Hoorn: Energieprijzen en een ongeluk

Daar gebeurde een ernstig ongeluk, maar we praten ook over iets wat ons allemaal raakt: de energieprijzen.

Blijf luisteren, want Pieter en ik leggen het je uit.

Pieter: Hoorn, zegt gij?

Dat klinkt als een plaats waar iets naars is gebeurd.

Maar vertel eens, Tim, wat is er precies gebeurd in die stad?

Tim: In Hoorn zijn twee voetgangers aangereden door een auto.

Ze moesten met spoed naar het ziekenhuis.

De automobilist is 72 jaar en mogelijk onder invloed.

Een traumahelikopter werd opgeroepen.

Dat is heftig nieuws.

Pieter: Dat is inderdaad ernstig.

In mijn tijd, in 1850, waren ongelukken met koetsen en paarden ook niet zeldzaam.

Maar goed, laten we ook praten over die energieprijzen.

Wat speelt daar?

Tim: Nou, de gasprijs stijgt al maanden door de oorlog in het Midden-Oosten.

Grote bedrijven zoals Shell en Vattenfall maken juist enorme winst.

Maar voor gewone huishoudens worden de rekeningen steeds hoger.

Mensen vragen zich af: welk contract is nu verstandig?

Pieter: Hm-hm, dus de kooplieden verdienen veel, maar de burgers betalen?

Dat lijkt mij niet rechtvaardig.

In mijn tijd kenden wij nog geen gascontracten, maar wel gilden en vaste prijzen.

Gij zegt dus dat er drie soorten contracten zijn?

Tim: Precies.

Een vast contract: dan betaal je een vaste prijs voor bijvoorbeeld drie jaar.

Een variabel contract: de prijs verandert een paar keer per jaar.

En een dynamisch contract: de prijs verandert elke dag of elk uur.

Mensen moeten kiezen wat bij hen past.

Pieter: Dat klinkt als handel drijven op de beurs!

Een vast contract is als een goed zeilschip dat je vastlegt voor een lange reis.

Een dynamisch contract is als een klein bootje dat met elke windvlaag meebeweegt.

Maar wat is wijsheid?

Tim: De Consumentenbond zegt: kijk naar wat het prettigst voelt.

Een vast contract voor drie jaar betekent nu een lagere prijs, maar als de gasprijs daalt, betaal je langer te veel.

Sommige mensen kiezen toch voor zekerheid, zoals Freerk Twijnstra.

Hij verhuist en heeft een vast contract genomen.

Pieter: Die Freerk kiest dus voor zekerheid, net als een koopman die zijn goederen verzekert tegen storm.

Maar wat als je een groot huis hebt, zoals die Harm uit De Meern?

Een vast contract is voor hem te duur.

Hij heeft een dynamisch contract en betaalt nu ruim 300 euro per maand.

Tim: Ja, en Harm zei: ik zit nu boven de 2 euro per kuub gas, een jaar geleden was dat 1,10 euro.

Dat is bijna een verdubbeling.

Sommige mensen nemen een plafond bij hun gastarief, zoals Ibrahim Faydali.

Dan betalen ze een paar euro extra per maand, maar ze weten dat de prijs niet boven een maximum komt.

Pieter: Een plafond, dat is een dak boven je kosten.

Dat lijkt mij verstandig.

In mijn tijd hadden wij ook wel eens prijsafspraken, maar niet zo ingewikkeld.

Nu hoor ik dat de overheid ook maatregelen neemt.

Wat doet de minister?

Tim: Minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei zegt dat ze begrijpt dat huishoudens zich zorgen maken.

Het kabinet ondersteunt de mensen die het meest hulp nodig hebben, met het Noodfonds Energie en subsidies voor isolatie.

Dat is een beetje zoals in 2250: we hebben nu ook basisenergie voor iedereen, maar de prijs blijft een punt.

Pieter: In 2250?

Bestaat er dan nog steeds zoiets als een energierekening?

Ik dacht dat jullie alles gratis hadden met die techniek van jullie.

Tim: Nee hoor, Pieter.

Ook in 2250 betalen we voor energie, maar we hebben slimme systemen die de prijs per uur laten zien.

Mensen kunnen dan kiezen: wassen als de prijs laag is.

Dat heet een dynamisch contract, maar dan nog geavanceerder.

Toch is het principe hetzelfde: je moet opletten en keuzes maken.

Pieter: Hm-hm, dus zelfs in de toekomst blijft geld een zorg.

Maar goed, laten we een paar woorden uitleggen aan de luisteraar.

Wat betekent bijvoorbeeld 'energietarieven'?

Tim: Energietarieven zijn de prijzen die je betaalt voor gas en elektriciteit.

Simpel toch?

En 'winst' is het geld dat een bedrijf overhoudt nadat alle kosten zijn betaald.

Shell en Vattenfall zagen hun winst verdubbelen.

Dat betekent: twee keer zo veel winst als eerst.

Pieter: En 'Consumentenbond'?

Dat is een organisatie die opkomt voor de belangen van kopers.

In mijn tijd hadden wij de gilden, die letten ook op de prijzen.

Maar goed, Tim, jij had nog een leerpunt voor de luisteraar?

Tim: Ja, een klein maar nuttig patroon: 'scheiden van'.

Dat betekent dingen uit elkaar houden.

In het nieuws gaat het over de prijs scheiden van de kosten.

Een simpele zin: 'Ik scheid het afval.' Een betere zin: 'De overheid wil de energieprijs scheiden van de belasting.' Zo gebruik je het.

Pieter: Dat is een mooie uitdrukking.

'Scheiden van' gebruik je als je twee dingen uit elkaar wilt houden.

Ik zal het onthouden.

Maar Tim, we hebben nog niet alles verteld over Hoorn.

Wat weten we nog meer?

Tim: Het ongeluk in Hoorn gebeurde op een dijk.

Twee voetgangers werden aangereden door een auto.

De bestuurder is 72 jaar en mogelijk onder invloed.

Een traumahelikopter kwam ter plaatse.

De slachtoffers zijn met spoed naar het ziekenhuis gebracht.

Meer details zijn nog niet bekend.

Pieter: Dat is verschrikkelijk voor de betrokkenen.

In mijn tijd zou zo'n ongeluk ook groot nieuws zijn geweest in de krant.

Maar goed, we moeten ook verder met het energieverhaal.

Want er is nog een aspect: de elektriciteitsprijs is gekoppeld aan de gasprijs.

Kunt gij dat uitleggen?

Tim: Ja, dat is belangrijk.

Ook al wekken we veel elektriciteit op met wind en zon, toch wordt nog ruim een derde opgewekt in gascentrales.

Dus als gas duur is, wordt elektriciteit ook duurder.

Dat raakt iedereen, ook mensen die van het gas af zijn, zoals Marian Stevens.

Zij heeft een pottenbakkerij en is volledig van het gas af, maar ze schrok toch van haar nieuwe energierekening.

Pieter: Dus zelfs als je alles duurzaam doet, blijf je afhankelijk van de gasprijs?

Dat is een beetje als een molenaar die windmolens heeft, maar toch moet betalen voor de wind.

Nu ja, de techniek is ingewikkeld.

Laten we het voor nu hierbij laten.

In deel twee praten we verder over de oplossingen en de politiek.

Tim: Goed idee, Pieter.

Luisteraar, dit was deel 1.

Wil je verder praten over dit nieuws?

Ga naar nieuwsdoordetijd.com en laat je gedachten horen.

Tot zo!

Tim: Precies, Pieter.

En dat brengt ons bij de oplossingen.

Want wat moet je nu doen als je een nieuw energiecontract nodig hebt?

De Consumentenbond zegt: kijk vooral naar wat prettig voelt.

Er is geen pasklaar antwoord.

Sommige mensen kiezen voor zekerheid met een vast contract, ook al kan dat duurder uitpakken.

Pieter: Hm-hm.

In mijn tijd kenden we dat dilemma ook bij graanprijzen.

Je kon een vaste prijs afspreken met de molenaar, of wachten op de oogst.

Maar als de oorlog uitbrak, veranderde alles.

Dus die onzekerheid is van alle tijden.

Maar vertel, wat is dat dynamische contract precies?

Tim: Een dynamisch contract betekent dat de prijs elke dag of zelfs elk uur verandert.

Harm uit De Meern koos daarvoor omdat een vast contract te duur was.

Hij betaalt nu ruim 300 euro per maand.

En hij zei: ik zit nu boven de 2 euro per kuub, een jaar geleden was dat 1,10 euro.

Dus de prijs is bijna verdubbeld.

Pieter: Verdubbeld, dat is nogal wat.

En toch kiezen mensen daarvoor?

Dat lijkt me riskant.

Maar ik begrijp dat sommigen geen keuze hebben.

Als een vast contract onbetaalbaar is, dan moet je wel.

Wat is dat 'plafond' waarover ik hoorde?

Tim: Goede vraag.

Ibrahim Faydali uit Enschede koos bij zijn dynamische contract voor een plafond bij het gastarief.

Dat betekent: hij betaalt een paar euro extra per maand, maar weet zeker dat de prijs niet boven een bepaald bedrag komt.

Hij is daar heel blij mee.

Dus je kunt je indekken tegen extreme pieken.

Pieter: Dat klinkt als een verzekering.

In de scheepvaart deden we dat ook: we betaalden een premie om zeker te zijn van een vergoeding bij schade.

Dus dat plafond is eigenlijk een moderne vorm van verzekeren.

Maar wat zegt de overheid eigenlijk?

Tim: Minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei zegt dat ze begrijpt dat huishoudens zich zorgen maken.

Het kabinet kiest voor maatregelen om juist de huishoudens die de meeste hulp nodig hebben te ondersteunen.

Dat doet ze via het Noodfonds Energie en subsidies voor isolatie.

Pieter: Dus de overheid helpt de zwaksten.

Dat is prijzenswaardig.

Maar ik hoor ook dat energiebedrijven zoals Shell en Vattenfall hun winst zagen verdubbelen door de hoge prijzen.

Dat wringt.

In mijn tijd zouden de gilden protesteren als de bakkers zo veel winst maakten terwijl het volk honger leed.

Tim: Klopt, en daarom gaan er in de politiek geluiden op om de winsten extra te belasten.

Shell zegt op zijn beurt dat het al een flinke belastingdruk heeft wereldwijd.

Dat is een lastig debat.

Maar laten we even teruggaan naar de basis: wat is een 'variabel contract' ook alweer?

Pieter: Volgens mij is dat een contract waarbij de prijs meerdere keren per jaar wordt aangepast.

Dus je weet nooit precies wat je betaalt.

Dat lijkt me onrustig.

Maar goed, laten we een paar moeilijke woorden uit dit nieuws helder maken.

Tim, welk woord vind jij lastig voor luisteraars?

Tim: Ik denk 'torenhoge winsten'.

'Torenhoog' betekent heel erg hoog, extreem.

Shell en Vattenfall maakten torenhoge winsten.

En 'pasklaar antwoord' is ook zo'n uitdrukking: een antwoord dat direct geschikt is, dat je zo kunt gebruiken.

Maar dat is er niet, zegt de Consumentenbond.

Pieter: Juist.

En wat dacht je van 'energietarieven'?

Dat zijn de prijzen die je betaalt voor energie.

Tarief is een woord dat we in 1850 ook gebruikten, bijvoorbeeld voor tol of voor een vast tarief per pond.

Dus dat is niet zo moeilijk.

Maar laten we het leerpunt van vandaag niet vergeten.

Tim: Zeker.

Het leerpunt gaat over het woord 'scheiden van'.

Dat gebruik je als je twee dingen uit elkaar wilt houden.

In het nieuws: 'De gasprijs is gekoppeld aan de elektriciteitsprijs.' Maar je kunt ook zeggen: 'Je moet de kosten van gas en elektriciteit scheiden van de leveringskosten.' Dus je houdt ze apart.

Pieter: Ik snap het.

Een simpele zin: 'Ik scheid het afval.' En een betere zin: 'Ik scheid het plastic van het papier.' Dus je gebruikt 'scheiden van' om aan te geven welke twee dingen je uit elkaar haalt.

Dat is een nuttige structuur.

Zullen we nog een voorbeeld geven met energie?

Tim: Goed idee.

Simpel: 'Ik scheid de rekening.' Beter: 'Ik scheid de kosten voor gas van de kosten voor elektriciteit.' Zo zie je precies wat je waarvoor betaalt.

En dat is handig als je een contract kiest.

Dus onthoud: 'scheiden van' betekent uit elkaar halen.

Pieter: Mooi.

Dan nu terug naar het verhaal.

We hadden het over Marian Stevens, de pottenbakkerij in Venray.

Zij is volledig van het gas af, maar schrok toch van haar energierekening.

Dat komt doordat de elektriciteitsprijs aan de gasprijs is gekoppeld.

Kunt gij dat nog eens uitleggen?

Tim: Ja.

Ook al wekken we veel elektriciteit op met wind en zon, toch wordt nog ruim een derde opgewekt in gascentrales.

Dus als gas duur is, wordt elektriciteit ook duurder.

Daardoor betaalt Marian meer, ook al gebruikt ze geen gas.

Dat is de koppeling.

En die raakt iedereen.

Pieter: Dus zelfs de duurzame pottenbakkerij lijdt onder de gasprijs.

Dat is wrang.

In mijn tijd zou men zeggen: de wind is gratis, maar de molen niet.

Nu is het: de zon is gratis, maar de elektriciteit niet.

De techniek verandert, maar de afhankelijkheid blijft.

Wat vindt gij daarvan?

Tim: Ik vind het lastig.

In 2250 zijn we veel meer van het gas af, maar we hebben nog steeds prijsschokken.

De les is: als je alles aan elkaar koppelt, propageert een schok zich door het hele systeem.

Daarom proberen we nu meer lokale buffers te maken.

Maar dat is toekomstmuziek.

Pieter: Toekomstmuziek, mooi gezegd.

Laten we het voor de luisteraar concreet houden.

Wat kunnen mensen vandaag doen?

De Consumentenbond zegt: kijk naar wat prettig voelt.

Dus niet alleen naar de laagste prijs, maar ook naar zekerheid.

En de overheid biedt het Noodfonds Energie en isolatiesubsidies.

Tim: En vergeet niet: de oorlog in het Midden-Oosten houdt voorlopig aan.

Dat betekent dat de prijzen waarschijnlijk hoog blijven.

Energiebedrijven zullen nog steeds veel winst maken.

Dus het is een moeilijke afweging voor huishoudens.

Daarom is het goed om je goed te informeren.

Pieter: Hm-hm.

Ik zou zeggen: doe zoals Freerk Twijnstra, die koos voor zekerheid met een vast contract voor drie jaar.

Hij verhuist deze week en moest opnieuw een contract afsluiten.

Hij zei: het is net als beleggen, je weet niet hoe het gaat.

Dus leg het vast.

Maar ja, dat is persoonlijk.

Tim: Precies.

En sommigen kiezen voor een dynamisch contract met een plafond, zoals Ibrahim.

Anderen kiezen voor vast.

Er is geen pasklaar antwoord.

Dat is misschien wel de belangrijkste les: luister naar je eigen situatie en zoek hulp als je het niet weet.

De Consumentenbond krijgt veel vragen.

Pieter: Veel vragen, dat begrijp ik.

In mijn tijd zouden mensen naar de kerk gaan of naar de gildenmeester.

Nu gaan ze naar de Consumentenbond of United Consumers.

De instanties veranderen, maar de zoektocht naar zekerheid blijft.

Dat is een troostende gedachte, vind ik.

Tim: Zeker.

En zo komen we bij het einde van ons gesprek.

We hebben het gehad over de energieprijzen, de oorlog, de winsten, de contracten en de oplossingen.

En we hebben geleerd hoe je 'scheiden van' gebruikt.

Ik hoop dat je nu iets beter begrijpt wat er speelt.

Pieter: En laten we ook het ongeluk in Hoorn niet vergeten.

Onze gedachten gaan uit naar de slachtoffers en hun families.

Dat is het andere nieuws van vandaag.

Maar goed, Tim, ik vond het weer een leerzaam gesprek.

Dank u wel.

Tim: Dankjewel, Pieter.

En jij, luisteraar, wil je verder praten over dit nieuws?

Ga naar nieuwsdoordetijd.com en laat je gedachten horen.

We zijn benieuwd naar jouw keuze: vast, variabel of dynamisch?

Tot de volgende keer!