Pim Fortuyn en de politieke omslag

Vandaag gaan we het hebben over een man die Nederland voor altijd veranderde.

Zijn naam was Pim Fortuyn.

Misschien heb je die naam wel eens gehoord, misschien ook niet.

Maar als je begrijpen wilt hoe de Nederlandse politiek vandaag werkt, dan moet je zijn verhaal kennen.

kennen.

Want op 6 mei 2002 gebeurde er iets wat niemand voor mogelijk hield.

En vanaf die dag was het oude Nederland weg.

Pim Fortuyn was geen gewone politicus.

Hij was professor, schrijver en hij hield van mooie pakken, dure auto's en zijn twee hondjes Kenneth en Carla.

Hij sprak vrij, soms heel hard.

Hij zei dingen die andere politici niet durfden te zeggen.

Hij vond bijvoorbeeld dat dat Nederland te veel mensen binnen liet.

Hij vond ook dat de islam soms botste met Nederlandse waarden, zoals de vrijheid van vrouwen en homo's.

Zelf was hij openlijk homo en hij was er trots op.

Dat maakte zijn boodschap apart.

Hij was geen klassieke rechtse politicus, maar ook geen linkse.

Hij was iets nieuws.

Voor 2002 leek de Nederlandse politiek heel rustig.

We hadden Paars, een coalitie van VVD, PVDA en D66.

Acht jaar lang.

Het ging economisch goed.

De huizen werden duurder, de mensen reisden meer.

Het leek alsof we in een soort gouden tijd leefden.

Maar onder de oppervlakte was er onrust.

Veel mensen in de steden voelden zich niet meer thuis.

Ze zagen hun buurt veranderen.

Ze maakten zich zorgen over criminaliteit, over scholen, over wachtlijsten in de zorg.

En ze hadden het gevoel dat de politiek in Den Haag niet luisterde.

Pim Fortuyn gaf die mensen een stem.

Hij begon eerst met een partij die Leefbaar Medeland heette.

Maar daar werd hij weggestuurd na een interview in de Volkskrant waarin hij zei dat artikel 1 van de grondwet wat hem betreft mocht verdwijnen.

Dat was te veel voor zijn collega's.

Maar Fortuyn liet zich niet stoppen.

Hij richtte een eigen partij op.

De lijst Pim Fortuyn of LPF.

En hij ging vol op campagne.

Op televisie was hij overal.

Hij maakte grappen, hij werd boos, hij was scherp.

Mensen vonden hem leuk of vreselijk, maar niemand bleef neutraal.

Negen dagen voor de verkiezingen reed hij naar Hilversum.

Hij zou een radio-interview geven bij 3FM op het Mediapark.

Het was een gewone maandag, bewolkt, fris, een normale lentedag.

Niemand wist dat de Nederlandse geschiedenis op het punt stond te breken.

Stel je voor.

Het is even na zes uur s'avonds.

De parkeerplaats van het Mediapark ligt er stil bij.

Pim Fortuyn loopt naar buiten, een lichte regenjas over zijn arm.

Hij is moe, maar tevreden.

Het interview ging goed.

Zijn chauffeur staat klaar bij de auto.

Een paar journalisten lopen op afstand.

Geen politie.

Geen lijfwacht.

Pim wilde dat niet.

Hij vond het overdreven.

Hij voelt de wind langs zijn gezicht.

Hij ruikt het natte gras.

Hij steekt zijn hand uit naar het portier.

Dan klinken er schoten.

Hard, Hard, droog, vlak achter elkaar.

Vier, vijf, zes keer.

Pim valt naar voren, op de grond.

Zijn jas valt naast hem.

Mensen schreeuwen.

Iemand rent.

Een man in spijkerboek loopt weg, kalm bijna, met een pistool nog warm in zijn hand.

Een journalist staart, kan niet bewegen.

Een collega belt al, met trillende vingers, naar 112.

1, 2.

Pim ligt stil op het asfalt.

Heel stil.

Het bloed loopt langzaam onder zijn lichaam vandaan.

Een ambulance komt, maar te laat.

Om 6 uur 6 wordt zijn dood vastgesteld.

In een minuut op een parkeerplaats in Hilversum verandert Nederland.

Want sinds de geboerders de Wit in 1672 was er in dit land geen politicus meer vermoord.

bijna 330 jaar lang dachten we zoiets gebeurt hier niet en toen opeens gebeurde het wel de moordenaar heette volkert van de graaf hij was milieuactivist hij vond dat fortuin een gevaar was voor zwakke groepen in de samenleving zoals moslims en asielzoekers hij dacht dat hij moest stoppen de rechter veroordeelde hem later tot 18 jaar gevangenisstraf het land was in shock mensen Mensen huilden op straat.

Bloemen, kaarsen, foto's, ze lagen overal.

Voor het huis van Fortuyn in Rotterdam stond een rij van honderden meters.

Mensen die hem nooit hadden ontmoet stonden urenlang in de kou.

Bij de uitvaart in Rotterdam waren de straten zwart van het volk.

De koningin stuurde een brief.

Premier Wim Kok zei op televisie dat hij geschokt was.

De verkiezingen gingen toch door, negen dagen later.

De LPF behaalde 26 zetels.

Dat was de op één na grootste partij van het land.

Een partij die net bestond, zonder leider, kreeg miljoenen stemmen.

Het kabinet dat daarna kwam, viel binnen een paar maanden uit elkaar.

Het was chaos.

Maar het echte effect van die 6 mei was groter dan een paar zetels.

Vanaf die dag durfden politici openlijk te praten over onderwerpen die eerst taboe waren.

Migratie, integratie, islam, identiteit.

Wat was Nederlands?

Wie hoorde erbij?

Vragen die jaren waren weggestopt kwamen ineens op tafel.

Sommige mensen vonden dat goed.

Eindelijk eerlijkheid, zeiden ze.

Anderen vonden het juist gevaarlijk.

Het opent de deur voor haat, zeiden zij.

Wat ook veranderde was de toon.

De politiek werd harder, scherper.

Boze burgers werden niet meer weggewuifd, maar serieus genomen.

Of misbruikt, dat ligt eraan hoe je het bekijkt.

Politici als Geert Wilders en later Thierry Baudet bouwden voort op wat Fortuyn had begonnen.

Ze gebruikten dezelfde directe taal, ze braken dezelfde taboes.

Maar zonder de charme, zeggen veel mensen, en zonder de twinkel in de ogen die Fortuyn had.

Wat ook anders werd, was de veiligheid.

Politici kregen vaker bewaking.

Voor de moord vond men dat overdreven, want zo doen we dat niet in Nederland.

Daarna wisten we beter.

Het gevoel dat onze democratie veilig was, simpelweg omdat we Nederland zijn, was weg.

En dat gevoel kwam niet meer terug.

In 2004 werd de filmmaker Theo van Gogh vermoord.

In 2019 werd advocaat Derk Wiersum doodgeschoten.

De onschuld van voor 6 mei 2002 hebben we nooit teruggevonden.

Veel Nederlanders zeggen nu nog, ik weet precies waar ik was op die dag.

Net zoals Amerikanen weten waar ze waren bij 11 september.

Vraag het maar eens aan iemand van 50 of ouder.

grote kans dat ze het meteen kunnen vertellen.

De school die werd onderbroken, de radio die plotseling stilviel, de vader die thuiskwam met een wit gezicht.

En nu, meer dan twintig jaar later, leven we in het Nederland dat Fortuyn niet meer heeft kunnen zien.

Een land waar de politiek versnipperd is, waar de stemmen luider zijn, waar nieuwe partijen elke vier jaar opkomen en weer verdwijnen.

Of dat goed is of slecht, dat moet jij zelf bepalen.

Maar dat het begon op een parkeerplaats in Hilversum op een grijze maandagavond in mei, dat staat vast.

Dus de volgende keer dat je iets hoort over de Nederlandse politiek, denk dan even aan die ene minuut.

Want Nederland was niet altijd zo.

En als één man met één pistool alles kon veranderen, dan zegt dat ook iets over hoe kwetsbaar zo'n samenleving eigenlijk is.

Iets om over na te denken, vind ik.

Drie woorden om te onthouden.

Omslag.

Turning point.

Shift.

Bijvoorbeeld, de moord op Fortuyn was een grote omslag in de Nederlandse politiek.

Lijfwacht.

Bodyguard.

Bijvoorbeeld, Pim Fortuyn wilde geen lijfwacht, want hij vond het overdreven.

Taboe.

Taboe.

Forbidden topic.

Bijvoorbeeld, na 2002 werden veel politieke taboes eindelijk besproken.

Een vraag voor jou.

Waarom was de moord op Pim Fortuyn zo'n schok voor Nederland?

A.

Omdat Nederland sinds 1672 geen politieke moord meer had meegemaakt.

B.

Omdat hij de zittende premier was.

C.

Omdat de moordenaar een buitenlander was.

Tot de volgende aflevering van Nederland in Verhalen.