Verdieping: 21 t/m 23 oktober

Stel je even voor, je zit rustig aan je eigen kooktafel, je hebt net een versak op koffie

ingeschonken en zo'n schaltje koekjes neergezet.

Lekker Holland, ja.

Precies, binnen is het lekker warm de radio-statswachtjes aan, maar buiten jouw raam, echt in jouw eigen

vertrouw de straat, staat gewoon een barricade in lichterlijden en trekt de mobiele eenheid

te streden.

Dat is een bizarre contrast, ja.

Welkom bij een nieuwe diepgaande verkenning.

We streven allemaal en jij als luisteraar natuurlijk ook, naar een veilige, voorspelbare

bubbelm in te leven.

Ja, absoluut.

Je wilt gewoon dat je leven omgeving klopt.

Precies.

Je trekt die voordeur achter je dicht en de wereld moet logisch zijn.

Maar vandaag ontleden we dus drie recente waar gebeurde verhalen die ons iets heel fascinerend

vertellen.

Namelijk wat gebeurt er in onze menselijke psychen waarin die veilige bubbel, nou ja, plotseling

klopt.

En er ook de draat die we vandaag aan onderzoeken is eigenlijk niet eens de gaal zelf.

Het is meer onze wannhopigen en soms ronduit bizarre drang om de controle over onze leven omgeving

weer terug te pakken.

Ja, want we maken echt een reis langs drie totaal verschillende schalen van crisis vandaag,

toch?

Klopt.

We beginnen heel lokaal in een woonwijk waar een buurtraditie eigenlijk volledig is ontsport.

En daarna kijken we wat er gebeurt als dat verlies van controle een hele nazi in zijn geepout.

Met leger troepen in de Franse straten.

Exact.

En we eindigen bij, nou misschien wel de meest ongrijpbare crisis van allemaal.

Een totaal onszichtbaar misterie in Rotterdam, iets wat bewoners echt langzaam tot waanzin

draaft.

Oké, laten we dit even uitpluizen.

We beginnen dus in die straat waar we het overhalden.

Een buurt waar het vorig jaar nog voorkomen vreden was.

Nou mensen, kennen elkaar gewoon nog?

Precies, veel sociale kohezi.

En vanuit die gezelligheid is daar ooit een traditie ontstaan.

Een groot vuur stoken met de hele buurt.

Dat klinkt toch als het ultieme gemeenschapsgevoel?

Dat klinkt fantastische.

In het begin dan.

Ja, in het begin.

Want in middel zijn er dus rellen uitgebroken rond dat vuur.

De straat is na de gaal als wel weer netjes schoongeveegd, maar ja, die onderhoudste spanning

brand nog volop.

Ja, dat veeg je niet zo maar weg met een bezig.

Nee, exact.

We wonen naar zijn woedend, weet je ze voelen zich fundamentel onveilig in hun eigen voortuin.

En wat ik de meest treffende illustratie van dat contrast vind, is een ander, veel

kleiner incident in diezelfde buurt.

Oh, je bedoelt wat er een week eerder gebeurt.

Ja, slechts een week eerder.

Een paar kleine jongens waren daarop straat, blijkt waar echt zonder enige kwade opzet, een vuurtje

aan het stoken.

Dat is gewoon kattenkwaad, maar goed.

En de wijken gend kan daar dus op af.

Maar in plaats van een groot magsvertoon met syrenens of knuppels gien die agentzimpel

weg na ze staan.

En daar voelden gewoon een goed gesprek.

Exakt, een normaal gesprek.

En die jongens begrepen het, stamt een het vuurtje uit en gingen gewoon naar huis.

Het probleem smolt echt weg als sneeuw voor de zon puur door menselijk contact.

Ja, en wat hier zo fascinerend dan is, is dat dit het meegenisme van zelfregulering perfect

laat zien.

Die wijken gendlunde op, nou ja, wat we informele sociale controle noemen.

Informele sociale controle?

Ja, hij tracht niet op als de keiharde arm de wet, maar meer als een verlengstuk van de

opvoeding in die wijken.

En die aanpak werkt, zo langer een basis van herkening en respect is.

Maar bij dat grootschalige buurtfeur werkte die informele aanpak dus totaal niet meer.

Nee, want ze draaien zo'n vuur aan z'n welk anonymiseer te meenichten.

Ik omen mensen van buiten afwapaf, de sociale controle valt weg.

En je traditie transformeert in een akutveiligheid in die gekoen.

Je kunt simpelweg geen opvoed kunde gesprekje voeren met een anonymen opgevokte massa.

En dan zie je die buurtbewoners nu dus over elkaar heen buitenlen over hoe het verder

moet.

Sommige grijpen echt van hopig terug naar dat informele model van praten.

Die zeggen van laten we met elkaar praten en gewoon regels af spreken.

Ja, ze zeggen letterlijk.

We spreken af dat we niet meer te dicht bij het vuur komen en we wijzen gewoon één buurman

aandacht die de buurt erop houdt, een soort oppas, eigenlijk.

Ja, dat is een hele natuurlijke reactie.

Maar anderen in die buurt schreeuwen om de overheid.

Die willen dat er voortaan een hele strikte vergunning wordt aangevraagd.

Alles officieel, via de gemeente.

Precies, waarop die eerste groep dan weer zucht, dat zoiets echt veel, te veel administratief

gedoe is.

En ik moet zeggen, ik ben het ergens wel met die zuchters eens.

Hoe doe je dat precies?

Nee, ja, stel je voor.

Ja, organiseer je gezellige familiebarbecue, waar plotseling de hele straat overneemt en wordt

het gevaar voor de buurt.

Als je voor zo'n spontane traditie ineens, ik noem maar wat, 30 pagina's aan formulieren moet

indienen, sla je toch de hele ziel uit de gemeenschap.

Dat is een hele romantische gedachte.

Maar ik kijk daar toch iets analytisch naar.

Dat de evolutie van elke traditie in zo'n omgeving eigenlijk altijd eindigt in formalisering.

Oh echt?

Altijd.

Zeker als het vertrouwen, eenmaal beschermd door regels.

De onschuld is er gewoon vanaf.

Die buurman die als oppas moet fungeren, die heeft nog nul juridische autoriteit als er

veertig relschoppers besluiten de boel over te nemen.

Ja, oké, als je het zo stelt, hij kan moeilijk in zijn eentje de meute tegenhouden.

Precies?

Door op om een vergunning is eigenlijk het uitbesteden van je veiligheid.

Mensen zeggen, we vertrouwen ons zelf niet meer genoeg om dit regelen.

Dus we dragen het formeel over aan de overheid.

Ze kopen veiligheid, ten koste van de spontaniteit dus.

Maar dan komen we wel bij mijn absolute lievelingsstukje uit deze bronnen.

Oh, ik voel waar je heen wilt.

Ja, want we hebben dus over rellen, over je onveilig voelen, over formele vergunningen, noemen

op.

En terwijl een paar buurtbewoners dit echt bloedserieus met elkaar aan het bespreken zijn,

zitten ze aan tafel.

Gezellig met een bakkie.

Precies, drinken koffie en dan wordt tijdens dat zware gesprek letterlijk gezegd: heeft iemand

koekjes ze liggen op tafel.

Ja, schitterend is dat.

Ja toch.

Ze bespreken doodserieus hoe ze die koekjes gaan verdelen, terwijl de smeulende resten van

een rel net buiten de straat zijn opgeruimd.

Dat is toch volslagen absurdisme.

Op de eerste gezicht is dat inderdaad bijna komisch ja.

Maar psychologisch gezien is het eigenlijk volkomen logisch.

Dit is echt een tekstboekvoorbeeld van wat wij in de psychologie een normaalcybaai is, of

een copingmechanisme noemen.

Een normaalcybaai is?

Leg het eens uit.

Nou, kijk, wanneer de wereld net buiten jouw raam compleet in chaos is, voorvalt en

je de controle kwijt bent, wat doe je dan?

Ik zou een paniek raken denk ik.

Precies, of je verplaatst je focus naar de allerkleinste bubbel waar je nog wel controle

over hebt, de keukentafel in dit geval.

Het verdelen van die koekjes, het inschenken van de koffie, dat zijn micro-rituelen.

Oh wow, dus door dat te doen kalmeren ze zichzelf.

Exact.

Door die handelingen uit te voeren vertellen de hersenen aan je zenuwstelsel: kijk, we eten

gezellig koekjes, dus de wereld is niet vergaan.

Het herstelt kunstmatig de orde.

Het is dus eigenlijk keihard overlevingsgedrag, gewoon vermomd als Hollandse gezelligheid.

Zo zou je het kunnen stellen, ja.

Precies.

Maar goed, praten, vergunningen aanvragen en koekjes eten werken misschien als een doekje

voor het bloeden op wijkniveau, maar wat gebeurt er als dat van de wijk zich uitbreidt?

Ja, als het niet beperkt blijft tot een straat.

Precies.

Wat als de vrede wordt verstoord en de onrust zo groot is, dat een goed gesprek met de wijkagent

niet meer voldoende is.

Dat brengt ons bij de nationale schaal, in Frankrijk.

Frankrijk is inderdaad een hele heftige casus van wat er gebeurt als de staat besluit dat

praten geen optie meer is.

En hier wordt het pas echt interessant, want we hebben daar massale protesten gezien,

tegen een nieuwe wet.

Mensen zijn boos, ze willen gehoord worden.

Honderduizenden mensen gingen de straat op.

Ja.

En de reactie van de Franse overheid, nu voor aanstaande zaterdag: ze zetten niet alleen de

politie in, maar ook het leger.

Ja, militairen in de straten van hun eigen steden.

Dit werpt een belangrijke vraag op over de balans tussen veiligheid en vrijheid.

En daar verlies ik dus even mijn begrip, merk ik.

Ik snap best dat een overheid, de veiligheid in een stad wil bewaren, maar het leger...

Het is een zwaar middel, dat ontkent niet.

Het is gigantisch.

Militairen zijn getraind voor oorlogsvoering.

De politie is voor de openbare orde in de stad, om de-escalerend te werken.

Dat je die twee laat samenwerken, dat voelt voor mij als of je een kanon gebruikt om een mug

te verdelgen.

Dat is een sterke beeldspraak.

Ja, toch?

Het is een totale overreactie.

Ik begrijp absoluut dat die symboliek van het leger heel agressief overkomt.

Zeker in een westers land, maar we moeten echt proberen dit even op zijn effect te ontleden.

Oké, vertel.

Vanuit het perspectief van die regering is de rekensom koud, maar simpel.

Het geweldsmonopolie van de overheid moet de rust bewaren.

Zonder protest te dragen te escaleren, redeneren zij.

Geweld is nooit goed, we moeten de veiligheid kosten wat kost garanderen.

Dus ze zet het leger in als afschrikking?

Exact.

Het is een ultieme afschrikkingstaktiek.

De aanwezigheid alleen al moet relschoppers verlammen.

Maar werkt dat wel zo?

Want als ik naar de burgers in die buurt kijk, zie ik echt het tegenovergestelde gebeuren.

Ze willen hun rechten om te protesteren uitoefenen.

Vrijheid is voor hen minstens zo belangrijk.

Ja, daar botst het dus enorm.

En die militairen komen er helemaal niet.

Het maakt ze juist bang.

Je zag het perfect terug in de anecdote van een vriend van een van de sprekers die daar woont.

Oh ja, die Nederlandse jongen.

Precies.

Hij beschrijft een heel bizarre dag-en-nachtritme.

Over dag als de mensen gewoon werken, is het rustig.

Dan regeert de economie.

Ja, maar 's avonds, dan is er ineens overal politie met auto's.

De sfeer slaat compleet om.

Dat is het moment dat de gewone mensen echt bang worden, in een eigen stad.

En dat psychologische effect is heel ingrijpend.

Je verandert de ruimte.

's Avonds met al dat zware materiaal is het geen burgerdomein meer.

Het voelt als bijna als bezetgebied.

Terwijl je als inwoner juist die vrijheid wilt voelen.

Ja, en door burgers met een militair apparaat in aanraking te laten treden,

dempt je misschien wel het directe geweld.

Maar je ondermijnt het fundamentele gevoel van veiligheid dat mensen in hun eigen stad zouden moeten hebben.

Dat gevoel staat echt in een gigantisch contrast met de herinnering.

En die eerdere zomervakantie in Parijs, die ook in een bron werd genoemd.

Oh, dat verhaal over de toeristen, ja.

Ja, iemand herinnerde zich een zomer vol musea, echt Parijs.

Lekker slenteren tussen de toeristen.

Ze had mazzel, zei ze, dat het zo vredig was, zonder al die politie op straat.

En dat toont ons weer hoe kwetsbaar die stedelijke illusie van rust is.

Absoluut.

Zowel bij dat buurtvuur in Amsterdam als hier in Frankrijk, dus de worsteling om vrede.

Maar in beide gevallen was de oorzaak van de onrust wel heel duidelijk zichtbaar, toch?

Ja, mensen en vuur.

Je kon de oorzaak letterlijk aanwijzen.

Precies.

Maar wat doe je als luisteraar wanneer je wereld wordt verstoord door iets dat je niet eens kunt zien,

iets waar geen leger of vergunning tegenop kan?

Denk om weer Rotterdam uit.

Ja, het onzichtbare ongemak.

Het mysterie van de Euromast.

Dit vind ik misschien nog wel het meest bijzondere verhaal van de drie.

Ja, als we dit in het grotere plaatje zien, roept dit mysterie exact dezelfde menselijke reactie op.

Maar dan op een hele abstracte manier.

Voor wie het gemist heeft.

Al maanden lang horen omwonenden van de Euromast een irritante fluittoon.

Een hele hoge constante toon.

En de oorzaak is gewoon een compleet raadsel.

En we hebben het hier over moderne mensen.

Wij verwachten volledige controle over onze omgeving.

Ja, hoe kan het dan dat we in een hypermoderne stad, vol met alle technologie van de wereld?

Maanden lang niet weten waar een geluid vandaan komt.

Dat is voor ons brein onverteerbaar.

Het is alsof je 's nachts een mug in je slaapkamer hebt zoemen.

Maar in dit geval is je slaapkamer dus een complete stad.

Je kunt hem gewoon niet pletten.

En zodra we zo iets simpels als een vluitoon niet kunnen stoppen, raken we funnementel onderregelt.

Ja, en dan zie je die teoriën uit de teksten, die zijn echt geweldig.

Mensen proberen van hopen een oorzaak te verzinnen.

De mooiste vond ik wel de teoriën van de fun.

Ja, de fun.

Zou het een fun van de buuren zijn die de hele dag aandstaat?

Ik bedoel, kom op.

Een fun die een hele wijk terroriseert.

Ik moest er zo hard om lachen.

Ja, het klink bijzonder, maar weet je, het is eigenlijk een heel logisch verdeedigingsmegenisme.

Hoe zo logisch?

Nou, door een fun als oorzaak aan te wijzen maak je het probleem behabbaar.

Een onzichtbare, onverklaabbare dreiging wordt in eens een simpel buurprobleem.

Want als het een fun is, kun je gewoon aanwellen en vragen of de steek het eruit mag.

Oh wow, zo had ik er nog niet naar gekeken.

Ze verklein het probleem om controler te voelen.

Net als bij een andere teorie uit de tekst, dat het een zware machine in een fabriek zou zijn.

Ja, terwijl de uromas natuurlijk een toren is met een mooi uitzicht in de restaurant.

Die staan hem nog in zware fabriekje daar.

Nee, klopt.

Maar ze willen zo graag een logische dader.

En als ze dan zelf niet kunnen oplossen dan, en dit is ook zo'n fantastisch de tijd uit de bron,

dan willen ze een speurder in huren.

Een speurder, ja.

Geen akustisch ingenieur, maar een speurder.

En als of het een detective boek is.

Dat is die roep om autoriteit.

We snakken in tijden van onrust naar een held die de gaus oplost.

Een expert, een politieagent of in dit geval een speurder die de rust kan herstellen.

Maar tot dat die speurder het oplost, zit ze nog steeds met die verrezelijke toon.

En de nuchtere manier om daarmee om te gaan, is eigenlijk heel trist.

Ja, dat is echt kapitulatie.

Dan worden grapjes gemaakt over welke oordop je het beste kunt kopen.

Of iemand zei dat die maar gewoon de hele dag een koptelefon met muziek op zetten,

puur om dat geluid niet te voeren.

Ja, je trekt je letterlijk terug.

Als we de omgeving niet kunnen controleren, dan bouwen we maar een muurtje om onze eigen zint huigen.

Precies, we sluiten ons helemaal af.

Oordoppen en koptelefoons als schild tegen de onkontroleerbare buiten wereld.

Dus wat betekent dit allemaal?

We hebben nu drie totaal verschillende werelden gezien.

Het aanpakken van relschoppen de vuurstokers met koekjes op de keukentavond,

de diepe angst voor het eigen leger in de straat van Frankrijk,

en de wanneop erop om een speerder voor een irritante vluidtoon in Rotterdam.

Al deze verhalen illustreren volgens mij maar één ding.

En dat is?

Hoe ongelofelijk belangrijk die controle over onze eigen leven omgeving voor ons is.

We kunnen gewoon niet functioneren als we niet het gevoel hebben dat we achter het stuur zitten.

Nee, dat blijkt wel.

En ik denk dat dat ons naar een hele interessante afsluitenig gedachte brengt,

iets voor jou, de luisteraar, om straks eens over na te denken.

Vertel.

Nou, we hebben het vandaag uitgebreid gehad over het praten met wijkagenten,

de zware nieuwe wetten en die speurders willen de boel fiksen.

Maar vraag je zelf eens af.

Als onze dagelijks een gemoedsgerust, zo ontzettend fragil is,

dat een lokale traditie, een nieuwe wet in pareis,

of zelfs een heel simpule, onverklaarbare vluidtoon,

ons completige voel van veiligheid kan onder meinen.

Hebben we dan echt zoveel controle over ons leven als we ons zelf iedere dag graag wijsmaken?

Oh, dat is een goeie hè.

Wat misschien is die rust waar we zo krampachtig aan vast houden,

eigenlijk gewoon de tijdelijke afwezigheid van de volgende onvermeidelijke verstoring.

Wow.

Ja, de stilte voor de storm, letterlijk.

Dat is er wel echt een jongst even op de kouwen vanavond.

We zijn in ieder geval ontzettend blij dat jij vandaag hierbij was,

om samen met ons zo deep de materie in te duiken.

Bedankt voor het meedenken.

Ja, bedankt.

We hopen dat je vanaf vandaag toch met een compleet nieuwe bril naar de geluiden en de regels

in je eigen beurt kijkt.

Zeker weten.

We horen je heel graag weer bij een volgende deepgaande analyse.

Tot dan.