Verdieping: 23 t/m 26 oktober

beeld je dit is in, je rijdt pak weg 120 over een strak geasvolteren perfect uitgelijndesnelweg.

Lekker rustig, cruise control aan.

Precies, je zit in die veilige afgesloten bubbel van je auto.

De radio speelt je favoriete nummer, je hebt toen warmen kop koffie in je beker houden.

En je GPS zegt precies hoe laat je aankomt.

Anders is onder controle, weet je wel, het is voor spelbaar.

En dan, uit het niet, sta je vol op de rem.

Een gevallen boom?

Nee, geen vielen, geen werkzaamheden.

Je staat stil voor een spierwitte gijt.

Een geit?

Op de linkenbaan.

Een geit, ja.

Compleet met rinkelende bel, die op zijn dooie gemakje onkruid uit de middenberm staat te eten.

Welkom bij deze nieuwe diep gaan de analyse.

Vandaag kijken we naar wat er gebeurt als ons perfectgeplende leven vromt de albots met totale gaals.

En de bronnen die we vandaag gebruiken voor deze analyse zijn eigenlijk best wel ironisch te noemen?

Absoluut.

We gaan een paar verhalen uitpluizen die van Reddit komen.

En niet zomaar verhalen, maar teksten die oorspronkelijk zijn geschreven voor mensen die Nederland sleren op A1-Niveau.

Dus we hebben het over de meest basale taal.

Korte zinne makkelijke worden geen ingewikkelde bijzinnen of moeilijke constructies.

Heel simpel eigenlijk.

Maar het doel vandaag is niet om gewoon wat verhaaltjes voor te lezen.

Nee, we gaan op zoek naar de verborgen paardels van menselijke gedrag.

Hoe we omgaan met chaos, met haperingen in het systeem.

Want ondanks die simpel taal leggen deze verhalen overlevingsmegen is met bloot die we allemaal gebruiken.

Exakt. We behandelen twee specifieke verhalen.

Het eerste is een woosteling met technologie en het tweede is de fysieke gaals met die gijt op de snelweg.

Mooie tegenstelling.

Zeker.

Dus oké, laten we dit even uitpluizen.

Want hoe reager jij als luisteraar, wanneer je strak een planning op eens wordt verstoor door iets volkomen absurd?

Wat we vandaag vooral gaan zien, dat is echt de kernwaard hier, is hoe kleine foutjes of alle dagens de verrassingen ons uiteindelijk verbinden met andere.

Ja, mooi gezegd.

Laat het meteen in de digitale gaals duiken.

Verhaal één.

Het gaat over ome Jan.

Ome Jan, ja, de klassieke digibeet.

Precies.

Het perspectief ligt bij zijn neefje.

Rick zit op een middag lekker op de bank door reddit te scrollen en besluit het verhaal van zijn om te delen.

En om Jan is 65, geloof ik.

Ja, klopt.

Hij woont in een van de klein dorp en heeft de computer die echt uit een voorge tijd perkstand.

Zo'n ding dat je naar elke muis klikt, letterlijk hoort nadenken.

O, dat ratelende geluid van die oude harde schrijven.

Ja, dat je echt denkt van, oh, als die maar niet kreegst nu.

En om Jan is beter in Excel, hij probeert gewoon een simpel grafiek te maken.

Wat voor de meeste van ons een automatisme is?

Nou, voor hem is het een absolute ramp.

Het resultaat is geen mooie lijn die omhoge vormlaag gaat.

Nee, de bron beschrijft het als een soort spinneweb.

De lijn schiet onlogisch echt alle kanten op.

En dat doet iets met hem, vieziek gezien ook.

Zeker, als er ik bij hem komt om te helpen zie je de frustratie.

Ome Jan ziet er moe uit, zijn haar zit helemaal in de war.

En zijn bril staat schief.

Ja.

Dat deed de schrijver zo mooi.

Ja, letterlijk schief op zijn neus.

Hij is compleet verslagen door een scherm.

Weet je, de psychologie hierachter is heel interessant.

Het gaat over het verliest van agency, van controle.

Als een hamer breekt, snap je waarom hij het niet doet.

Sterk stuk.

Je kunt het zien en vast houden.

Precies.

Maar software voelt fundamentel anders.

Het heeft geen context, geen empatiet, voert alleen maar uit.

Het is meedogeloos, letterlijk.

Ja.

Ome Jan voelt zich intellectueel verslagen door een systeem met een totaal andere logica.

Dat verklaart die scheve bril en die pure uitputting.

Je vecht tegen iets onzichtbaars.

Terwijl de oplossing, en dat is bijna pijnlijk,

Zo simpel is.

Rick kijk naar dat absurde spinneweb en ziet het meteen.

De beroemde typefout.

Ja, Jan had nergens een vijf ingevuld, maar prongelijke vijftig.

Eén tekentje te veel.

Rick past het aan en bam, een mooie stijgende lijm.

Het systeem stelt zich in milliseconden in.

En dan komt het.

Rick zet later een foto van dit mislukte spinneweb op Reddit.

Hij schrijft erbij.

Een grafiek is maar een plaatje.

Het gaat om de getallen.

Wat vooral fascinerend is, is hoe Rick reageert.

Hij lacht zijn oom niet uit.

Nou, hij deelt het wel met het hele internet.

Ja, maar hij helpt hem geduldig.

En die uitspraak, het gaat om de getallen, dat is echt een filosofische les in datageletterdheid.

We staren ons vaak blind op hoe dat er uitziet.

Een mooie taartpunt, grafiek, geloven we sneller.

Ook al is het ons in.

Exact.

Rick leert zijn oom eigenlijk om door die presentatie heen te kijken.

Panikeer niet over de vorm als de basis maar klopt.

Ja, oké, maar ik wil je hier toch even op uitdagen.

Ik vind het best wel een dingetje.

Oh, vertel.

Nou ja, Rick zet zijn omdus op internet.

Die hele worsteling van de ouderen generatie met technologie.

En oom Jan zegt dan wel lachend: nou, vooruit dan maar.

Eigenlijk een soort toestemming.

Zeker, maar begrijpt iemand die in paniek raakt van Excel wel wat Reddit is.

Is het eigenlijk wel oké dat we dit soort momenten gebruiken voor onze eigen internetkarma?

Ja, die machtsverhoudingen zijn scheef.

De digitaal vaardige neef, versus de oom.

Het voelt ergens toch een beetje neer buigen, toch niet?

Ik snap waarom je dat zegt.

Maar kijk naar de reacties online, het is geen haatdragendheid.

Het draait op zo'n platform om een collectieve opluchting.

Hoe bedoel je opluchting?

Vrijwel iedereen heeft een oom Jan in de familie.

Of is zelf wel eens oom Jan geweest.

We delen die onbeholpenheid, om de scherpe randjes van onze eigen digitale frustraties af te halen.

Het is herkenning.

Dat is dus een beetje van geluk.

Ik ben niet de enige die soms helemaal gek wordt van mijn computer.

Precies dat.

Het blijft abstract, die digitale wereld.

Zo'n spinnenweb op je scherm.

Maar als we het nu over fysieke systemen hebben.

Als we dit in het grotere plaatje plaatsen,

is de overstap van een digitale bug naar een fysieke opstopping eigenlijk heel logisch.

Ja, laten we naar de snelweg gaan.

Het tweede verhaal uit de bronnen.

Van een buik in Excel, dan een glitch in de echte wereld.

Een glitch in een systeem dat we hebben gebouwd voor ultieme efficiëntie.

Precies, we hebben weer die idyllische setting.

Maandagochtend, strakblauwe lucht, heerlijk rustig op de weg.

Het perfecte begin van de week.

De bestuurder zingt mee met een vrolijk liedje,

terwijl mijn koffie heerlijk geurt uit de bekerhouder.

Echt je voelt bijna hoe chill die rit is.

Alles stroomt door.

En hier wordt het pas echt interessant.

Want ineens gaat overal het rode remlicht aan.

En wat staat daar op de linker baan?

Een grote witte geit, met horens.

Midden op de linkerbaan.

Ja, rustig groen gras uit de berm te eten.

Auto's toeteren agressief, maar het interesseert de geit helemaal niks.

Hij kauwt gewoon langzaam door.

Dat is zo'n prachtig absurd beeld.

De schrijver geeft ons echt al die zintuiglijke details.

Je hoort die bel glimmen en rinkelen.

Tok, tok, tok.

En als iemand toetert, is het enige wat die geit zegt.

Meeeeee.

Zie de snelweg als een systeem.

Het is ontworpen om verkeer zo frikseloos mogelijk van A naar B te brengen.

Ja, een mega systeem van asfalt en regels.

Ja, en dan duikt daar onschuldige natuur op.

Een geit reageert niet op verkeersregels.

Het is de ultieme kortsluiting tussen onze strakke planning en de banale biologie.

En dat is de ontknoping, echt fantastisch, want we krijgen drie argumenttypen te zien.

Allereerst rent de eigenaresse van de geit op de geit af.

De eigenaresse, neem ik aan?

Ja, een knalrood hoofd en een blauwe jas.

Het is helemaal niet normaal.

Roep dat ze het hek open had laten staan.

En ze roept dit is Max.

Max is ontsnapt.

En waarom doet ze dat denk je dat benoemen van die naam?

Geen idee, om het schattig te maken.

Exact.

Zij belichaamt de sociale schaamte.

Door haar fout staan honderden voor hen stil.

Ze personifieert de geit door hem Max te noemen.

In de hoop dat mensen het aandoenlijk vinden en haar vergeven.

Nou, dat werkt dus totaal niet bij het volgende personage dat verschijnt.

Want dan komt er een agent aan.

Donkerblauwe pet.

Hele strenge blik.

Die lacht verrassend niet om Max.

Geen lachje.

Hij wijst op het gevaar, spreekt de vrouw streng toe.

En helpt de mevrouw om die geit van de weg te halen.

Regels zijn regels.

En moet ook wel.

De agent is als het ware de witte bloedcel van onze maatschappij.

Hij verdedigt het systeem.

Als we een geit op de linkerbaan gaan tolereren omdat het zo grappig is,

stort het hele efficiënte systeem in.

Hij is compleet immuun voor de humor ervan.

Maar goed, ik vraag me dan af, voor jou de luisteraar.

Hoe zou jij reageren?

Ja, goeie vraag.

Jouw rustige maandag bubbel met de koffiegeur,

wordt doorgeprikt door een herkauwende geit.

Ben jij degene die op de claxon ramt?

Ben jij die mevrouw met het rode hoofd van schaamte?

Of ben je zoals de verteller?

Ja, want de verteller accepteert het direct.

Die kijkt naar de geit, hoort die bel, lacht erom

en laat gewoon die behoefte aan controle los.

En dat is cognitieve lenigheid.

Snel kunnen schakelen en de situatie accepteren zoals hij is.

Wat echt knap is op de maandagochtend.

Maar dit brengt ons bij de transitie tussen deze twee verhalen.

Want wat gebeurt er na de geit?

Na de geit, ja.

In beide verhalen eindigt de situatie op exact dezelfde manier.

Ze delen de ervaring.

Rick deelt de foto van de grafiek op Reddit.

En de bestuurder.

Je komt aan op zijn werk, vertelt het verhaal van Max de geit bij het koffieapparaat

en de hele afdeling ligt in een deuk.

Dit roept een belangrijke vraag op.

Over hoe we stress verwerken.

Verhalen zijn ons mechanisme hiervoor.

Het zijn eigenlijk een soort bliksemafleiders.

Precies.

Als iets niet klopt met je verwachtingen,

zoals een haperende pc of een geit op de A1, ontstaat er spanning.

Cognitieve dissonantie.

Je hersenen weten daar geen raad mee.

Je moet het een plekje geven.

En door het verhaal te vertellen besteed je die verwerking uit aan je omgeving.

De collega's of de reddit-community lachen.

En geven daarmee eigenlijk de goedkeuring.

We hebben het overleefd.

Het is veilig.

Kennis en ervaring krijgen pas echt waarde als je ze deelt.

Maar betekent dit dan ook, is perfectie niet gewoon ontzettend saai.

Hoe bedoel je dat?

Nou, zijn het niet juist deze fouten en ontsnapte geiten.

Die onze samenleving wat kleur geven.

Zonder haperingen valt het toch niks te vertellen.

Zeker weten.

Oom Jan leert relativeren door de fout.

En de bestuurder vergeet de stress van de fout en onthoudt alleen een hele bijzondere ochtend.

Zonder die glitches is het leven gewoon een hele voorspelbare grijze massa.

Precies.

Wat hebben we vandaag eigenlijk gezien?

Of het nou gaat om die scheve bril achter een kapotte Excel-grafiek.

Of een geit genaamd Max op de linkerbaan.

Het zijn die onverwachte haperingen die het memorabel maken.

En vergeet niet deze verhalen zijn in supersimple A1-taal geschreven.

Maar toch zitten er die belessen in over geduld, relativeringsformogen en de kracht van gemeenschap.

Echt waar één verkeerde nul in plaats van een vijf kan je hele middag veranderen.

En een geit die je saai je dag verandert in iets wat je je hele leven onthoudt.

Dus als je straks weer aan het werk gaat of de weg op moet, hou dat in je achterhoofd?

Ja, en dat is ook echt mijn finalige dachten voor jou, de luisteraar, om over na te denken vandaag.

Wat als het volgende opstakel op jou pat?

Of dat nou die gitaal is of in de echte wereld?

Ja, of het nou een faal aan de computer is of een spreekwoordig gijt die de weg verspert.

Wat als dat geen frustraties, maar simpelweg de ruwe versie van een fantastisch verhalen?

Een verhaal dat je morgen volgt tot je het je vrienden gaat vertellen?

Precies dat.

Axepteren gaals, het maakt het leven alleen maar mooier.

Bedankt voor het luisteren en de deze analyse en tot de volgende keer.