De Tweeling: oorlog, verlies en twee levens die uit elkaar groeien

FEMKE: Ik wil het vandaag hebben over De Tweeling van Ben Sombogaart, en eerlijk gezegd weet ik niet zeker of ik er al over uitgepraat ben.

DAAN: Dat klinkt dramatisch.

Is dit weer zo'n film waarbij ik achteraf een glas wijn nodig heb?

FEMKE: Minimaal twee glazen.

Het is een Nederlandse oorlogsfilm uit 2002, gebaseerd op de roman van Tessa de Loo.

Twee tweelingzussen worden als kind van elkaar gescheiden door de omstandigheden van de Tweede Wereldoorlog.

DAAN: Oké, dus het gaat meteen al fout voor ze.

Worden ze aan verschillende kanten van de grens opgevoed of zo?

FEMKE: Precies.

De ene zus, Anna, groeit op in Nederland, en de andere, Lotte, belandt bij een Duitse boerenfamilie.

Ze leven de oorlog dus totaal anders, van binnenuit en van buitenaf.

DAAN: Dat is wel een slim uitgangspunt.

Eén verhaal, twee perspectieven op dezelfde oorlog.

Werkt dat ook echt in de film?

FEMKE: Grotendeels wel.

Sombogaart snijdt voortdurend heen en weer tussen de twee levens, en dat geeft een bijna pijnlijk contrast.

Je ziet hoe dezelfde oorlog mensen op totaal verschillende manieren vormt.

DAAN: Maar voelt dat niet een beetje kunstmatig?

Zo van: kijk eens hoe symbolisch dit allemaal is?

FEMKE: Dat snap ik als bezwaar, en soms zit er inderdaad iets te netten aan de opbouw.

Maar de actrices redden het.

Ze spelen de zussen op verschillende leeftijden, en ze zijn zo geloofwaardig dat je de constructie vergeet.

DAAN: Zijn het dan steeds andere actrices voor elke leeftijdsfase, of speelt één iemand alle versies?

FEMKE: Er zijn meerdere actrices voor de jongere jaren, maar de volwassen versies worden gespeeld door Thekla Reuten en Nadja Uhl.

Vooral Reuten is indrukwekkend.

Ze zegt soms meer met een blik dan met tien zinnen.

DAAN: Thekla Reuten ken ik wel, die is goed.

Maar goed, het thema is dus oorlog en familie.

Dat klinkt niet bepaald luchtig voor een zaterdagavond.

FEMKE: Nee, dit is geen popcornfilm.

Maar het is ook geen hopeloos verhaal.

Er zit een kern van verlangen in, de wens om de ander terug te vinden, en dat houdt je gaande.

DAAN: Vinden ze elkaar uiteindelijk dan?

Dat mag je gerust verklappen, ik kijk toch nooit snel.

FEMKE: Ze ontmoeten elkaar als bejaarde vrouwen in een kuuroord in België.

En die ontmoeting is eigenlijk het kader van de hele film.

We zien hun levens als terugblik, terwijl ze voorzichtig proberen te praten.

DAAN: Oh, dat is wel een mooie structuur.

Ze moeten dus als oude vrouwen alsnog uitvogelen wie de ander is geworden.

Met alles wat er tussen hen in staat.

FEMKE: Precies.

En wat er tussen hen in staat is niet niks.

Lotte heeft de oorlog van de andere kant meegemaakt, haar man was Duits.

Dat maakt de verzoening ingewikkeld en eerlijk gezegd ook interessanter.

DAAN: Dat is wel een moedig keuze.

Want het is makkelijker om de Duitsers als een soort achtergrondkwaad neer te zetten, maar dit maakt het genuanceerder.

FEMKE: Ja, en dat is misschien wel het sterkste punt van de film.

Hij oordeelt niet namens je.

Je mag zelf uitmaken hoe je over Lotte denkt.

DAAN: Is er een scène die je echt is bijgebleven?

Eentje die je niet zomaar vergeet?

FEMKE: Ja, absoluut.

De scène waarin de meisjes als kinderen van elkaar worden gescheiden is hartverscheurend.

Er wordt weinig gezegd, er is bijna geen muziek, en toch is het ondraaglijk om te zien.

DAAN: Ik heb een zwak voor films die dat durven, weinig muziek op de emotionele momenten.

Dan vertrouw je als maker op je acteurs en je publiek.

FEMKE: Helemaal mee eens.

Sombogaart is spaarzaam met alle middelen, en dat geeft de film een zekere waardigheid.

Het voelt niet als manipulatie.

DAAN: Oké, maar wat zijn de zwakke punten dan?

Want je bent anders wel snel klaar met je kritiek vandaag.

FEMKE: Ha, goede observatie.

De film is lang en de tijdspanne is enorm, van de jaren twintig tot na de oorlog.

Soms voelt het alsof je door een samenvatting heen kijkt in plaats van een volledig verhaal.

DAAN: Dat ken ik van boekverfilmingen.

Er is gewoon te veel bronmateriaal om alles recht te doen in twee uur.

FEMKE: Klopt.

En de roman van Tessa de Loo is ook echt een dik boek, dus Sombogaart moest keuzes maken.

Sommige keuzes zijn goed, andere voelen wat gehaast.

DAAN: Zou je zeggen dat je beter eerst het boek kunt lezen, of juist niet?

FEMKE: Ik denk dat de film op zichzelf staat.

Je hoeft het boek niet te kennen.

Maar als je de film mooi vindt, is het boek een prachtige aanvulling.

DAAN: En voor wie is deze film geschikt?

Want niet iedereen heeft zin in twee uur oorlogsdrama op een doordeweekse avond.

FEMKE: Voor wie houdt van films die je iets vragen, die niet alles voorkauwen.

Voor wie geïnteresseerd is in de menselijke kant van de oorlog, niet de slagvelden maar de levens erna.

DAAN: En voor mensen die graag huilen maar dat nooit zouden toegeven?

FEMKE: Precies voor die mensen.

Zet hem op, zorg dat je tissues hebt, en laat je verrassen door hoe goed Nederlandse cinema kan zijn.

DAAN: Ik zet hem dit weekend op mijn lijst.

En mijn glas wijn staat al klaar.