Verzoening na 80 jaar: Japanse ambassadeur bij spoorlijnherdenking

Tim: Hé, welkom bij Nieuws door de Tijd.

Ik ben Tim, uit 2250.

Vandaag een verhaal dat je niet snel vergeet.

Een man van 102 jaar, een Japanse ambassadeur en één krans.

Het gaat over iets dat tachtig jaar geleden gebeurde.

En toch is het nu nog steeds belangrijk.

Dit raakt jou, omdat het over vrede en herinnering gaat.

Pieter: Tim, mijn goede heer, ik hoor u spreken over een krans en een ambassadeur.

Dat klinkt als een plechtigheid.

Maar zeg mij eens: welke spoorlijn bedoelt gij, en waarom is die zo bijzonder dat men er nog steeds over spreekt?

Tim: Goede vraag, Pieter.

Het gaat over de Birma-Siam-spoorlijn.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog dwong Japan gevangenen en arbeiders om een spoorweg door de jungle te bouwen.

Duizenden mensen stierven daar.

Nu, voor het eerst, kwam de Japanse ambassadeur naar de herdenking in Arnhem om een krans te leggen.

Pieter: Een spoorweg door de jungle?

Dat klinkt als een zware onderneming.

In mijn tijd bouwen wij ook spoorlijnen, maar met fatsoenlijke arbeidsomstandigheden.

Dat men mensen dwingt tot zulk werk, en dat velen daarbij sterven, dat is een groot leed.

Ik begrijp dat men dit niet vergeet.

Tim: Precies.

En het bijzondere is: de organisatie nodigde de ambassadeur uit na gesprekken met hun eigen achterban.

Dat woord achterban betekent de mensen die achter een groep staan.

Sommigen vonden het moeilijk.

Maar de voorzitter zei: het is een stap naar verzoening.

Verzoening is vrede sluiten.

Pieter: Verzoening, hm-hm.

In mijn tijd kennen wij dat ook.

Tussen landen die oorlog voerden, komt men soms samen om de vrede te bevestigen.

Maar het is niet eenvoudig, mijnheer Tim.

Zeker niet wanneer men zoveel heeft verloren.

Hoe reageren de mensen daar in uw tijd op?

Tim: In 2250 kijken we anders naar geschiedenis.

We zien dat herdenken belangrijk is, maar ook dat je samen verder moet.

Deze ambassadeur, Michii Rokuichiro, legde een krans.

Een krans is een cirkel van bloemen.

Dat symbool betekent respect.

En de oudste overlevende, Ed van de Logt, noemde het 'mieters'.

Pieter: Mieters!

Dat is een vreemd woord, mijnheer Tim.

In mijn tijd zeggen wij 'uitstekend' of 'voortreffelijk'.

Maar ik begrijp dat deze oude heer blij is dat de ambassadeur durft te komen.

Het getuigt van moed om naar je voormalige vijand te stappen.

Tim: Ja, en dat woord 'durven' is hier belangrijk.

De ambassadeur was namelijk niet eerder welkom bij andere herdenkingen.

Dit is de eerste keer.

De organisatie beschouwt het als een teken van erkenning.

Erkenning betekent dat je iets toegeeft, dat je ziet wat er gebeurd is.

Pieter: Erkenning, ja.

In de handel zeggen wij ook wel dat men een schuld moet erkennen.

Maar hier gaat het om een ereschuld.

De Stichting Japanse Ereschulden demonstreert maandelijks bij de ambassade.

Zij willen dat Japan het leed erkent.

Dat is een zware last.

Tim: En toch is er beweging.

De voorzitter van de Nationale Herdenking, Paul Doop, riep op tot verzoening.

Hij had gesproken met de Japanse keizer.

Hij zei: verzoening is nodig als we samen de verantwoordelijkheid voor de toekomst willen nemen.

Dat is een mooie zin.

Pieter: Verantwoordelijkheid voor de toekomst, dat is wijs.

Maar zeg mij, Tim, was deze spoorlijn dan zo belangrijk voor de oorlog?

Waarom bouwde men die door de jungle?

Tim: Japan wilde een route om goederen en soldaten te vervoeren in Zuidoost-Azië.

Maar de bouw was verschrikkelijk.

Gevangenen en dwangarbeiders moesten werken met weinig eten en veel ziektes.

Dwangarbeiders zijn mensen die gedwongen werden om te werken, zonder keuze.

Tienduizenden stierven.

Pieter: Dat is geen bouw, dat is een marteling.

In mijn tijd hadden wij ook slechte omstandigheden bij sommige werken, maar dit overstijgt alles.

En nu komt die ambassadeur daar.

Het is een teken dat de tijd wonden kan helen.

Maar het kost moeite.

Tim: Zeker.

En weet je, Pieter, in 2250 hebben we geleerd dat herdenken niet alleen over vroeger gaat.

Het gaat ook over nu.

De voorzitter zei: vrijheid is geen vanzelfsprekendheid.

Dat is een belangrijk woord: vanzelfsprekend.

Het betekent dat je iets normaal vindt, zonder erover na te denken.

Pieter: Vrijheid is nooit vanzelfsprekend, mijnheer Tim.

In mijn tijd weten wij dat maar al te goed.

Wij hebben net een eeuw van oorlogen achter ons.

Maar vertel mij eens: hoe wordt zo'n herdenking georganiseerd?

Er is toch een monument op dat landgoed?

Tim: Ja, op landgoed Bronbeek in Arnhem.

Dat is een plek met een monument.

Een monument is een standbeeld of een plek om iets te herinneren.

Daar komen mensen samen om stil te staan.

De 102-jarige Ed van de Logt legde ook een krans.

Hij is de laatste nog levende Nederlander die daar werkte.

Pieter: 102 jaar oud!

Dat is een gezegende leeftijd.

En dat hij nog de kracht heeft om een krans te leggen, dat is bewonderenswaardig.

Hij zei dat het goed is voor de geschiedenis dat de ambassadeur komt.

Dat is een wijs man.

Tim: Hij zei ook: 'Mieters natuurlijk, dat ze hier durven komen.' Mieters is een oud Nederlands woord voor geweldig.

Het is mooi dat hij zo positief is.

Maar niet iedereen is blij.

Emmy Janssens van de Stichting Japanse Ereschulden zei dat veel mensen moeten slikken.

Pieter: Slikken, hm-hm.

Dat is een vreemde uitdrukking.

In mijn tijd zeggen wij wel 'dat is moeilijk te verteren'.

Het betekent dat je iets moeilijk kunt accepteren.

Ik begrijp dat.

Het is niet gemakkelijk om je vijand van vroeger vriendelijk te ontvangen.

Tim: Precies.

En daarom is het ook goed dat de organisatie eerst met hun achterban sprak.

Achterban is een mooi woord.

Het betekent de mensen die achter je staan, je supporters.

Zij besloten samen dat dit een betekenisvolle stap was.

Betekenisvol betekent dat het iets belangrijks doet.

Pieter: En nu gebruiken wij ook dat woord 'namens'.

De ambassadeur legde namens Japan een krans.

Namens betekent dat je spreekt voor iemand anders.

In de handel zeggen wij: ik teken namens mijn compagnon.

Het is een formeel woord, maar heel nuttig.

Tim: Goed punt, Pieter.

Laat mij dat uitleggen voor onze luisteraar.

Stel: je zegt 'Ik groet namens mijn familie.' Dat is simpel.

Maar beter is: 'Namens alle aanwezigen wil ik u bedanken.' Zie je het verschil?

Het tweede klinkt formeler en krachtiger.

Pieter: Een voortreffelijk voorbeeld, mijnheer Tim.

En in dit nieuws zien wij dat ook.

De organisatie zegt dat de aanwezigheid van de ambassadeur 'een teken van erkenning' is.

Dat is een mooie zin.

Men erkent dat er leed is aangedaan.

Tim: En dat is precies waar het om draait.

Niet om het verleden te veranderen, maar om samen naar de toekomst te kijken.

De Japanse ambassadeur was voor het eerst bij deze herdenking.

Misschien komt hij later ook bij de Nationale Herdenking.

De voorzitter sluit het niet uit.

Pieter: Dat zou een grote stap zijn.

Maar het is nog te vroeg, zeggen zij.

Tijd heeft tijd nodig, mijnheer Tim.

Wonden helen niet in een dag.

Maar dat men dit gesprek begint, dat is al een overwinning.

Zeker in een tijd waarin vrijheid niet vanzelfsprekend is.

Tim: En dat is precies waarom dit verhaal jou raakt.

Of je nu in 1850, 2026 of 2250 leeft: verzoening is altijd het moeilijkste geschenk.

Maar als een 102-jarige man het 'mieters' noemt, dan is er hoop.

Wat denk jij, luisteraar?

Zou jij de ambassadeur uitnodigen?

Pieter: Mijnheer Tim, gij spreekt over hoop.

Maar ik vraag mij af: wat betekent die kranslegging nu werkelijk?

Een krans is een teken, geen daad.

In mijn tijd legden wij bloemen bij een graf uit plicht, niet altijd uit overtuiging.

Tim: Goede vraag, Pieter.

Maar ik denk dat een krans wel een daad is.

Het is een publiek gebaar.

De ambassadeur stond daar, voor alle camera's.

Dat kost moed.

Zeker omdat zijn aanwezigheid gevoelig ligt.

Pieter: Ja, gevoelig is een zwaar woord.

In 1850 spreken wij over eer en schaamte.

Een ambassadeur die komt, erkent iets.

Maar erkennen is niet hetzelfde als vergiffenis vragen.

Dat is een belangrijk onderscheid.

Tim: Precies.

En de organisatie zegt dat ze na gesprekken met de achterban tot dit besluit kwamen.

Dat betekent dat ze het niet lichtvaardig deden.

Ze hebben gepraat met mensen die nog dagelijks het leed voelen.

Pieter: Ah, 'achterban'.

Dat is een woord dat ik ken uit de politiek.

Mijn achterban zijn mijn klanten en mijn kerkgenoten.

Bij u in 2250, wat betekent dat woord daar?

Tim: In 2250 zeggen we vaak 'community' of 'netwerk'.

Maar achterban is duidelijker: het zijn de mensen die jou steunen, die achter jou staan.

Bij een herdenking is dat de groep mensen die de geschiedenis persoonlijk draagt.

Pieter: En die groep is niet unaniem, lees ik.

De voorzitter zegt dat niet iedereen gelukkig is met de uitnodiging.

Sommigen moeten 'slikken'.

Dat is een mooi woord: slikken betekent moeite hebben met iets accepteren.

Tim: Ja, slikken gebruik je ook als je iets moeilijks moet verwerken.

Zoals: 'Ik moest even slikken toen ik het nieuws hoorde.' Of: 'Hij slikte bij het zien van de oude foto.' Het is een gevoelig werkwoord.

Pieter: En dan is daar die 102-jarige man, Ed van de Logt.

Hij zegt dat het 'mieters' is dat de ambassadeur durft te komen.

Mieters, dat is een woord uit mijn tijd!

Het betekent geweldig, prachtig.

Tim: Mieters is inderdaad ouderwets Nederlands.

Ik moest het opzoeken, hoor.

Maar het past perfect.

Die man heeft ongelooflijk veel meegemaakt en toch zegt hij dat het mieters is.

Dat is krachtig.

Pieter: Maar let wel, mijnheer Tim.

Hij is positief over de komst van de ambassadeur.

Maar hij zegt ook dat niets het leed kan wegnemen.

Dat is wijsheid.

Verzoening betekent niet vergeten.

Tim: Absoluut.

En dat zie je ook in de woorden van het bestuur: 'Niets kan het leed wegnemen.' Ze erkennen dat het verdriet blijft.

Maar ze kiezen toch voor dialoog.

Dat is moedig.

Pieter: Dialoog, dat is een woord dat wij kennen uit de filosofie.

Twee mensen die echt naar elkaar luisteren.

Niet om te winnen, maar om te begrijpen.

Dat is zeldzaam in mijn tijd, en misschien ook in uw tijd?

Tim: Zeker, Pieter.

In 2250 hebben we veel technologie, maar echte dialoog is nog steeds moeilijk.

Mensen praten vaak langs elkaar heen.

Daarom is dit voorbeeld zo belangrijk: een land dat komt luisteren.

Pieter: Maar er is ook een grens.

De Nationale Herdenking in Den Haag, daar is de ambassadeur nog niet welkom.

De voorzitter zegt dat het te vroeg is.

Dat begrijp ik.

Sommige wonden hebben meer tijd nodig.

Tim: En toch, Pieter, de voorzitter van de Nationale Herdenking, Paul Doop, riep op tot verzoening.

Hij sprak met de Japanse keizer.

Dat is een stap vooruit.

Vergelijk het met een handelsovereenkomst die je eerst voorbereidt.

Pieter: Een goede vergelijking, mijnheer Tim.

In de handel weten wij: vertrouwen bouw je niet in één dag.

Eerst kom je bij elkaar, dan praat je, dan teken je.

Zo werkt het ook tussen landen.

Tim: Precies.

En dat is nu ons leerpunt voor vandaag, luisteraar.

We hebben het woord 'namens' al gezien.

Maar er is nog een mooie structuur: 'te vroeg zijn voor'.

Simpel gezegd: 'Het is te vroeg voor ijs.'

Pieter: Maar beter is: 'Het is te vroeg voor een officieel bezoek.' Of zoals in het nieuws: 'Het is nog te vroeg voor de aanwezigheid van de ambassadeur bij de Nationale Herdenking.'

Tim: Goed voorbeeld, Pieter.

Die structuur gebruik je als iets nog niet kan gebeuren.

In 2250 zeggen we soms: 'Het is te vroeg voor een feestje.' Maar dan is het meestal wel grappig bedoeld.

Hier is het serieus.

Pieter: Ja, hier is het een kwestie van respect.

En dat brengt mij bij een andere vraag: waarom is de ambassadeur niet welkom bij andere herdenkingen?

De organisatie zegt dat het ligt aan de gevoeligheid.

Tim: Dat komt omdat veel mensen nog boos zijn.

De Japanse bezetting van Nederlands-Indië was verschrikkelijk.

Mensen werden gedwongen om te werken aan een spoorlijn door de jungle.

Duizenden stierven.

Dat kun je niet zomaar vergeten.

Pieter: En toch kiest deze herdenking voor dialoog.

Dat is een nieuwe weg.

In mijn tijd zouden wij misschien zeggen: wie niet komt, heeft iets te verbergen.

Maar hier komt men juist.

Dat is moedig.

Tim: En het mooiste is dat Ed van de Logt, die 102 jaar oud is, het 'mieters' noemt.

Hij overleefde de spoorlijn.

Als hij kan vergeven, dan is er hoop voor ons allemaal.

Pieter: Maar vergeving is niet hetzelfde als verzoening.

Vergeving is persoonlijk.

Verzoening is samen.

En dat is wat dit nieuws laat zien: een gemeenschap die samen kiest voor een toekomst.

Tim: Ja, en dat is ook wat de voorzitter zei: 'Verzoening is nodig als we samen de verantwoordelijkheid voor de toekomst willen nemen.' Dat is een zin die je kunt onthouden.

Pieter: Laat ons dan eindigen met een gedachte: de tijd heelt niet alle wonden, maar de tijd geeft ons wel de kans om te kiezen.

Kiezen voor luisteren, kiezen voor dialoog, kiezen voor hoop.

Tim: Mooi gezegd, Pieter.

En jij, luisteraar, wat denk jij?

Zou jij de ambassadeur uitnodigen?

Praat verder met ons op nieuwsdoordetijd.com.

Wij horen graag jouw mening.