Geitenpaadjes en Snollebollekes: waarom Eerdmans het kabinet klemzet

Tim: Hé, jij daar.

Ja, jij.

Heb jij wel eens het gevoel dat iemand je in een hoekje probeert te duwen?

Vandaag in Den Haag gebeurt precies dat.

Een partij zegt: kabinet, kies nu.

Pieter: Hoort ge daar?

In mijn tijd, als een koopman zo'n eis stelde, dan zei de wederpartij: 'Goedendag, ik zoek een andere handelaar.' Maar tegenwoordig schijnt men anders te werk te gaan.

Tim: Precies, Pieter.

De leider van JA21, Joost Eerdmans, zegt: 'Wij willen niet meer samenwerken met Pro.

Kies tussen ons of hen.' En Pro zegt hetzelfde.

Het kabinet zit klem.

Pieter: Klem?

Als een schip tussen twee rotsen?

Dat klinkt als een ongemakkelijke positie, mijn goede heer.

Maar waarom zouden zij niet gewoon hun eigen weg varen?

Tim: Omdat ze geen meerderheid hebben in de Tweede Kamer.

Ze hebben steun nodig van andere partijen om wetten aan te nemen.

En JA21 en Pro zijn de enige die groot genoeg zijn om die steun te geven.

Pieter: Een minderheidskabinet!

In mijn tijd regeerde een vorst, of men had een meerderheid.

Dit klinkt als een markt waar niemand de baas is.

Maar wat eist deze Eerdmans precies?

Tim: Hij wil lastenverlichting.

Dat betekent: minder belasting voor burgers.

En strenger asielbeleid, meer geld voor politie.

Maar hij wil ook bezuinigen op klimaat, ambtenaren en ontwikkelingshulp.

Pieter: Lastenverlichting.

Dat is een mooi woord voor: de beurs lichter maken.

Maar als ge bezuinigt op hulp aan arme landen, wie helpt hen dan?

Mijn compagnie stuurde altijd schepen met graan naar hongerige havens.

Tim: Ja, en dat is precies het dilemma.

Het kabinet moet kiezen: steun van rechts, met bezuinigingen op klimaat, of steun van links, met hogere uitgaven voor sociale zekerheid.

Beide opties kosten iets.

Pieter: 'Moet kiezen.' Een mooie uitdrukking.

'Moeten' gevolgd door een werkwoord.

Men zegt: 'Het kabinet moet kiezen.' Of: 'De burger moet betalen.' Een krachtig woord, dat 'moeten'.

Tim: Helemaal gelijk.

Laten we even stoppen.

'Moeten' is een modaal werkwoord.

Je gebruikt het als iets verplicht is.

Voorbeeld: 'Jij moet nu luisteren.' Of beter: 'Je moet een keuze maken tussen twee partijen.'

Pieter: En als ge niet luistert?

Dan 'moet' ge de consequenties dragen, hm-hm.

Maar Tim, vertel me: waarom noemt Eerdmans die kleine omwegen 'geitenpaadjes'?

Dat klinkt als een weg voor geiten.

Tim: Haha, precies.

Een geitenpaadje is een smal, oneerlijk pad om een probleem te omzeilen.

Hij zegt: het kabinet loopt geitenpaadjes op het ritme van de Snollebollekes.

Dat is een feestnummer.

Hij bedoelt: ze dansen heen en weer zonder echt te kiezen.

Pieter: Dansen op een feestmuziekje, terwijl het land wacht?

Dat zou in mijn tijd niet zijn getolereerd.

Een koopman die niet koos, verloor zijn klanten.

Maar de politiek is blijkbaar anders.

Tim: Ja, maar wacht.

Eerdmans zegt ook: 'Wij zijn verstandig rechts.

Stevig op de inhoud, beschaafd in de toon.' Hij wil zich onderscheiden van andere rechtse partijen die te radicaal zijn.

Pieter: Verstandig rechts.

Dat klinkt als een gilde dat zich fatsoenlijk gedraagt.

In mijn tijd hadden wij gilden voor bakkers en smeden.

Zij hielden elkaar aan regels.

Maar deze partij wil vooral de eigen inzet verhogen.

Tim: Inzet , dat is een mooi woord.

Het betekent wat je eist of bereid bent te geven.

Eerdmans zegt: 'Onze inzet is de vrijheidsbijdrage omlaag krijgen.' Dat is een belasting die iedereen betaalt voor de overheid.

Pieter: Vrijheidsbijdrage?

In mijn tijd betaalde men accijns op jenever en tabak.

Dat was ook een bijdrage, maar niemand noemde het 'vrijheid'.

Het klinkt alsof men de belasting een mooiere naam geeft.

Tim: Precies.

En nu komt het lastigste: het kabinet heeft ook nog de Eerste Kamer nodig.

Daar zit een 'grillige rechtse meerderheid', zegt Eerdmans.

Grillig betekent onvoorspelbaar, als het weer.

Pieter: De Eerste Kamer?

In mijn tijd hadden wij de Staten-Generaal.

Maar die zaten in Den Haag en beslisten over oorlog en vrede.

Dit klinkt als een extra obstakel, een drempel voor de deur.

Tim: Ja, en Eerdmans hoopt dat na de verkiezingen in maart de Eerste Kamer rechtser wordt.

Dan kan hij makkelijker zijn plannen doorvoeren.

Maar tot die tijd moet het kabinet zien te overleven.

Pieter: Overleven.

Dat is wat een schipper doet in een storm.

Maar dit kabinet heeft geen storm, het heeft een keuze.

En keuzes maken, mijn goede heer, dat is het moeilijkste wat er is.

Tim: Weet je, in 2250 hebben we geen politieke partijen meer zoals nu.

We hebben een AI die voorstelt wat het beste is voor iedereen.

Maar mensen mogen dan nog stemmen.

En geloof me, het is nog steeds chaos.

Pieter: Chaos is van alle tijden, Tim.

Of het nu 1850 is, 2026 of 2250.

De mens wil altijd meer dan de ander.

Maar vertel me: wat gebeurt er als het kabinet niet kiest?

Blijft het dan hangen?

Tim: Het kan vallen.

Of het moet een noodbegroting maken.

Maar dat willen ze niet.

Dus ze moeten echt praten.

En Eerdmans zegt: 'De gesprekken zijn prima, maar je kan er geen peil op trekken.'

Pieter: 'Geen peil op kunnen trekken.' Dat is een mooie uitdrukking.

Het betekent: je weet niet wat er onder de oppervlakte zit.

Als een loods die de diepte van het water niet kent.

Gevaarlijk.

Tim: Precies.

En dat is waar we nu zijn.

Het kabinet moet een keuze maken.

En jij, luisteraar, je merkt het: deze keuze raakt jouw portemonnee, jouw veiligheid, jouw toekomst.

Dus blijf luisteren.

Tim: Pieter, je hoorde Eerdmans zeggen dat hij een 'vrijheidsbijdrage' wil verlagen.

Wat denk jij dat dat is?

In 1850 hadden jullie toch ook belastingen?

Pieter: Zeker, mijn beste Tim.

De vrijheidsbijdrage is wat men nu de inkomstenbelasting noemt.

Vroeger noemden wij het de 'grondbelasting' of 'accijns'.

Maar ik hoor dat hij het geld wil gebruiken voor defensie.

Dat is als een koopman die zijn schip bewapent tegen piraten.

Tim: Ja, maar waar haalt hij het geld weg?

Uit klimaatuitgaven, ambtenaren en ontwikkelingshulp.

Dat klinkt alsof hij de brandweer minder geld geeft om het leger te betalen.

Pieter: Uw vergelijking is raak, Tim.

Maar ik begrijp zijn punt: als het schip zinkt, hebt gij niets aan een mooie kajuit.

Toch is het een harde keuze.

De armen en de natuur betalen dan de prijs.

Tim: En dan zegt Eerdmans ook: 'Wij zijn verstandig rechts, met beide benen op de grond.' Wat betekent dat?

In 2250 zeggen we: 'Hij heeft zijn hoofd niet in de wolken.'

Pieter: Ah, 'beide benen op de grond' is een mooie uitdrukking.

Het wil zeggen: gij zijt nuchter, niet dromerig.

Een koopman die zijn winst niet overdrijft, maar ook niet te voorzichtig is.

Hij weet waar hij staat.

Tim: Maar is dat echt zo?

Want hij sluit Pro uit, en Pro sluit hem uit.

Dat klinkt niet als nuchter, maar als een stok in het zand steken.

Of zoals jij zou zeggen: hij gooit het anker uit in ondiep water.

Pieter: Gij hebt gelijk, Tim.

Het is alsof twee gilden elkaar de markt niet gunnen.

Maar luister, ik hoor een leerpunt in dit nieuws.

Het woord 'kiezen' en 'keuze' komen vaak terug.

In het Nederlands gebruiken wij 'kiezen voor' of 'kiezen tussen'.

Tim: Goed punt!

En we hebben twee voorbeelden voor jou, luisteraar.

Eerst een simpele zin: 'Ik kies voor koffie.' Simpel, toch?

Maar in het nieuws hoor je: 'Het kabinet moet kiezen tussen Pro en JA21.' Dat is een andere constructie.

Pieter: Precies.

'Kiezen voor' betekent dat gij één ding neemt.

'Kiezen tussen' betekent dat gij twee of meer opties hebt en er één kiest.

In het nieuws zeggen ze: 'Het kabinet moet een keuze maken.' Dat is ook goed Nederlands.

Tim: En als je het beter wilt zeggen: 'Het kabinet moet kiezen tussen samenwerken met Pro of met JA21.' Dat is duidelijker.

Of: 'Ik kies voor een studie in Amsterdam.' Maar in de politiek is het vaak 'kiezen tussen twee kwaden', zoals mijn oma zei.

Pieter: Uw oma was wijs.

Maar laten wij terugkeren naar het nieuws.

Eerdmans wil ook dat de SGP meedoet.

Dat is een kleine partij, nietwaar?

In mijn tijd hadden wij ook zulke kleine fracties, zoals de antirevolutionairen.

Tim: Ja, de SGP is een christelijke partij.

En Eerdmans zegt: 'Daarom is het heel belangrijk dat de SGP meedoet.' Hij heeft nog een partij nodig voor een meerderheid.

Het is alsof je een schip bemand met drie matrozen, maar je hebt er vier nodig om te varen.

Pieter: Een sterke metafoor, Tim.

Maar ik hoor ook iets over de Eerste Kamer.

Daar zit een 'grillige rechtse meerderheid', zegt hij.

In mijn tijd hadden wij de Staten-Generaal, maar die waren niet zo verdeeld als nu.

Tim: Grillig betekent onvoorspelbaar, als het weer.

In 2250 noemen we dat 'volatiel'.

En Eerdmans kijkt uit naar de verkiezingen in maart.

Hij hoopt dat de Eerste Kamer dan rechtser wordt.

Maar dat is nog een half jaar wachten.

Pieter: Een half jaar is lang in de politiek.

In mijn tijd kon een koopman in een half jaar drie reizen naar Indië maken.

Het kabinet kan niet zo lang wachten.

Zij moeten nu handelen, anders valt het kabinet.

Tim: En dan is er nog Pro-leider Klaver.

Hij wil alleen meewerken als de bezuinigingen op sociale zekerheid worden teruggedraaid.

Sociale zekerheid is geld voor mensen die ziek zijn, werkloos of oud.

In 1850 hadden jullie dat niet, hè?

Pieter: Nee, mijn goede heer.

In 1850 zorgde de kerk voor de armen, of u ging naar het gasthuis.

Maar sociale zekerheid is een groot goed.

Het is als een reddingsboot voor hen die overboord vallen.

Daar moet gij niet op bezuinigen.

Tim: Eens.

Maar Eerdmans wil lastenverlichtingen.

Dat betekent minder belasting betalen.

Klinkt goed, toch?

Maar wie betaalt dan de rekening?

Hij zegt: bezuinigen op klimaat, ambtenaren en ontwikkelingshulp.

Dat is als het verkleinen van het roer om brandstof te besparen.

Pieter: Het schip vaart dan wel goedkoper, maar het kan niet meer sturen.

En dat is gevaarlijk in een storm.

Maar ik begrijp zijn positie: hij wil dat het kabinet kiest.

En dat is wat wij vanavond hebben geleerd: kiezen is moeilijk, maar noodzakelijk.

Tim: Precies.

En jij, luisteraar, je hebt nu een beter idee van wat er speelt.

Het kabinet moet een keuze maken.

En die keuze heeft gevolgen voor jou: voor je belasting, je zorg, je veiligheid.

Dus blijf nieuwsgierig.

Pieter: Ik nodig u uit om verder te praten op nieuwsdoordetijd.com.

Daar kunt gij uw eigen mening geven en meer leren.

Want zoals ik altijd zeg: een goed gesprek is als een goede handel: het brengt beide partijen verder.

Tim: En vergeet niet: volgende week praten we weer.

Tot die tijd, blijf oefenen met 'kiezen voor' en 'kiezen tussen'.

En onthoud: in de politiek, net als in het leven, moet je soms kiezen tussen twee opties die niet perfect zijn.

Pieter: Een wijze les, Tim.

En nu sluit ik af met een oude zeemansspreuk: 'Wie niet kiezen kan, blijft in de haven.' Maar wij gaan verder.

Tot de volgende keer, luisteraar.