschien wel de hardste waarheid,

maar de meest ware regel in de economie: gratis bestaat niet.

Nee, klopt. Ons een les.

Als het te mooi klinkt om waar te zijn, dan ben jij waarschijnlijk het product.

Maar het is wel ontzettend zwaar om dit zo te horen, toch?

Ja, het is wel confronterend.

Ja, want aan de ene kant hebben we gigabedrijven die honderdelf miljard betalen om een muur om onze cultuur te bouwen.

Zij bepalen wat we kijken.

En aan de andere kant hebben we meedogenloze AI op onze telefoon.

Die inspelen op onze diepste eenzaamheid om ongewerkt onze portemonnee leeg te trekken.

Het voelt heel beklemend.

Ja, het klinkt alsof consumenten klem zitten in een of andere gigantische matrix van manipulatie.

Hoe ontsnap je daar in vredesnaam aan?

Nou, dit roept een belangrijke vraag op.

En het mooie is dat de persoonages in onze bronnen daar onbewust al een antwoord op formuleren.

Hun reactie op deze digitale bombardementen is heel instinctief en ontzettend krachtig.

Ze keren namelijk terug naar de fysieke wereld.

Oh ja, de anekdote van Tom over die pop.

Dat raakte me echt toen ik het las.

Nou, vertel daar eens over.

Tom vertelde in het gesprek over toen hij zes jaar oud was.

Hij stond in een speelgoedwinkel en dacht werkelijk dat een pop echt was.

Hij praatte ertegen, vol in de overtuiging dat hij antwoord zou krijgen.

De ontnuchtering.

Ja, maar de stilte van die pop maakt hem op dat moment intens verdrietig.

Het was eigenlijk zijn eerste harde confrontatie met de realiteit.

De wereld bestaat uit dode objecten die niks om je geven.

Het echte universele ervaring van het verlies van kinderlijke onschuld.

Zeker.

Maar Tom trekt vervolgens een razendscherpe parallel naar het heden.

Hij zegt de poppen van vroeger spraken niet, maar de AI-poppen van nu doen dat wel.

Alleen en dit is crucial.

Ze zijn nog steeds niet echt.

De stilte van de plastic pop in de winkel was tenminste eerlijk.

Precies dat.

De AI met het groene haar praat wel en lacht wel.

En zegt precies wat je wil horen, maar het is een actief geprogrammeerde leugen.

En die leugen is natuurlijk schadelijker dan de eerlijke stilte van speelgoed.

En de manier waarop de vrienden daar op reageren is bijna poetisch te noemen.

Ze gooien de telefoon natuurlijk niet letterlijk in de drama uit, maar mentaal wel.

Ze verwerpen die digitale illusie door massaal te kiezen voor de meest aardse, tastbare dingen die je maar kunt bedenken.

Ja, Tom kiest voor de veiligheid van zijn spaargeld.

Precies, de absolute saaiheid van zijn vertrouwde bankrekening.

Boven de wilde beloftes van crypto, hij wil gewoon weten waar zijn geld is.

En Julia wil gewoon een ijsje met veel slagroom.

Want zoals Tom zo mooi concludeert in hun gesprek, ijs verdwijnt niet.

Nou, niet voordat je het hebt opgegeten.

Klopt.

Maar je kunt het voelen, het smelt, het heeft gewicht, het is zeg maar onweerstaanbaar.

En dan zie je die drie vrienden uit de bron besluiten om naar het park te gaan.

Ze gaan op een houten bankje zitten en ze kijken naar de eenden.

En bij Julia valt het perfect samen.

Ze zegt, eenden zijn rustig, niet nep, gewoon echt.

Ik vind dat echt zo'n sterk beeld, een eend doet zich niet voor als iets anders.

Een eend probeert je geen crypto te verkopen, of je te vangen in een van de dure

abonnementsmodel van Paramount.

Een eendje is gewoon een eend.

Het is de ultieme rebellie tegen het algoritme.

Prachtig voorwoord.

En het gaat nog verder dan alleen de natuur opzoeken.

Het gaat om menselijke wrijving en moeite.

De bron eindigt met een heel mooi, klein sociaal ritueel.

Julia stelt in tegenstelling tot die parasociale relatie met de AI

de regels van echte vriendschap vast.

Ze zegt, echte vrienden drinken koffie in het park.

En daar doet Tom dan nog een schepje bovenop.

Die legt nog iets hoger voor Rick, door te zeggen.

En echte vrienden betalen de koffie.

Ja, brilliant.

Rick sputtert nog even tegen, want Tom had eerder een beetje geplaagd

dat hij wel eens gierig zou zijn.

Maar uiteindelijk gaat Rick overstag.

Hij haalt drie koffie met melk.

Ik hoop dat hij zelf nog koekjes bij doet.

Dat is niet zomaar een vrolijk einde van een alledaags gesprek.

Na alle discussies over miljarden, overnames en gemanipuleerde manipulatie,

is Rick die koekjes koopt eigenlijk het ultieme bewijs van menselijkheid.

Hoe bedoel je dat precies?

Omdat echte connectie wrijving kent en letterlijk geld kost.

Rick investeert in zijn vrienden, zonder een return oninvestement voor terug te verwachten.

Het is totaal geen verdienmoedeld, geen voorborgen agenda.

Het is acimeterisch en generuus.

Ja, wow.

En dat is het wezelijke verschil tussen de lag van een algoritme

dat je geld vol afpakken en de glimlag van een vriend die een koffie voor je haalt.

Dat is echt een prachtige analyse.

We hebben zoveel complexische systemen besproken vandaag,

maar uiteindelijk draait het onzooiets paazaals.

Ja, de simpelige dingen.

Dus wat betekent dit allemaal?

We zijn vandaag echt in een snel terreinvaard van een macro-niveau

naar het micro-niveau geschoten.

We hebben gezien hoe bedrijven met bedragen van 100-11 miljard dollar proberen

om een monopolie te krijgen op onze verbeelding

en hoe dit leidt tot verschaling en saijheid op onze schermen.

Precies.

En aan andere kant hebben we de schijmbaar knullige,

maar psychologisch echt levensgevaarlijke algoritme op tiktok ontleid.

Die met express slechte animaties mikken op onze eentzermheid,

puur om ons financieel uit te kleden.

Ja.

De rode draad in het alles, onze realiteit staat constant onder druk.

Absoluut.

De systemen om ons heen worden continu ontworpen om onze aandacht

en onze emoties te sturen.

Maar de controle over waar jij in geloofd en waar je aan meedoet,

die ligt uiteindelijk wel bij jezelf.

Gelukkig wel.

Dat is de grote les van Tom, Rick en Julia.

Je kunt altijd de keuze maken om uit die Matrix te stappen.

Je hoeft de eluze niet te accepteren.

Zeker.

Je kunt onthouden dat gratis gewoon niet bestaat.

Je kunt de fysieke wereld opzoeken, de verrijving waarderen.

Gewoon de tijd nemen om een echte koffie te drinken met iemand die geen script voort.

Helemaal mee eens.

Investeer in de eenden, zou ik zeggen, niet in de crypto.

We kunnen deze duiken in de materie niet afrunden,

zonder je achter te laten met een gedachte experiment.

Oh, kom er maar op.

Eet er zo even heel goed over na, denk ik, luisteraar.

Als je straks je telefoon misschien weer ontgrendelt.

We hebben vandaag twee compleetgescheiden werelden behandeld.

De oude traditionele meegemacht van Paramount, Warner Bros,

met hun 111 miljard dollar

en de nieuwe gevragmenteerde macht van manipulatieve eipersonages op sociale media.

Ja, en tot nu toe opereren die twee werelden gelukkig nog los van elkaar.

Precies, maar beeld je dit inzien.

Wat als die twee werelden fuzeren?

Wat gebeurt er als zo'n entertainment gigant met werkelijk onbeperkte middelen?

Besluit om niet langer vast te houden aan traditionele scripts en acteurs?

Maar die psychologisch tuurende eitechnologie volledig omarmd?

Oef, dat is eng.

We hebben net vastgesteld hoe een simpel, slecht ontworpe groen poppetje,

via een psychologisch filter de eenzaamheid van mensen kan uitbuiten.

Wat gebeurt er dan als een bedrijf met miljardenbudgetten, een hypergeavanceerde,

letterlijk niet van echte underschijden AI-inzet?

Ja, een algoritme dat tijdens het kijken de serie real-time aanpast aan jouw hardslag,

jouw kijkgedrag in jou zwaktes.

Exact.

Een film of serie die speciaal wordt gegenreerd om jouw persoonlijk

de allerperfecte parasociale relatie te bieden,

zodat je dat abonnement nooit, maar dan ook nooit meer van je leven op durft te zeggen.

Dan is de iluzy, dus geen knullig groen poppetje meer dat je nog even makkelijk kunt weglachen.

Het nep personage en de miljarden deal zijn er gewoon één in hetzelfde geworden.

En de vraag is, als dat groene mannet je nu al slacht of versmaakt,

hoe weerbaar bij jij dan nog als dat systeem dadelijk vol maakt is.

Kun je straks nog wel het verschil zien tussen wat een oprecht menselijk verhaal is

en wat een perfect, berekenende, algoritmische leugen is,

die speciaal ontworpen is om jou te manipuleren.

Dat is echt iets omwakker van te liggen.

Ik denk daar maar zo over na.

Nou, bedankt voor het luisteren naar deze analyse.

En doe je zelf echt een plezier vandaag, geef je naar buiten, zoek een bankje.

Kijk naar de eenden, en koop een koffie voor een vriend.

Echte koffie, tot de volgende.