Frankrijk, dood en een historische stem: wat betekent dit voor jou?

Tim: Pieter, ik moet je iets vragen.

Stel je voor: jij bent heel ziek, je hebt veel pijn en je weet dat je nooit meer beter wordt.

Zou jij dan zelf willen beslissen wanneer je sterft?

Pieter: Mijn goede Tim, dat is een zware vraag.

In mijn tijd, in Amsterdam, daar spraken wij over de dood als iets dat God beschikt.

Wij sterven niet omdat wij het willen, maar omdat Hij het wil.

Maar ik begrijp uw nieuwsgierigheid.

Tim: Ja, precies.

En vandaag heeft het Franse parlement een historische stap gezet.

Ze hebben gestemd over een wet die ongeneeslijk zieke volwassenen het recht geeft op hulp bij zelfdoding.

Dat betekent dat een dokter mag helpen als iemand niet meer wil lijden.

Pieter: Hm-hm.

Hulp bij zelfdoding.

Een vreemd woord voor mij.

In mijn tijd kenden wij dat niet.

Maar ik hoor dat er veel over gesteggeld is, zoals gij zegt.

Hoeveel stemmen waren er voor en tegen?

Tim: 291 stemmen voor, 241 tegen.

Een nipte meerderheid dus.

En weet je, driekwart van de Fransen is voor, maar de Senaat lag lang dwars.

De regering moest uiteindelijk een speciale grondwetsbepaling gebruiken om de Senaat te omzeilen.

Pieter: Dwarsliggen!

Dat ken ik wel.

In de haven van Amsterdam liggen de schippers ook wel eens dwars als zij het niet eens zijn met de lading.

Maar een grondwetsbepaling?

Dat klinkt als een list, een slimme zet.

Tim: Precies!

En die wet is al jaren in de maak.

President Macron had het als speerpunt van zijn campagne in 2022.

Hij wilde dat mensen met ondraaglijk lijden een keuze zouden hebben.

Maar er is veel verzet, ook uit religieuze hoek en uit de medische wereld.

Pieter: Verzet.

Ja, in mijn tijd verzetten de kerken zich tegen alles wat nieuw was.

Maar ik hoor ook dat de medische wereld verdeeld is.

Hoe kan dat?

Een dokter wil toch het lijden verzachten?

Tim: Ja, maar in Frankrijk is er een sterke cultuur dat de dokter beslist, niet de patiënt.

Dat is een groot verschil.

De wet zegt nu dat de patiënt zelf een dodelijk middel mag nemen, alleen als hij dat fysiek niet kan, mag de dokter het toedienen.

Pieter: Toedienen.

Dat klinkt alsof de dokter een kopje koffie serveert, maar het is een dodelijk drankje.

In mijn tijd gaven wij een zieke wel eens een slaapdrankje, maar nooit om hem te doden.

De Heer besliste over leven en dood.

Tim: Ik snap dat dat voor jou raar klinkt.

Maar in mijn tijd, in 2250, kijken we anders naar lijden.

Wij vinden dat iemand die ondraaglijk lijdt en helder van geest is, zelf mag kiezen.

Het gaat om weloverwogen keuzes, niet om een impuls.

Pieter: Weloverwogen.

Dat betekent met een helder hoofd, na rijp beraad.

In de handel noemen wij dat een doordachte beslissing.

Maar hoe controleren zij of iemand echt weloverwogen kiest?

Dat lijkt mij een lastige kwestie.

Tim: Daarom is er een hele procedure.

Een commissie beoordeelt de aanvraag, een arts onderzoekt of de patiënt aan de voorwaarden voldoet.

Bijvoorbeeld: er moet sprake zijn van lichamelijke pijn die niet meer te behandelen is of pijn die de patiënt als ondraaglijk ervaart.

Pieter: Dus de patiënt moet ondraaglijk lijden.

Dat woord, ondraaglijk, ken ik uit de brieven van mijn zuster die aan de tering leed.

Zij schreef dat de pijn niet te dragen was.

Maar zij stierf in haar bed, met de pastoor naast haar.

Tim: Dat klinkt ook mooi, op een manier.

Maar niet iedereen heeft zo'n vredig einde.

In Frankrijk reizen mensen nu naar België of Zwitserland voor hulp bij zelfdoding.

De filmmaker Jean-Luc Godard ging in 2022 naar Zwitserland.

Pieter: Jean-Luc Godard?

Een filmmens?

In mijn tijd hadden wij nog geen films, alleen toneelstukken.

Maar dat mensen naar het buitenland reizen voor de dood, dat lijkt mij een teken dat de eigen wetgeving tekortschiet.

Tim: Precies.

En nu is er dus een doorbraak.

Parlementsvoorzitter Yaël Braun-Pivet zei dat het debat al sinds de jaren 80 in Frankrijk wordt gevoerd.

Dat is bijna vijftig jaar discussie!

En nu is er eindelijk een wet.

Pieter: Vijftig jaar!

In mijn tijd duurde het soms jaren om een nieuwe kerk te bouwen, maar een wet kon in een paar maanden worden aangenomen.

Maar ik begrijp dat dit onderwerp diep raakt aan wat wij geloven over leven en dood.

Tim: Ja, en president Macron schreef op X: 'Voor dit onderwerp was er geen andere weg dan grondig luisteren, de dialoog aangaan en debatteren.' Het raakt aan lijden, waardigheid en het leven zelf.

Pieter: Waardigheid.

Een mooi woord.

In mijn tijd vonden wij dat een mens waardig moest sterven, met familie om hem heen, niet alleen in een ziekenhuis.

Maar misschien is voor sommigen waardigheid juist het zelf kiezen van het moment.

Tim: Daar gaat het om.

En nu moet de premier het wetsvoorstel nog naar de Constitutionele Raad sturen.

Die beslist binnen zestig dagen of het past bij de Franse grondwet.

Dus het is nog niet helemaal zeker.

Pieter: De Constitutionele Raad.

Dat klinkt als een groep wijze mannen die de wet toetst aan de grondbeginselen.

In mijn tijd hadden wij de Staten-Generaal, maar die hadden niet zo'n macht.

Tim: Nee, dat klopt.

Maar luister, Pieter, ik wil nog even iets uitleggen over de taal.

Het werkwoord 'stemmen' gebruik je vaak met een voorzetsel.

Je stemt 'voor' of 'tegen' een voorstel.

Kijk naar het nieuws: '291 stemmen voor, 241 tegen.'

Pieter: Ah, een leerpunt!

In de handel zeggen wij: 'Ik stem in met de overeenkomst.' Maar gij zegt: 'stemmen voor' en 'stemmen tegen'.

Dat is duidelijk.

Een simpele zin: 'Ik stem voor de wet.' Een betere zin: 'Het parlement stemt voor het wetsvoorstel.'

Tim: Perfect!

En jij, luisteraar, onthoud dat: stemmen voor, stemmen tegen.

Het is een veelvoorkomend patroon in politiek nieuws.

Maar we zijn nog niet klaar.

We gaan straks verder over wat deze wet betekent voor gewone mensen.

Pieter: Ja, en ik ben benieuwd naar uw mening, Tim.

Maar eerst: wat vindt gij, luisteraar?

Zou u voor of tegen stemmen?

Denk er eens over na, terwijl wij even pauzeren.

Tim: Welkom terug, luisteraar.

Pieter, we hadden het over stemmen voor of tegen.

Maar dit nieuws gaat over leven en dood.

Hoe kijk jij, als gelovige koopman uit 1850, naar hulp bij zelfdoding?

Pieter: Mijn goede heer, dat is een zwaar onderwerp.

In mijn kring is het leven een gave van God.

Maar ik hoor ook de pijn van de patiënt.

Het is een worsteling tussen barmhartigheid en geloof.

Tim: Precies.

En de Franse wet probeert die balans te vinden.

De patiënt moet het middel zelf innemen, tenzij hij fysiek niet kan.

Dat noemen ze 'zelf toedienen'.

Een moeilijk woord, hè?

'Toedienen' betekent geven, bijvoorbeeld een medicijn.

Pieter: Ah, 'toedienen'.

In de haven zeggen wij: 'De dokter dient een drankje toe.' Maar hier is het een dodelijk middel.

Dat is een groot verschil.

De wet zegt: alleen als de patiënt het niet zelf kan, mag de arts het doen.

Tim: Ja, en dat is een strikte voorwaarde.

Er is ook een commissie die de aanvraag beoordeelt.

Een 'commissie' is een groep mensen die iets controleert.

In het nieuws staat: 'een commissie beoordeelt de aanvraag.'

Pieter: Een commissie, net als de gilden in mijn tijd.

Maar die beoordeelden kwaliteit van goederen, niet van levens.

Het woord 'beoordelen' betekent: een oordeel geven.

'De rechter beoordeelt de zaak.'

Tim: Mooi voorbeeld.

En nu het leerpunt: het werkwoord 'beoordelen' gebruik je vaak met 'of'.

Bijvoorbeeld: 'De arts beoordeelt of de patiënt lijdt.' Een simpele zin: 'Ik beoordeel of het goed is.' Een betere zin: 'De commissie beoordeelt of de aanvraag voldoet aan de wet.'

Pieter: Dat is helder.

Maar Tim, ik hoor dat de Fransen nu naar België of Zwitserland reizen voor hulp.

Dat lijkt mij een zware reis voor een zieke mens.

Waarom niet gewoon in eigen land?

Tim: Omdat de wet nog niet is ingegaan.

En er is veel verzet, ook van artsen.

In Frankrijk denken sommige dokters: 'Wij beslissen, niet de patiënt.' Dat is een ouderwetse houding, vind ik.

In 2250 hebben we een andere aanpak.

Pieter: Ouderwets?

In mijn tijd besliste de dokter ook alles.

Maar ik begrijp dat de patiënt nu meer zeggenschap wil.

Het woord 'zeggenschap' betekent: het recht om te zeggen wat er gebeurt.

Een mooi woord.

Tim: Ja, 'zeggenschap' is belangrijk.

En in het nieuws staat dat de patiënt 'vrij en weloverwogen' moet kunnen spreken.

'Weloverwogen' betekent: na goed nadenken.

Een simpele zin: 'Hij sprak weloverwogen.' Een betere zin: 'De patiënt moet een weloverwogen keuze maken.'

Pieter: Dat raakt aan de waardigheid van de mens.

In mijn tijd spraken wij over 'eervol sterven'.

Maar hier gaat het om het verlichten van ondraaglijk lijden.

Dat is een ander perspectief.

Hoe denkt gij, Tim, over lijden in uw tijd?

Tim: In 2250 hebben we technologie om pijn te verzachten, maar niet altijd.

Soms is lijden onvermijdelijk.

Dan kiezen mensen voor een zachte dood.

Maar het debat is nog steeds emotioneel.

Net als in Frankrijk, waar parlementsvoorzitter Braun-Pivet zei dat het debat al sinds de jaren 80 duurt.

Pieter: De jaren 80!

Dat is bijna veertig jaar.

In mijn tijd duurde een debat over de slavernij ook decennia.

Maar uiteindelijk kwam er verandering.

Het woord 'debat' betekent: een gesprek met argumenten voor en tegen.

Tim: Precies.

En president Macron schreef op X: 'Voor dit onderwerp was er geen andere weg dan grondig luisteren, de dialoog aangaan en debatteren.' Dat vind ik een mooie zin.

'Dialoog' is een gesprek tussen twee partijen.

Pieter: Een dialoog, zoals wij nu hebben.

Maar ik merk dat gij het woord 'X' gebruikt.

Wat is dat?

Een krant?

Tim: Haha, nee, X is een digitaal platform.

Maar dat is voor een andere keer.

Laten we teruggaan naar de wet.

De premier moet het voorstel naar de Constitutionele Raad sturen.

Die beslist of het past bij de grondwet.

Pieter: De 'grondwet' is de basis van de wetten.

In Nederland hadden wij de Grondwet van 1848.

Die gaf meer macht aan het parlement.

Maar in Frankrijk lijkt de Raad sterk.

Wat gebeurt er als de Raad nee zegt?

Tim: Dan moet de regering de wet aanpassen of laten vallen.

Maar de kans is klein, omdat Macron er veel politiek kapitaal in heeft gestoken.

Het woord 'politiek kapitaal' betekent: invloed en steun die een leider heeft.

Pieter: Ah, zoals een koopman zijn reputatie in de haven.

Als hij zijn woord breekt, verliest hij zaken.

Maar ik vraag mij af: wat betekent deze wet voor gewone Fransen?

Kunnen zij nu rustig sterven?

Tim: Nog niet helemaal.

De wet moet nog door de Raad en dan ingaan.

Maar het is een signaal.

Driekwart van de Fransen is voor, dus de samenleving verandert.

In 2250 kijken we terug op deze stap als een keerpunt.

Pieter: Een 'keerpunt', een moment waarop de richting verandert.

Zoals de afschaffing van de slavernij in 1863.

Dat was ook een keerpunt.

Maar ik blijf met een vraag zitten: wat is 'ondraaglijk lijden'?

Wie bepaalt dat?

Tim: Goede vraag.

De wet zegt: lichamelijke pijn die niet te behandelen is, of pijn die de patiënt als ondraaglijk ervaart.

'Ondraaglijk' betekent: niet te verdragen.

Een simpele zin: 'De pijn is ondraaglijk.' Een betere zin: 'De patiënt ervaart ondraaglijk lijden.'

Pieter: Dat is subjectief.

In de handel zeggen wij: 'De koper bepaalt of de prijs te hoog is.' Hier bepaalt de patiënt of de pijn te groot is.

Maar de arts moet het bevestigen.

Een samenspel van vertrouwen.

Tim: Vertrouwen is inderdaad de kern.

En nu, luisteraar, wat vind jij?

Zou jij voor of tegen deze wet stemmen?

Denk aan de woorden die we hebben geleerd: stemmen voor, stemmen tegen, beoordelen, toedienen, weloverwogen, ondraaglijk.

Pieter: En vergeet niet 'commissie' en 'grondwet'.

Het zijn woorden die u helpen om nieuws te begrijpen.

Ik dank u voor dit gesprek, Tim.

Het heeft mij aan het denken gezet over leven, dood en barmhartigheid.

Tim: Dank je, Pieter.

En jij, luisteraar, we nodigen je uit om verder te praten op nieuwsdoordetijd.com.

Daar kun je reageren en meer oefenen.

Tot de volgende keer!

Pieter: Tot de volgende keer, mijn goede vriend.

En denk erom: een goed gesprek is als een goede handel: het verrijkt beide partijen.

Dag!