Een afscheid vol pirouettes: 20 jaar balletdirecteur Ted Brandsen

Tim: Welkom bij Nieuws door de Tijd.

Jij en ik, samen met Pieter uit 1850 en mij uit 2250, duiken in één verhaal dat vandaag speelt.

Geen saaie les, gewoon een goed gesprek.

Ik ben Tim.

Pieter: En ik ben Pieter Hendrik van der Linden, koopman uit Amsterdam, anno 1850.

Goedendag, mijn jonge vriend.

Zeg Tim, wat voor nieuws heb je vandaag voor ons?

Tim: Een verhaal over dans, Pieter.

Een man die al twintig jaar leiding geeft aan het Nationale Ballet neemt afscheid.

Hij kreeg gisteravond een zilveren medaille van de burgemeester.

Pieter: Een medaille?

Hm-hm.

Dat is een groot eerbetoon, mijn goede heer.

Maar zeg me, wat is dit 'ballet' precies?

In mijn tijd dansten wij op kermissen en in de schouwburg, maar niet met zoveel pracht en praal, denk ik.

Tim: Ballet is een heel precieze dansvorm, met speciale schoenen en sprongen.

Denk aan een verhaal dat je vertelt zonder woorden, alleen met beweging.

De directeur heet Ted Brandsen, hij begon zelf als danser.

Pieter: Als danser?

En later directeur?

Dat klinkt alsof hij de weg kent van de vloer naar het kantoor.

Vertel, hoe lang danste hij?

Tim: Hij begon op z'n 22e, wat vrij laat is voor een danser.

Meestal beginnen kinderen al op jonge leeftijd.

Maar hij had een sterke passie, een vurige liefde voor dans.

Hij zei: 'Het was niet vanzelfsprekend dat ik danser zou worden.'

Pieter: Passie, ja.

Dat woord ken ik.

Zonder passie blijft een mens stilstaan, als een schip zonder wind.

Maar wat betekent 'vanzelfsprekend'?

Dat is een mooi lang woord.

Tim: Goede vraag.

Vanzelfsprekend betekent dat iets logisch is, dat je het verwacht.

Voor hem was dansen niet logisch, het was een verrassing.

Hij moest ervoor vechten.

Net zoals jij misschien moest vechten voor je handel, Pieter.

Pieter: Zeker.

In mijn tijd is niets vanzelfsprekend.

Elke gulden moet je verdienen met zweet en eerlijkheid.

Maar vertel verder, Tim.

Wat heeft deze Brandsen bereikt in die twintig jaar?

Tim: Onder hem groeide het Nationale Ballet uit tot een van de beste ter wereld.

Hij haalde dansers uit landen in oorlog, zoals Syrië en Oekraïne.

Hij zei: 'Als je iets wilt, is er vaak meer mogelijk dan je denkt.'

Pieter: Oorlog en dans.

Dat is een vreemde combinatie, maar toch mooi.

Hij gaf mensen een veilige haven.

Dat herinnert me aan de gilden in mijn tijd, die jonge ambachtslieden beschermden.

Maar hoe deed hij dat precies?

Tim: Hij zag een reportage over een Syrische danser, Ahmad Joudeh, die in Damascus bleef dansen ondanks de bommen.

Brandsen richtte een speciaal fonds op, het Dance for Peace Fund, om hem naar Nederland te halen.

Pieter: Een fonds?

Dat is een pot met geld voor een goed doel.

In mijn tijd hadden we ook wel liefdadigheidsfondsen, voor weduwen en wezen.

Maar voor dansers in nood?

Dat is nieuw voor mij.

Wat een bijzondere man.

Tim: En hij haalde ook Oekraïense en Russische dansers naar Amsterdam, nadat de oorlog begon.

Hij zei: 'Het toont aan dat er vaak meer mogelijk is dan je zou denken.' Dat vind ik een mooie les voor ons allemaal.

Pieter: Een les in hoop, ja.

Maar Tim, ik hoor steeds het woord 'gezelschap'.

Wat betekent dat precies?

In mijn tijd zeiden we 'compagnie' voor een groep handelaren.

Tim: Goed dat je het vraagt.

Een gezelschap is een groep artiesten die samen optreden.

Bij ballet noem je dat het balletgezelschap.

Het is als een familie, maar dan met dansers en choreografen.

Pieter: En wat is een choreograaf?

Dat klinkt als een heel geleerd woord.

Tim: Een choreograaf is iemand die de danspassen bedenkt en de voorstelling ontwerpt.

Brandsen was eerst danser, daarna choreograaf, en toen directeur.

Hij heeft dus alle rollen gehad.

Zo bouw je echt begrip.

Pieter: Dat is wijsheid.

In de handel is hetzelfde: wie eerst goederen heeft geteld, later de boeken doet, en dan de baas wordt, die begrijpt het hele spel.

Maar wat kreeg hij precies voor zijn afscheid?

Tim: De Zilveren Medaille van de stad Amsterdam, uitgereikt door burgemeester Femke Halsema.

De koning en koningin waren er ook bij.

Ze noemde hem 'een kunstenaar in de voorhoede, dienstbaar aan de vrijheid'.

Pieter: De voorhoede.

Dat zijn de soldaten die vooraan lopen in een leger, of in de handel de schepen die als eerste een nieuwe route varen.

Dus hij liep voorop in de danswereld.

Dat past bij een boegbeeld.

Tim: Precies, boegbeeld.

Dat is iemand die symbool staat voor een groep of stad.

Het komt van de boeg van een schip, het voorste deel.

Brandsen was het boegbeeld van het Nationale Ballet en van Amsterdam.

Pieter: Een mooie metafoor, Tim.

In de haven van Amsterdam zie ik dagelijks schepen met hun boegbeelden.

Soms een houten zeemeermin, soms een leeuw.

Maar een mens als boegbeeld?

Dat is een eer.

Tim: Brandsen zei dat hij 'diep vereerd' was.

Vereerd betekent dat je je heel geëerd voelt, bijna nederig.

Hij was blij, maar ook bescheiden.

En hij sprak de hoop uit dat ieder kind muziekles krijgt.

Pieter: Muziekles voor ieder kind?

In mijn tijd krijgen alleen rijke kinderen les, op het fortepiano of de viool.

Maar hij heeft gelijk: kunst maakt de wereld beter.

Zelfs in 1850 weten wij dat.

Tim: En nu komt het leerpunt van vandaag.

Het gaat over het voltooid deelwoord met 'hebben'.

In het nieuws stond: 'Brandsen heeft veel tot stand gebracht.' 'Heeft gebracht' is een voltooid deelwoord.

Pieter: Een voltooid deelwoord?

Leg uit, Tim.

In mijn tijd leerden we gewoon 'ik heb gedanst' en 'gij hebt gehandeld'.

Tim: Precies!

Het voltooid deelwoord gebruik je als de actie klaar is.

Een simpele zin: 'Hij heeft gedanst.' Een betere zin: 'Het gezelschap heeft veel tot stand gebracht.' Het woord 'gebracht' is het deelwoord.

Pieter: Dus 'tot stand gebracht' betekent dat iets voltooid is, dat het er nu is.

In de handel zeggen wij: 'Ik heb een contract gesloten.' Of 'Wij hebben winst gemaakt.' Hetzelfde principe.

Tim: Ja!

En in het nieuws over Brandsen zie je dit patroon steeds: 'Hij heeft een fonds opgericht', 'Hij heeft dansers gehaald'.

De actie is afgerond.

Dat is handig om te onthouden.

Pieter: Ik zal het onthouden, Tim.

Maar vertel, wie wordt de nieuwe directeur?

Een gezelschap kan niet zonder leider blijven, net als een schip zonder kapitein.

Tim: Zijn naam is Ernst Meisner.

Hij danste vroeger onder Brandsen en gaf daarna leiding aan de Junior Company, een opleiding die Brandsen zelf opzette.

Het is dus een opvolger van binnenuit.

Pieter: Een opvolger van binnenuit.

Dat is verstandig.

Zo blijft de koers hetzelfde.

In mijn gilde leerden we het vak van meester aan leerling, generatie na generatie.

Het is een goede traditie.

Tim: Brandsen kijkt met trots terug.

Hij zei: '65 jaar geleden begon dit gezelschap, en nu staan we op gelijke hoogte met gezelschappen die al 300 jaar bestaan.' Dat is indrukwekkend.

Tim: Ja, dat is echt iets om trots op te zijn.

En hij zei ook: 'Dans is een reflectie van de tijd waarin we leven.' Dus ballet verandert mee met de wereld.

Dat vind ik mooi.

Pieter: Reflectie van de tijd.

Hm-hm.

Dat begrijp ik.

Net zoals een krant de gebeurtenissen van de dag weerspiegelt.

Maar vertel mij eens, Tim, hoe ziet ballet er in uw tijd uit, in 2250?

Tim: Oh, dat is een goede vraag!

Wij hebben geen vaste theaters meer.

Dansers performen in holografische ruimtes, overal tegelijk.

Het publiek kan vanuit huis meedoen met bewegingen.

Het is meer een collectieve ervaring.

Pieter: Holografisch?

Collectief?

Dat klinkt mij vreemd in de oren.

Wij dansen in de Amsterdamse Schouwburg, met echte lichamen en een orkest in de kuil.

Maar ik hoor dat u ook waarde hecht aan passie, net als Brandsen.

Tim: Absoluut.

Passie is tijdloos.

Brandsen zei over de Syrische danser Ahmad Joudeh: 'Onder de moeilijkste omstandigheden bleef hij doorgaan met zijn passie.' Dat raakt me.

Passie betekent een sterke liefde voor iets, bijna een vuur vanbinnen.

Pieter: Passie, ja.

In mijn tijd spreken wij vaker van toewijding of roeping.

Een koopman heeft passie voor zijn handel, een danser voor zijn kunst.

Het is een vuur dat niet dooft.

Maar hoe legt u dat woord uit aan onze luisteraar?

Tim: Passie is een groot woord voor iets waar je heel veel van houdt en voor wilt werken.

Bijvoorbeeld: 'Mijn passie is koken.' Of beter: 'Hij danst met zoveel passie dat het publiek stilvalt.' Het is een sterke, positieve emotie.

Pieter: Een mooi voorbeeld.

En ik hoor ook het woord 'opgericht' in het nieuws.

Het Dance for Peace Fund werd opgericht.

Dat betekent: iets beginnen, een organisatie starten.

In de handel zeggen wij: 'Ik heb een nieuwe firma opgericht.'

Tim: Precies.

En dat is het leerpunt voor vandaag: het voltooid deelwoord met 'ge-' en vaak '-t' of '-d'.

In het nieuws staat: 'Hij heeft het fonds opgericht.' Het voltooid deelwoord is 'opgericht'.

Nog een voorbeeld: 'Hij heeft de voorstelling gemaakt.'

Pieter: Dus opgericht en gemaakt.

Dat zijn voltooide handelingen.

U zegt: 'Hij heeft een fonds opgericht.' Ik zou in mijn taal zeggen: 'Hij heeft een contract gesloten.' Het patroon is hetzelfde.

Handig voor wie Nederlands leert.

Tim: Ja!

En nu een stapje verder: in het nieuws staat ook: 'Het balletgezelschap is uitgegroeid tot een van de meest toonaangevende ter wereld.' 'Uitgegroeid' is weer een voltooid deelwoord.

Het betekent dat iets groter en belangrijker is geworden.

Pieter: Uitgroeien.

Net als een jonge boom die uitgroeit tot een eik.

Of een kleine handelaar die uitgroeit tot een koopman met een vloot.

Brandsen heeft het gezelschap laten uitgroeien.

Dat is een prestatie van formaat.

Tim: En hij kijkt met trots terug.

Trots is een gevoel van voldoening over wat je hebt bereikt.

In het nieuws staat: 'Brandsen kijkt met trots terug.' Trots kan ook een beetje gevaarlijk zijn, maar hier is het positief.

Pieter: Trots, ja.

In de Bijbel staat dat hoogmoed voor de val komt.

Maar hier is het gepaste trots, denk ik.

Hij heeft veel tot stand gebracht, zoals wij al zeiden.

En nu gaat hij met pensioen.

Pensioen betekent stoppen met werken na een lang leven.

Tim: Precies.

Hij gaat met pensioen, maar zijn werk leeft door.

De nieuwe directeur Ernst Meisner kent het gezelschap van binnenuit.

Brandsen zei ook: 'Ik hoop dat ieder kind muziekles krijgt, omdat kunst de wereld beter maakt.' Dat is zijn wens voor de toekomst.

Pieter: Een edel streven.

In mijn tijd krijgen alleen rijke kinderen muziekles.

Maar ik zie dat kunst mensen verbindt, net als handel.

Zelfs in oorlogstijd haalde Brandsen dansers uit Oekraïne en Rusland.

Dat vergt moed.

Tim: Moed is een mooi woord.

Het betekent dat je iets durft te doen, ook al is het moeilijk of gevaarlijk.

Brandsen had de moed om dansers uit oorlogsgebieden te halen.

Hij zei: 'Het toont aan dat er vaak meer mogelijk is dan je zou denken.'

Pieter: Meer mogelijk dan je zou denken.

Dat is een wijze les.

Ook in de handel ontdek ik soms dat ik meer kan bereiken dan ik dacht.

Maar nu, Tim, wat vindt u het belangrijkste dat wij van dit nieuws kunnen leren?

Tim: Ik denk dat het laat zien dat kunst niet alleen mooi is, maar ook krachtig.

Het kan mensen redden, verbinden en inspireren.

Brandsen gebruikte zijn positie om anderen te helpen.

Dat is een voorbeeld voor ons allemaal.

Pieter: En voor u, luisteraar, hoop ik dat u ook uw passie volgt, of dat nu dansen, handel of iets anders is.

En als u meer wilt praten over dit nieuws of andere verhalen, kom dan naar nieuwsdoordetijd.com.

Daar zetten wij het gesprek voort.

Tim: Ja, bezoek onze website!

Daar vind je meer afleveringen en kun je reageren.

Pieter en ik horen graag wat jij van het nieuws vindt.

En vergeet niet: oefen met het voltooid deelwoord.

Het is een kleine stap, maar het helpt je Nederlands groeien.

Pieter: Tot de volgende keer, waarde luisteraar.

Moge uw dag gezegend zijn met wijsheid en verwondering.

Tim, ik dank u voor dit gesprek.

Het was verrijkend.

Tim: Dank je wel, Pieter.

En luisteraar, blijf nieuwsgierig.

Tot ziens bij Nieuws door de Tijd.