Audio1x
Speed
Pause
PracticeRead
Mode
Woordenschat
Kijk, we praten best wel vaak over grotensystemen als of het van die perfect geolide onzichtbare
machine zijn.
Welkom bij deze Deep Dive.
Vandaag gaan we een speciaal voor jou een stapel nieuws verhalen van de afgelopen dagen
uitpluizen.
Ja, super leuk om hier weer in te duiken.
Zeker.
En we hebben weer vertrekpunten op die systemen.
Denk bijvoorbeeld aan de nationale economie of het ingewikkelde radewerk van ons belastingstelsel.
Of van die gigantische taalmodellen en algoritmes weet je wel, die bepaalde tegenwoordigen
alles wat we online zien.
Precies.
En we gaan er stiekem allemaal van uit dat die systemen gewoon draaien.
Ergens hoog boven ons, compleet losgezongen van de modder en de kou van het echte leven.
Totdat je daar hard aan komt en ze aanraakt.
Ja, want zolang het werkt, stel je geen vragen.
Maar dan bot je ineens op de realiteit.
En we hebben dagenlang precies die botsing geanalyseerd en de belangrijkste inzichten voor jou
naar boven te halen.
Ja, we gaan echt kijken naar wat we zichtbaarheid in systemen noemen.
Hoe navigueer je door gigantische constructies en hoe maak je die weer menselijk?
We duiken daarvoor in twee compleet verschillende werelden.
Aan de ene kant een piepkleinen duurzame kledingwinkel in de Harlemestraat die vecht tegen AI.
En dan een andere kant een eiskoude fietsemaakrij in Delft.
Ja, laten we daar direct instappen.
Het is zaterdagochtend in Delft.
We zijn weer lotten, haar vader Bram en Ada.
Ze runnen met zijn drieën een vrijwillige fietsemaakrij.
Mooi locale initiatieven.
Zeker, zelpen buurbewoners, traakt er heel erg naar oude olie en koffie, niemand krijgt betaald,
maar het is er op dat moment echt steenkoud.
De verwarming is stuk, toch?
Helemaal kapot.
En terwijl ze zitten te koukleumen, maakt Bram nog zo'n grapje dat je vanzelf warm krijgt
als we maar hard door trappen, komt Ada binnen met brootjes.
Want volgens Ada klinkt elke rekeningen net iets hoger op een lege maag.
Ja, heerlijk pragmatisch.
En ze neemt de krant mee.
Binnen in die eiskoude ruimte leesen ze op de voorpagina over de debatten rond om prinsjesdag
en de nationale begroting.
En dan praten we over ramenen van in totaal zo'n 500 miljard euro.
Ja, 500 miljard.
Laat me dit eens uitpakken, want het is alsof de overheid een gigantische thermostaat heeft voor de hele economie.
Maar de partijen in Den Haag ruziën over wie de energierekening betaalt.
Ja, en in die krand lees je dus echt een fundamenteel politieconflikt, gewoon de naak te feiten en het gaal bekeken.
Aan de ene kant willen Pro en Volt.
Gesteund door D66 en CDA.
Klopt.
Die willen dat mensen met veel bezit 1 miljard euro extra belasting betalen.
Met als doel?
Zodat de belasting voor werkende omlaag kan, heel simpel, werken dat houden meer over, geven meer uit
en dat stimulierte economie van onderop.
Klinkt op papier, dat is een plan.
Maar de tegenreacties flink.
Ja, de VVD's boos, die voelen zich passeren.
Zij beargumenteren juist dat zwaardere lasten voor vermogenen en ondernemers en die rekt
kunnen leiden dat zij minder geld uitgeven aan nieuwe plannen.
Ze zijn bang dat de economische motor afkult.
Precies.
Wat volgens hen uiteindelijk weer banen kan kosten.
Oké, dus we hebben een gigantisch abstractbedrag.
Hoe verhoudt zo'n uitzicht zich tot de realiteit?
Want Lotte leest dat stuk en Den Haag spreekt over huur, maar voor Bram valt het kwartje heel anders.
Als we dit in een breder perspectief plaatsen, zie je hier de botzing.
Bram kijkt in die werkplaats naar hun pot met Donaties en zegt zoiets van bij 500 miljard
vergetje bijna dat het over mensen gaat.
Hij voelt zich ineens aangesproken.
Ja, want bram heeft een hele leven in de bouw gewerkt, hart gespaard voor zijn pensioen.
Hij heeft nu letterlijk veel bezit.
Toch voelt hij zich helemaal niet rijk, hij heeft gewoon hard gewerkt.
Ho even.
Het systeem kijkt naar Spreadsheets.
Het ziet een bankrekening en denkt: doelwit.
Het systeem ziet niet de gemiste vakanties of de zwetruppels.
Het individue dreigt totaal onzichtbaar te worden in de grotig tallen.
En hier wordt het echt interessant.
Want die landelijke belastingdiscursie over wie betaalt wat herhoud zich letterlijk 10 minuten later
op mikroschaal in diezelfde fietsenmaken rij.
Ja, het is bijna ironisch.
Ze moeten die nieuwe verwarmingen fixen.
Ja, een nieuwe kachel kost 1200 euro, er zit 800 euro in hun glazen pot, er mis dus 400 euro.
En Ada stelt heel nuchter een soort vlaktaks voor.
Gewoon iedereen hetzelfde laten betalen, toch?
Ja, ze zegt we zijn met 20 vrijwilligers.
Iedereen ligt gewoon 20 euro in.
Klinkt op zich heel eerlijk en efficiënt.
Dat vond Ada ook.
Maar dan valt er in die werkplaats ineens een pijnlijke stilte.
Je hoort alleen nog het getik van het fietswiel waar Bram aan bezig is.
Of?
En Lotte durft het eerst niet te zeggen.
Maar dan fluistert ze dat ze die 20 euro deze maand echt niet kan betalen.
Hoe weer spiegelt dit nou die grote nationale politiek waar we net over hadden?
Nou, Bram zegt op dat moment iets heel sterks.
Hij merkt op dat iedereen hetzelfde laten betalen eerlijk klinkt.
Maar als iemand weinig heeft, voelt datzelfde bedrag veel zwaarder.
Het voelt als een grotere opoffering.
Absoluut, het is in de economie het verschil tussen absoluut en relatieve waarde.
Voor Ada is 20 euro een week zakgeld.
Voor Lotte is het misschien haar boodschappen geld voor drie dagen.
Ja, heftig.
Ada schrikt daar natuurlijk ook van.
En die wil het meteen oplossen.
Ze stelt direct voor om zelf veertig euro te betalen.
En dat is logisch, het is goed bedoeld.
Maar Lotte wijst dat af.
En dat is cruciaal.
Waarom?
Het loopt daar toch op uit.
Omdat Ada dan weer de regel dicteert, voordat de rest van de groep iets kan zeggen.
Ze maken de rest onzichtbaar.
Wow, ja.
Ze sluiten de gemeenschap buiten.
Klopt.
Wat vind je van de uiteindelijke actie van Ada?
Ze pakt daar haar telefoon en stuurt gewoon een open bericht naar de hele groep.
Met de vraag: wat is er voor jou haalbaar?
Geen harde eisen, maar een eerlijke vraag.
Precies.
En reacties die dan binnenstromen zijn fantastisch, iemand betaalt 50 euro extra.
Iemand anders kent een adresje voor een goedkopere kachel.
En mensen die geen geld hebben, bieden aan om die verwarming met een busje te gaan halen.
Binnen een half uur, terwijl de landelijke politiek ruziet over tientallen miljarden,
heeft deze kleine gemeenschap het opgelost.
Omdat ze een onzichtbare behoefte zichtbaar maakte via open communicatie.
Geweldig.
Communicatie is dus essentieel om zichtbaar te zijn voor elkaar in zo'n groep.
Ja.
Maar stel je nu eens voor dat je in de fysieke wereld wel zichtbaar bent,
maar compleet onzichtbaar in de digitale systemen die vandaag de dag ons leven bepalen.
Oh, dan zitten we ineens in een heel ander domein.
Zeker.
Laten we naar die tweede bron gaan.
Marloes, eigenares van een duurzame kledingwinkel in de Haarlemmerstraat.
Prachtige straat.
Het regent en in haar winkel ruikt het zo typisch naar natte straatstenen, vermengd met de geur van warme wol.
Een hele tastbare, fysieke ervaring.
Ja, maar er komt dus een klant binnen in een rode regenjas, ze wil een trui passen en ze vertelt
me dat een online AI-chatbot haar eigenlijk een compleet ander merk had aangeraden bij zo'n grote
anonyme keten.
Ah, dat doet pijn.
Ze waren toevallig langs de winkel gelopen omdat ze de stof echt even wilden voelen.
En dat is voor Marloes de druppel.
Ze snapt niet waarom het AI-systeem haar winkel niet ziet.
Ze belt direct even iemand die bij een grote webwinkel werkt.
Je hoort op de achtergrond van dat telefoongesprek letterlijk de toetsenborden tikken, totaal contrast.
Ja, dat legt een harde technische realiteit bloot.
AI-assistenten of chatbots zien een winkel simpelweg niet als er online geen gedetailleerde,
digitale, leesbare context is.
Maar wat betekent dit nu eigenlijk voor jou, voor de luisteraar of voor een ondernemer als Marloes?
Moet elke gepassioneerde winkelier nu verplicht een soort IT-expert worden om te overleven?
Nou, dat is angst die veel mensen hebben.
Dan verliezen we toch de hele menselijke ziel van zo'n winkel.
Die door haar moeder gebreide sjaal, die Marloes koestert achter de kassa, dat is toch haar verhaal.
Wat hier fascinerend is, is hoe Marloes het probleem oplost.
Dat blijkt eruit: je hoeft geen IT-expert te worden, maar je moet je menselijkheid wel vertalen naar data.
Wacht, je menselijkheid vertalen.
Hoe doe je dat?
Door je verhaal te voeden met je menselijkheid.
AI leest geen emotie, het zoekt naar semantische betekenis in tekst.
Maar Loes had eerst alleen een trui, blauw, maat M.
Daar kan een AI niks mee.
Het is de kwal.
Tja.
Dus Marloes gaat schrijven, ze typt uitgebreid de beschrijvingen over de herkomst van de wol,
over de makers van de truien, ze plaatst verhalen over de zachte schemerlampen in haar winkel en zelfs
Over die schaal van haar moeder.
Ze stopt haar ziel in de tekst.
Ja, ze maakt haar menselijke realiteit digitaal leesbaar en met succes.
Wacht, wacht, gaat het zo snel?
De volgende dag al, er stapt een nieuwe klant binnen, die wel rechtstreeks door de chatbot is gestuurd.
Het AI-systeem had de sfeer en de duurzaamheid gekoppeld aan de zoekopdracht van de klant.
Het systeem had haar eindelijk gezien.
Wow, dat is toch bizarre.
Als je deze bronnen samenpakt, zie je eigenlijk één woordendraad.
Of het nou gaat om een landelijke begroting van 500 miljard euro, een glazen pot voor een verwarming in Delft.
Of een AI-algoritme op een laptop.
Grote, kille systemen werken pas rechtvaardig als we er context aan toevoegen.
Ja, menselijke nuances, verhalen, eerlijke communicatie.
Zolang we dat niet doen, reduceren we mensen tot spreadsheets, of tot onzichtbare variabelen.
Absoluut, als je niet vertelt wat er speelt, neemt het systeem gewoon de kortste route, met alle blinde vlekken van dien.
Het is de kracht van de details, het zachte tikken van Lottes fietswiel,
waardoor 20 of 40 euro echt iets betekent.
Een geur van natte straatstenen in contrast met een berekenende chatbot.
Dat zijn de ankers.
Het laat zien dat wij zelf invloed hebben op hoe die systemen ons behandelen.
Dat brengt me bij een prikkelende gedachte die ik jou, de luisteraar, vandaag wil meegeven.
Iets om zelf op te kauwen.
Ik ben heel benieuwd.
Als een vriendengroep in Delft een ingewikkeld financieel probleem in 30 minuten oplost.
Puur door de starende regel los te laten en te vragen wat iedereen echt kan bijdragen.
En als een ijskoude AI-chatbot ineens hard wordt, zodra je hem voedt met het juiste menselijke verhaal.
Dan is er veel mogelijk.
Bedenk welke onzichtbare en vastgelopen systemen in jouw eigen werk of privéleven jij vandaag nog compleet zou kunnen veranderen
als jij besluit om net een ander verhaal te vertellen.
Of een eerlijke vraag te stellen.
Dat is een hele krachtige vraag om mee te nemen.
Bedankt voor het luisteren naar deze uitgebreide verkenning van onze bronnen.
We hopen dat je er net zoveel plezier aan hebt gehad als wij, een hele warme groet en tot de volgende keer.
Settings
Text
Mode
Audio
Pause