Bonnie Tyler overleden: Een stem uit het verleden en de toekomst

Tim: Pieter, ik moet je iets vertellen.

Het is droevig nieuws.

Een zangeres die miljoenen mensen raakte met haar stem is gisteren overleden.

Ze heette Bonnie Tyler en werd 75 jaar.

Pieter: Overleden?

Dat is een deftig woord voor gestorven.

Een zangeres, zegt gij?

In mijn tijd zongen vrouwen thuis of in de kerk, niet op een podium voor velen.

Hoe was haar stem?

Tim: Haar stem was heel bijzonder, Pieter.

Ze klonk schor, alsof ze hees was.

Dat kwam door een operatie aan haar stembanden.

Ze moest zes weken zwijgen, maar ze praatte te veel.

Daardoor herstelde haar stem niet helemaal.

Pieter: Zes weken zwijgen?

Dat is een zware beproeving, als een boetedoening.

Maar die schorre stem werd haar kenmerk?

De Heer werkt op wonderlijke wijzen.

Wat zong zij dan?

Tim: Ze had een monsterhit, een enorm succesnummer: 'Total Eclipse of the Heart'.

Ken je dat?

Het is een powerballad, een langzaam, emotioneel lied.

Ze zong ook 'It's a Heartache' en 'Holding Out for a Hero'.

Pieter: Een monsterhit?

Dat klinkt alsof het beestachtig goed verkocht.

In mijn tijd hadden wij kranten die nieuws verspreidden, maar een lied dat de hele wereld kent... dat is machtig.

Hoe kwam zij aan die naam, Bonnie Tyler?

Tim: Haar echte naam was Gaynor Hopkins.

Ze vond die naam te gewoon voor een artiest.

Dus koos ze Bonnie Tyler, met een knipoog naar haar Welshe achtergrond.

Ze groeide op in Wales, waar haar vader in de mijnen werkte.

Pieter: Een mijnwerker en een operazangeres als ouders.

Dat is een vreemde combinatie, als zout en suiker.

Maar haar moeder zong met de ramen open, zegt gij?

Dat herinnert mij aan de marktzangers in Amsterdam.

Tim: Precies!

Haar moeder had een platenspeler, een apparaat om ronde platen af te spelen.

Mensen bleven buiten staan luisteren.

Die passie voor muziek gaf ze door aan Bonnie en haar vijf broers en zussen.

Pieter: Een platenspeler?

In 1850 hebben wij nog geen elektriciteit voor zulke apparaten.

Wij zingen zelf, of luisteren naar een draaiorgel.

Maar ik begrijp het: muziek verbindt mensen, of ze nu in een mijn dorp wonen of in een stad.

Tim: Ja, en Bonnie deed auditie, een proefzang, voor een band toen ze zeventien was.

Ze werd aangenomen bij Bobby Wayne and the Dixies.

Later richtte ze haar eigen band op, Imagination.

Stel je voor, zo jong en al zo vastberaden.

Pieter: Auditie?

Dat woord komt van het Latijnse 'audire', horen.

Dus men hoorde haar zang en besloot.

In mijn tijd hadden gilden proeven voor ambachtslieden.

Maar een meisje dat haar eigen pad kiest, dat is moedig.

Tim: Zeker.

Maar na haar eerste hit 'Lost in France' in 1976 moest ze geopereerd worden aan een knobbeltje op haar stembanden.

Ze moest zes weken stil zijn, maar ze hield zich niet aan dat advies.

Haar stem werd blijvend schor.

Pieter: Zes weken zwijgen?

Dat is voor een koopman als ik onmogelijk.

Wij praten de hele dag over graanprijzen en schepen.

Maar die ongehoorzaamheid gaf haar een uniek geluid.

God schrijft recht op kromme lijnen.

Tim: Haar derde single 'It's a Heartache' werd een wereldhit, met die nieuwe schorre stem.

Daarna flopten zeven singles.

Stel je voor, zeven keer pech.

Maar ze gaf niet op.

Ze veranderde van platenmaatschappij en werkte met producer Jim Steinman.

Pieter: Flopten?

Dat betekent dat ze geen succes hadden.

In de handel noemen wij dat 'tegenvallende oogst'.

Maar zij bleef zaaien, en uiteindelijk groeide er een grote boom: 'Total Eclipse of the Heart'.

Tim: Ja!

Dat nummer werd een nummer 1-hit in Engeland en Amerika, en werd genomineerd voor twee Grammy's, maar won niet.

Bonnie zei later dat het het beste was wat ze ooit deed.

Mensen zingen het nog steeds tijdens karaoke.

Pieter: Karaoke?

Dat is mij onbekend.

Zingt men in het openbaar mee met een machine?

In mijn tijd zongen wij in herbergen, met een viool of een luit.

Maar het idee dat een lied generaties overleeft, dat begrijp ik.

Tim: Precies.

Daarna scoorde ze 'Holding Out for a Hero' voor de film Footloose.

Maar het succes ebde weer weg.

Toen verhuisde ze naar Duitsland, waar ze altijd al populair was.

Daar maakte ze het album 'Bitterblue', dat goud en platina haalde.

Pieter: Goud en platina?

In mijn tijd waren er gouden munten, niet platen.

Maar ik begrijp dat het veel waarde had.

Zij paste zich aan, zoals een koopman zijn waren aanpast aan de markt.

Een wijze les.

Tim: In 2013 deed ze mee aan het Eurovisie Songfestival voor het Verenigd Koninkrijk, met 'Believe in Me'.

Ze eindigde op de 19e plaats, niet haar beste moment.

Maar ze bleef optreden tot haar laatste album in 2019.

Pieter: Een wedstrijd voor liedjes?

In mijn tijd zongen wij voor de eer, niet voor een prijs.

Maar 19e van de hoevelen?

Het klinkt alsof zij niet meer de jongste was.

Toch respectabel.

Tim: De laatste jaren woonde ze in Portugal.

Ze zou nog concerten geven dit najaar, maar ze werd plotseling opgenomen in het ziekenhuis met darmproblemen.

Ze lag in een kunstmatige coma, een diepe slaap door dokters, maar herstelde niet meer.

Pieter: Een kunstmatige coma?

Dat is vreemd voor mij.

Wij kennen slaap als rust, niet als genezing.

Maar ik hoor dat zij vredig is heengegaan.

Moge haar ziel rusten in vrede, en haar stem voortleven in de herinnering.

Tim: Ja, haar familie meldde dat ze vannacht in het ziekenhuis in Portugal is overleden.

Ze was 75.

Haar stem, die schorre kracht, zal nog lang naklinken.

Denk je dat mensen in 2250 haar nog kennen, Pieter?

Pieter: In 2250?

Dat is ver vooruit, mijn jonge vriend.

Maar als haar liederen zo sterk zijn als gij zegt, dan zullen zij wellicht bewaard blijven, zoals wij oude psalmen nog zingen.

Tijd vergeet niet alles.

Tim: Pieter, ik wil even stilstaan bij haar stem.

Die schorre klank, dat was geen ongeluk, maar een geschenk na een operatie.

Ze moest zes weken zwijgen, maar ze hield zich niet aan dat advies.

Toen kreeg ze die hese, krachtige stem.

Pieter: Zes weken zwijgen?

In mijn tijd zeiden wij: 'Een wijs man spreekt weinig, een dwaas veel.' Maar zij kon niet stilzijn, en dat gaf haar een uniek geluid.

Een les in luisteren, misschien, maar ook in durf.

Tim: Precies, en dat is een mooi leerpunt voor onze luisteraar.

Het woord 'zwijgen' betekent 'niet praten'.

Je kunt zeggen: 'Ik moet zwijgen tijdens de les.' Maar beter: 'Na de operatie moest ze zes weken zwijgen om haar stem te laten rusten.'

Pieter: Een goed voorbeeld.

'Zwijgen' is sterker dan 'stil zijn'.

Het impliceert een bewuste keuze.

In de handel zeiden wij: 'Zwijg over de prijs tot de koop rond is.' Maar hier was het medisch noodzakelijk.

Zij leerde het op de harde manier.

Tim: En die harde manier bracht haar roem.

Haar eerste hit 'Lost in France' was nog met haar oude stem, maar 'It's a Heartache' met die schorre stem werd een wereldhit.

Stel je voor, jij in 1850 hoort ineens zo'n rauwe vrouwenstem op de kermis.

Pieter: Hm, in de kerk zongen wij zuiver en helder.

Een schorre stem zou men als onrein beschouwen, misschien zelfs als teken van ziekte.

Maar ik begrijp dat de mensen in uw tijd juist die rauwheid waardeerden.

Tijden veranderen, smaken ook.

Tim: Zeker, en dat geldt ook voor woorden.

Neem 'powerballad'.

Dat is een langzaam, emotioneel lied met veel kracht.

In 2250 noemen we zoiets een 'emotiebom'.

Maar 'powerballad' is makkelijk: 'power' betekent kracht, 'ballad' is een verhaal-lied.

Pieter: Een 'krachtballade', zou ik zeggen.

Wij hadden ballades over helden en liefdesverdriet.

Maar zonder elektrische instrumenten, natuurlijk.

Haar 'Total Eclipse of the Heart' moet overweldigend zijn geweest met al die geluiden.

Tim: Overweldigend is het juiste woord.

Het nummer duurt bijna zeven minuten, met een groot orkest en koor.

In 2250 luisteren we naar 'Total Eclipse' nog steeds, maar dan in holografische concerten.

Haar stem is digitaal bewaard.

Pieter: Digitaal bewaard?

Dat klinkt als een wonder.

In mijn tijd bewaarden wij stemmen alleen in herinnering of op papier in notenschrift.

Maar ik vraag mij af: verdwijnt de ziel niet als de stem alleen nog in een machine leeft?

Tim: Dat is een diepe vraag, Pieter.

In 2250 geloven we dat kunst leeft zolang mensen er emotie bij voelen.

Haar lied 'Holding Out for a Hero' wordt nog gedraaid bij sportwedstrijden.

De ziel zit in de luisteraar, niet in het apparaat.

Pieter: Een mooie gedachte.

Maar vertel mij: hoe heeft zij de overgang gemaakt van die grote hits naar later succes?

U zei dat ze naar Duitsland ging.

Was dat niet vreemd voor een Welshe zangeres?

Tim: Ze was pragmatisch.

In Duitsland had ze altijd al veel fans.

Ze werkte met producers van Modern Talking, een duo dat bekend stond om vrolijke dansmuziek.

Haar album 'Bitterblue' werd goud en platina.

Soms moet je je aanpassen om te overleven.

Pieter: Aanpassen om te overleven, dat ken ik uit de handel.

Als de vraag naar specerijen daalt, ga je zijde verkopen.

Zij veranderde van stijl, van land, van platenmaatschappij.

Een echte koopmansgeest, maar dan in muziek.

Tim: Precies, en dat is ook een les voor onze luisteraar: het werkwoord 'zich aanpassen'.

Een simpele zin: 'Ik pas me aan het weer aan.' Een betere zin: 'Ze paste zich aan de nieuwe muziekstijl aan en vond opnieuw succes.'

Pieter: 'Zich aanpassen' is een wederkerend werkwoord, zoals 'zich herinneren' of 'zich vergissen'.

In mijn tijd zeiden wij: 'Een koopman moet zich aanpassen aan de markt, anders vergaat hij.' Zij deed dat met gratie.

Tim: Gratie, ja.

Zelfs op het Eurovisie Songfestival in 2013, toen ze 19e werd, bleef ze professioneel.

Ze zei later: 'Ik heb ervan genoten.' Dat is veerkracht.

In 2250 noemen we dat 'mentale elasticiteit'.

Zij had het.

Pieter: Mentale elasticiteit?

Een vreemd woord.

Maar ik begrijp de betekenis: zij boog mee met de wind, maar brak niet.

Net als een goede eik in de storm.

Haar wortels waren haar liefde voor muziek, van haar moeder geërfd.

Tim: Haar moeder was operazangeres, die met open ramen zong.

Mensen bleven staan luisteren.

Bonnie zei: 'Het was onvermijdelijk dat wij kinderen ook van muziek zouden gaan houden.' Dat raakt mij, die passie die wordt doorgegeven.

Pieter: In mijn huis zongen wij psalmen, niet voor publiek, maar voor God.

Toch begrijp ik dat doorgeven.

Mijn vader leerde mij rekenen aan de hand van graanprijzen.

Ieder gezin geeft zijn eigen muziek door, of het nu psalmen of powerballads zijn.

Tim: En nu is die stem stil.

Haar laatste album 'Between the Earth and the Stars' uit 2019 had gasten als Rod Stewart en Cliff Richard.

Ze bleef verbinden, tot het einde.

In 2250 waarderen we artiesten die bruggen bouwen tussen generaties.

Pieter: Bruggen bouwen, ja.

Zij verbond Wales met Duitsland, de jaren 80 met nu, en haar schorre stem met miljoenen harten.

Ik denk dat wij, in deze kamer, ook een brug zijn: 1850, 2026 en 2250, verenigd door een lied.

Tim: Mooi gezegd, Pieter.

En jij, luisteraar, wat neem je mee?

Misschien dat 'zwijgen' soms nodig is om iets nieuws te krijgen, of dat 'zich aanpassen' je kan redden.

Bonnie Tyler leerde ons dat imperfectie prachtig kan zijn.

Pieter: Laat ons eindigen met een gedachte: haar stem was als een ruwe diamant, geslepen door tegenspoed.

Zij zong niet voor de prijs, maar voor de eer, zoals wij in 1850 zeiden.

Moge haar 'Total Eclipse' nooit verduisteren.

Tim: En wij nodigen jou uit om verder te praten op nieuwsdoordetijd.com.

Daar delen we meer verhalen, oefenen we Nederlands en ontdekken we samen hoe het nieuws van vandaag klinkt in alle tijden.

Tot de volgende aflevering!