Verdieping: 2 t/m 4 november

maar dat je je na de handen realiseren dat juist die fout de hele dag overgeedelijk maakten?

Ja, dat is echt zo'n klassiek scenario, weet je wel?

Precies. Ja, je hebt het wel, je hebt alles in je hoofd uitgestipeld, elke detij, klopt, de timing is perfect.

En dan trekt de meedoogeloze realiteit op eens te stekken eruit.

Dat klopt en dat moment, die abrupte verstoring van onze planen, is psychologisch en neurologisch gezien echt ongelofelijk rijk.

Oh, die men hier. Welkom trouwens bij deze nieuwe uitgeblijden duidelijk in de bronnen.

Vandaag gaan we er dus helemaal op in.

Ja, heel leuk om hier weer te zitten.

Kijk, we moeten ons echt realiseren dat ons brein inwezen een soort hoog ontwikkelde voor spellingsmachine is, zeg maar.

Een voor spellingsmachine, ja.

Precies, het kent continu ons omgeving, het bereekend wat er de volgende second of minute gaat gebeuren,

en stemt ons zenuwstel zonder erop af.

Dus al er iets gekz gebeurt, dan raakt dat systeem in de war.

Exakt, zodra die verspelling niet uitkond, ontstaat er vrijving, ons systeem slaat dan direct alarm.

Ja, als we dan kijken naar de twee persoonlijke bronnen die we vandaag voor je uitpluizen,

het zijn verslagen die recente op reddit circulierde, dan zien we die voor spellingsmachine in beide gevallen echt vinaal vastlopen.

Ja, dat zijn echt twee schitterende voorbeelden.

Ja, we gaan straks naar een zinderend het hele stranddag in de naag, waar een man rik.

De controle over zijn kleine stukje zand verliest.

En daarna belanden we in een uitest bizarre zaterig hochtend in een afgesloten doodgewonen Nederlandse achtertuin.

Waar de realiteit echt even een compleet loopje neend met de logica.

Bizar gewoon.

Het doel van onze bespreking vandaag is om te ontdekken wat deze grappige gebeurt en is ons eigenlijk leren over veerkracht, over acceptatie.

En ja, over het vinden van de vredeheid in de gaal's.

Ja, want bij de situatie stonen veilig aan wat er met ons gebeurt als het perfecte moment plotsling onsport.

Laat we dan direct het bloed heete zand van het strand in Den Haag opstappen.

Heerlijk.

We volgen het eens rik en hij heeft zich voorbereid als of je op expeditie gaat.

Hij heeft z'n handdoek, z'n leesboek en natuurlijk de onminsbare vlesen water.

Heel verstandig met die hitte.

Zeker.

Het is enorm druk, de zon is onverbedelijk, maar na een tijdje bloeteren door het zand vind hij echt de hoofdprijs.

Een schijnbaar verlaten plekje met een enorme rood met witte parasol.

Oh, dat is echt zo'n moment van puurige opluchting.

Ja, toch.

Hij rond z'n handdoek uit, installeert zich precies in die velbegeerde schaduw, hij sluit z'n ogen en komt echt totaal tot rust.

De ilusie van de perfecte dag is op dat moment compleet.

Ja, de ilusia.

Want die minute later opent hij z'n ogen en de schaduw is weg.

Oh nee.

Ja, het is net een bevrouw naast om nog helemaal draaupunt van het zee water.

Dus buit gewoon vriendelijk hoor, en ze vertelt hem dat hij vooral mag blijven zitten, maar dat zij de parasol mee naar huis neemt.

Kijk, wat hier gebeurt is echt een prachtig voorbeeld van hoe snel onze hersenen eigendom en territorium defineren.

Ja, hij dacht echt dat het zijn plekje was.

Precies.

Zelfs als iets voor meel niet van ons is, kleemt ons breinend.

Ik noem dat wel eens van Tom geluk.

Van Tom geluk, zoals denken dat je op een overvol te ras een lichtavond hebt gevonden en dan zie je op een zateranjaars over de stoel hangt.

Exact die teleurstelling, ja.

Maar dat is precies waar ik moeite mee heb.

Kijk, Rik is een rationele voor Wassermand, toch.

Er stond niemand bij die parasol.

Het was een voorkomen eerlijke en logische vergissing.

Zeker, voorkomen logisch.

Waarom voelt hij zich in deze situatie dan direct zo ongemakkelijk?

Waarom slaat het om in een soort intensen schamte?

Hij voelt zich zelfs een beetje gedupeerd door het verlies van iets dat niet eens van hem was.

Het klinkt ergens als een enorme overrejaaktie.

Nou ja, rationel gezien is het ook een overreaktie, maar biologisch gezien is het eigenlijk heel logisch.

Hoe bedoel je dat precies?

Dit is het eigenerschap effect of het endowment effect in het psychologie, maar dan echt rasend snel versnelt.

Evoelitioner gezien is ons brein bedraad om schaarse bronne direct te klemen.

Zoals water of je dus die schaduw?

Ja, verkoelende schaduw en extremenhid is goudwaard.

Zodra rikking zitten, zich ontspannen en zijn oogeslood, lebelde zijn brein die schaduw letterlijk als veilig en van mij.

De vlag was als het waren al virtueel geplant.

Het is een hersende dag te eigenlijk dit zonskamp.

Hier zijn we veilig voor de middelgeloze zon.

Klopt.

En wanneer die veiligheid dan door een onbekende wordt weggenomen, registreert de amigdalla, dat is het waarschuwing centrum in onze hersenen,

een directe schending van die verspelling.

En dan gaat er een alarm af.

Ja, het systeem slaat direct om van veilig naar potentieel veiander.

Ook al is de indringer een uitensfriënlijke mevrouw in Bad Pak die immunieteen is wegpeste.

Misschien juist wel dan, omdat de sociale correctie een extra diper liggende angst activert.

Welk angst dan?

De angst voor statusverlies in een groep.

Rick beseeft dat hij een instratingsvoud heeft gemaakt.

Hij heeft een sociale norm gebroken door andermanspullet te gebruiken.

Nou ja, en dat voelt gewoon super ongemakkelijk.

Ja, dat maakt hem socialkwetsbaar.

En kijk naar de fysieke kettingenrexie in zijn verslag daarna.

De omgeving is in 10 seconde tijd objectief niet veranderd, maar zijn perceptie ervan wel.

Ja, inderdaad.

Hij schrijft dat de zon op een zelfs een vei aan het voelt.

Hij begint overmaatig te zweten, en realiseert zich in lichte paniek dat ze een waterflexal leg is.

En de zee lijkt op een heel verweg.

Precies, het stressformoon kort die zol giert op dat moment letterlijk door zijn bloedbaan.

En dat vernauwd zijn blikveld.

En die fysieke vernauwing, dat verklart waarschijnlijk waarom zijn overlevingstocht naar nieuwe water zo teertraal aanvoelt.

Want rik moet opstaan en door dat brandende zand naar een kraamje lopen.

Een enorme opgaaf op dat moment.

Ja, en daarbalant hij in de frustreren het langereij, hij noemt het echt een marteling.

Hij staat in de brandende zon, tussen mensen met grote vlesen water, ruikt eisjes en fristdrank en hij wordt zelfs een beetje duizelig.

Wat we hier observeren, is de absoluutde dominatie van homiostase.

homiostase, dat is dat je liggen in balans wil blijven toch?

Precies, het is het meedogeloze streven van je liggen om alle internesystemen zoals temperatuur en volgpalans in evenwicht te houden.

De hypotalenmus in riksbrijn met een te hoge kermtemperatuur en een te kort aan vocht.

En dan neem dat te controlover?

Ja, dit creëert een akute, overkoepelende overlevingtrift.

De zenbrijn schakelt eigenlijk alle niet essentiele functies gewoon uit.

Je kunt op zo'n moment niet meer filosoferen over je boek of gezellig genieten van het uitzicht.

De hersenen registreren een akute te kort.

En alles draait alleen nog maar om water.

Precies, de wachten en mensen met watervlesen voor hem in de rij zijn geen gezellige medebadgast meer,

maar zijn hersenen zien hun primair als op staakels.

Die fysiologische voornouwing zorgt ervoor dat vijf minuten wachten letterlijk als een uur aanvoet.

Maar dan komt de omgekeer en die is echt piezer snel.

Hij koopt het twee vlesse water, hij klokte eerst in een paar seconden binnen en de

complete vijandighet van de situatie verdwijnt gewoon.

Ja, als of er een knop wordt omgezet.

Echte?

Hij lucht terug naar zo'n handoek, ziet hij me vrouw met haar parasol weer zitten en ze zwaaien naar elkaar.

Een echt moment van gedeelde menselijkheid, maar hoe kan zo iets simpels als koud water zo'n

grote, emotionele omslag voorzaken?

Nou, dat is echt een chemische belooning voor het herstellen van die homostase waar we het net

over hadden.

Op het moment dat dat koud water zo'n maag raakt, realiseert het zenuze stelsel zich dat het

gevaar eigenlijk geweken is.

Dus het alarm gaat uit?

Ja, en het lichaam geeft als belooning direct een massieve stootdopamine af.

Deze dopamine piek verdringt heel snel de kortie zol dat stressormoon.

En dopamine zorgt dat hij zich weer goed voelt.

Precies, het doet meer dan alleen een gelukse gevoel geven, het heropends een blikveld.

Zijn systeem schakelt van de vecht of vluchtmodus terug naar de sociale modus.

De dreiging is weg, dus hij ziet die me vrouw weer als mens.

En niet meer als de schaduwdief.

Dat bredere blikveld zorgt trouwens voor de diperen lagen in zijn verhaal.

Terwijl Riks een boek leest en het zou draakt, voelt hij zich op een ziel te vreden.

Hij bracht de contrast met de stress de voor.

Zeker, en rippelijkt op vroeger toen hij met z'n vader schelpezocht op het strand en lacht hij is nu alleen maar hij voelt zich absoluut niet eenzaam.

Kijk, als ze dit analyseren moeten we echt concluderen dat deze diepe staat van reflectie en te vredenheid bijna onmogelijk was geweest zonder de voorgaande stress.

Omdat het contrast het zo intens maakt.

Ja, zonder de ontbrekende parasol, zonder de lichte paniek en de duizeligheid in de rij, was zijn verspellingsmachine gewoon op de automatisch pilot blijven draaien.

Dat had hij verschuil ik gewoon een beetje geslapen en was het een reelijk saai je dag geweest.

Precies, de afgute dip naar ongemak, dwong hem in het hier en nu, het ongemakschud en wakker.

Ja, waardoor dat simple water en de rustenaar veel en veel intensen voelde.

Zonder die parasol had hij misschien nooit die diepe herinnering aan zo vader gehad.

Exakt.

Maar dit zet me wel aan het denken over onze tweede bron, want wat gebeurde met diezelfde voorspellingsmachine als dit niet op een druk openbaar strand gebeurt?

Maar in een uitest privatenzetti.

Ja, dan gaan we van een heel warme drukken, openbare plek naar een compleet, andere, maar even verstorde situatie.

Inderdaad, een zee privaten en rustige zateren gehoogtend in een Nederlandse achtertaan.

Dat is echt een fundamentel, andere context.

Zoals je logisch spreekt vaak over het verschil tussen de frontstage en de backstage van onze leven.

Het strand is dan de frontstage.

Precies, je bent je bewust van het publiek, je gedrag is aangepast en je weet onbewust dat ghaalser bij hoort.

Mensen maken geluid, schoepen zand op.

Maar je afgesloten achtertuin, dat is je backstage.

Ja, dat is de plek waar je absoluut de controle verwacht, het is je ultieme safe space.

En in ons tweede verslag wordt die tuin geschetst als een bijna unrealistisch sinduigelijk paradijs, luister mee.

De man zit in zijn tuin, de lucht is veel blauw, zijn koffies warm en ruikt heerlijk de vogels singen.

Klingt fantastisch.

Het is dan rode en gele bloemen perfect in bloeie en de vladert zelfs een prachtige geel met oranje flinder voorbijt.

Klingt bijna te perfect.

Het is de ultieme manifestatie van voorspelbaarheid en rustig maar.

En dan, de glitch, klinkt er op eens een hart geluid.

Bèèèh!

Ja, geen idee.

De verteller kijkt over zijn bruine houten schutting en hij ziet daar in de tuin van de buren die overigens gewoon op vakantie zijn.

Een gigantisch wit schaap met een dikke zachte vacht.

Een komplette inbreuk op de logica.

Maar een misverstand op het strand is nog logisch.

Maar een schaap in een afgesloten achtertuin terwijl je buur op vakantie is.

Dat voelt toch als een fout die het universum in de programmering heeft gemaakt.

Hoe blijf je in hemelsnaam rustig als je zoiets ziet?

Omdat de aard van de verstoring hier anders is.

Het veroorzaakt een cognitieve kortsluiting, geen overlevingsreactie.

Ik vergelijk het brein vaak met de spamfilter van je mail.

Oh, de spamfilter leg uit.

Je spamfilter herkent bepaalde berichten als normaal of als gevaarlijk.

Als er iets binnenkomt dat helemaal niet in de categorieën past, gooit de filter het even in quarantaine.

Dus het brein weet letterlijk niet in welke map je een schaap past.

Nee.

Een schaap wordt niet in de map gevaarlijk in de achtertuin.

Daar zitten inbrekers of wespen.

Dit schaap ploft niet, het toont geen tanden, het eet alleen maar vredig van het natte dauwgras.

Dus de amygdala, het alarm, blijft nu stil.

Vol ledig stil.

Er is geen dreiging.

Maar de frontale cortex, het logische deel van de hersenen, draait overuren.

Het is pure cognitieve dissonantie, het onvermogen om twee feiten te rijmen.

Ja, feit één dit is een afgesloten tuin.

Feit twee, er staat een boerderijdier hierin.

Precies.

In plaats van in paniek te raken op zo'n moment is de situatie heel kalm, omdat het systeem simpelweg aan het bevriezen is.

En dat zien we echt in de escalatie van de hulpdiensten die hij inschakelt, de bureaucratische mallemolen.

Hij belt eerst de buren, maar geen gehoor.

Dan belt hij de politie.

En dat is eigenlijk al heel grappig?

Ja, de politie lacht gewoon en zegt, meneer, dit is geen noodgeval en het is absoluut niet ons werk.

Ook onze maatschappelijke instituties zijn voor spanningsmachines, ze hebben protocollen voor inbraken en ruzies,

maar een protocol voor een voldaan schaap ontbreekt gewoon.

Het is het enige wat hij kon doen, uiteindelijk belt hij dus de dierenambulance en dan tijdens het wachten gebeurt er iets moois.

Terwijl wachten voor Rick op het strand pure marteling was, is deze man heel mindful.

Ja, het wachten wordt voor hem niet stressvol.

Nee, hij leunt achterover.

In plaats van frustratie over het wachten op de dierenambulance, keert hij terug naar de rode en gele bloemen, de mooie vlinder, de zingende vogels, de warme zon.

Waarom voelt dit wachten dan zo anders?

Nou, de psychologie van het wachten zegt dat ongecontroleerd wachten heel lang voelt als de uitkomst onzeker is, zoals bij Rick en zijn water.

Maar bij deze man is de actie al voltooid.

Omdat hij al succesvol heeft gebeld.

Precies, hij heeft het probleem gedelegeerd aan de dierenambulance.

Omdat hij stopt met vechten tegen de situatie, is er weer capaciteit vrij in zijn brein om de zintuiglijke ervaringen te waarderen.

Hij accepteert dat het schaap nu helemaal stil staat.

Ja, dat mag er gewoon zijn.

En dan de ontknoping.

Een mevrouw van de dierenambulance arriveert, ze lacht en ze legt uit dat het schaap van een boer in de buurt is.

Ze doet heel simpel een touw om de nek van het beest en neemt het lachend mee.

En let dan vooral op de briljante eindconclusie van de verteller in zijn bericht.

Oh ja, want als de rust is weergekeerd, is zijn o zo lekkere koffie inmiddels koud geworden.

Dat is het fysieke verlies, de prijs van deze ochtend.

Maar hij is totaal niet boos.

Nee, hij is blij.

Hij hoopt dat het schap veilig thuis is.

De ochtend was natuurlijk raar, maar juist daardoor ook prachtig en memorabel.

Ja, als we dit nu voor de luisteraar samenvoegen.

Zo zit Rick met zijn verbrande hoofd en de weggenomen schaduw.

Als de tuineigenaar met zijn koude koffie en het verdwaalde schaap, laat ons iets belangrijks zien.

Absoluut.

Zullen we zien dat geluk en tevredenheid niet zitten in een vlekkeloos verloop van je dag.

Precies, het zit in de manier waarop je reageert op de onvermijdelijke milde beproevingen van het leven.

Ja, en dan wil ik eigenlijk direct de luisteraar iets vragen.

Stel je voor als jouw plannen vandaag of morgen onvermijdelijk in het water vallen, waar focus je dan op.

Goeie vraag.

Blijf je hangen bij de lege waterfles en de koude koffie.

Of focus je op de vriendelijke schapenredder en het absurde verhaal dat je later kunt vertellen op een verjaardag.

En om daar dan nog een laatste gedachten aan toe te voegen, iets voor jou om zelf verder over na te denken,

we doen met z'n allen zo enorm ons best om ons leven perfect te plannen,

om elk ongemak en verlies van controle buiten de deur te houden.

Maar wat als de ongestoorde, perfecte momenten die we zo wanhopig najagen,

uiteindelijk de meest saaie herinneringen opleveren, die we meteen weer vergeten.

Misschien hebben we die milde beproevingen gewoon nodig om echt wakker te blijven, iets om mee te nemen.

En normen wankt voor het luisteren naar deze bespreking en tot de volgende keer.