Verdieping: 19 oktober

Stel je voor, je harde reest in je borstkast, je aardemhaling versneld en je handen beginnen echt ongekondroleerd te trillen.

Een complete paniekrejaaktie eigenlijk.

Precies, we gaan gewoon een eiskoude golf van Adrenaline door je aarderen.

Je ligt hem schreeuwt letelijk dat je in levens gevaar bent.

Terwijl er fysiek waarschijnlijk helemaal niet aan de hand is.

Klopt.

Stel je ogenoog met hem wilde roven hier? Nee.

Moet je vechten voor je leven? Ook niet.

Je staat simpelweg naar een blanco witschermpje op je telefoon.

Ja, bizarre is dat.

Of je hebt net zo'n droog voor meel telefoongesprek achter de rug over een stapelpapierwerk.

Ja, exact dat.

Onze hersende spelen echt een fascinerend, maar soms ook wel vreedspel met ons voor neerverde controle even verlissen.

Welkom bij deze nieuwe verkening, super dat je meeluist het.

We duiken vandaag in twee bronnen die ogen schijling niets met elkaar te maken.

Nee, inderdaad.

Het ene is een heel heftig verhaal over een financiële schok.

En het andere is een frustrerende, haperende app.

Maar onze missie vandaag is dus om uit te zoeken, hoe wij als mensen reageren op dat soort onverwachten tegenslagen.

Groot en klein.

En vooral hoe we die controle over onze emoties weer terugkrijgen.

En dat is iets waar we ons allemaal wel in kunnen herkennen, denk ik.

We gaan vandaag echt ontleden wat er neurologisch en psychologisch gebeurt op het moment dat zeg maar jouw verwachting van de wereld in eens ruwen wordt doorbroken.

Ik beloof je dat we die patronen samen helemaal gaan ontraven.

Oké, laten we dit even uitpakken met het eerste en betenigend zwaarste scenario.

Het verhaal van Lisa.

Ja, een heel tieperend verhaal eigenlijk.

Absoluut. Lisa is 28, woont in een klein huisje in Utrecht en ze werkt in een café waar ze niet bepaald een topseladens verdient.

Maar op het moment dat we haar ontmoeten in de bron is ze in een staat van puur-euforie.

Ze denkt dat ze de loterij heeft gewonnen of zoiets?

Bijna.

Ze is er heilig van overtuigd dat daar studie schild en we hebben het over een flinke wolk die al jaren boven haar hangt volledig is kwijt gescholden.

Oh, wow. En hoe komt ze daar precies bij?

Ze heeft vijf jaar in het buitenland gewond en in haar hoofd is ergens een regel die dicteert dat na vijf jaar of wezigheid de overrijd die schild simpelweg wegstrept.

Ze voelt zich op dat moment letterlijk bevrijd.

Wat hier fascinerend is is dat dit een klassiek voorbeeld is van cognitief gemak.

cognitief gemak?

Ja, ons breinhoud enorm van pade met de minste weerstand.

Ik ga je de realiteit van een enorme schuld en een lage inkomen is extreem stressvol.

Dus wanneer er dan zo's narratief ontstaat hoe wankel het ook is dat die stress wegneemt, dan grijpt het brein dat met beide handen aan.

Het verheeft het gewoon tot de absoluut de waarheid.

Precies.

Ze heeft het zichzelf waarschijnlijk zo vaak verteld dat het een onomstotelijk feit is geworden in haar belevings wereld.

Maar al wacht even.

Ze geloofde echt dat de overrijd 10.000 euro's zomaar zou vergeten, puur om dat z'n tijdje de grens over is gegaan.

Dat klinkt toch haast als moedwillige naiviteit.

Heb je dat dan nooit officieel gecheckt bij de overheid?

Nee, en dat is exact de valken van dit soort ontkenningsmegenisme.

Je durf niet te kijken.

Juist.

En dat werkelijk weer en weer van die regel zou betekenen dat ze het risico loopt dat die hele drongweer wordt instort.

Dus voor mij het ze de confrontatie met de feiten, het kijkt gewoon weg.

Tot dat een externe factor hardwinkt.

Ja, de realiteitstek.

Die externe factor is haar vriend Tom.

Hij woont u beleijn en ze belt hem op helemaal door door leen natuurlijk.

Ik ben vrij ik of niet met de betalen roept ze.

En Tom regiert dus helemaal niet met slingers en confetti.

Hij brikt de bell door.

Meteen.

Hij vertelt haar rond uit dat hij die regelgeving zelf wel eens heeft gelezen.

En dat ze er gewoon volledig naast zit.

Je moet altijd betalen.

Het is als of je denkt dat je de finishlein van een marathon bent gepasseerd.

Wanneer iemand je vertelt dat je nog 5 kilometer moet rennen.

Ja, dat is een hele trefende vergelijking.

Op dat moment wordt de brug tussen haar gekreerde realiteit en de objectieve realiteit abrupt opgeblazen.

De bron beschrijft haar reactie echt heel fysiek.

Ze voelt letterlijk een koude wind over zich heen komen, haar handen begint te trillen.

Een purenstres gespons.

Ja, maar is die fysieke reactie van Lisa niet extreem?

Ze vliegt niet haar huis op dat moment.

Ik bedoel, hoe verklaar je dat het lichaam zo dierlijk reageert op een telefoontje over regels en geld?

Nou, dat komt omdat ons brein, en dan heb ik het specifieke over onze waarschuwing-systeem,

evolitionergens niet gewoon nog altijd vast zit in de prehistorie.

Meen je dat, is dat echt?

Je hebt de amichtelaar, dat aan mandelvormige structuurtje in onze hersenen.

Dat is onze alarmbel.

En die maakt fundamentel geen enkel onderscheid tussen een fysieke en een abstracte bedrijging.

Dus schulden of een tijger, dat is hetzelfde voor je brein?

Exact.

Duizend jaar geleden betekende een verliezt van veiligheid dat je uit de stand werd gestouwd hoeft,

dat je dus in een advert aangevallen.

Zodra Tom haar ilusie doorbreg, de registreerde amichtelaar acute levensgevaar.

En dan gaat Adrenalinestrom?

Ja, een enorme doze is Adrenaline en cortisol wordt bloed ingepond.

Dat verklart ook heel concreet die koude wind en de trillende handen.

Wat zo dan die koude wind?

Bij acute gevaar trek je zenuselsel het bloed weg uit je huid in je ledenmaten,

dat je vingers en tenen en pont het direct naar je vitale organen.

Oh wow, je maakt je klaar om te vechten of weg te rennen.

Precies, je wordt koude om bloed verliezen te minimaliseren voor het geval je gewond raakt.

Pissar, maar het ver klaart alles.

Ze zitten vast in naar eigen huiskamer met een lichaam dat klaargestoomt is voor een sprint op leven dood.

Terwijl ze eigenlijk alleen maar een telefoonje voort.

Ja, Tom adviseert haar dan ook om direct met de overheid te bellen.

De dienst, zoals ik de bron heet, ze moet zekerheid hebben.

De ontkennen wordt daar officieel bevestigd.

Ze belt in de laatste dienst de medewerker is bureaucratisch kool.

Noemt het een exiteer misverstand de schuldblij staan, geen ontstappen aan.

En dan brekt ze.

Ja, ze weten om net uit te brengen dat ze geen geld heeft en de medewerker antwoord omgeemensioneerd

dat ze dan maar een betalingsregeling moet treffen.

Hier bereiken we het absoluut de kant op punt, wat doet Lisa als op hangt?

Ze staat wees gelozen naar een witte muur, volds zich boos verdrietig, maar dan gebeurt er iets gekz.

Ze belt Tom terug en vertelt hem dat ze een langdurige betalingsregeling moet aangaan.

Tom zegt, je bent niet alleen en dan gliemnachtse.

Ze realiseert zich dat ze jarenlang vast zit, maar ze volds zich rustiger, hoe dan?

Dat is de kracht van zekerheid.

Hoe negatief die ook is, stel je voor dat je in een autorij door dichten mist.

Dat is blinde paniek, je weet niet of je in een ravijngrijd.

Dat telefoontje met de overheid was het moment dat de mist opdrok en haar GPS weer ging werken.

Ja, de GPS zegt alleen wel dat je op een zandpad rijt met drie lekkere banden.

Zeker, het is een zware weg, maar de extremen stressreaktie wordt getrikker door graals, niet door zware werk.

Zo draa de overheid een betalingsregeling voorstelt, krijgt Lisa z'n rationele berein weer de regie.

Ze krijgt weer een plan.

De acceptatie begint omdat ze gewoon weet waar ze aan toe is.

Precies, de iluysie van vrijheid valt weg, maar de controle is terug.

De bron sluit dit stuk prachtig af, dus ik kijk uit het raam en de lucht lijkt de nens weer strak blauw.

Ze denkt, ik ben niet vrij, maar ik ben ook niet bang.

Als we dit in een breder perspectief plaatsen, die psychologische schok van verwachting versus realiteit,

die beperkt er helemaal niet alleen tot grote, levends kwestische als schulden, zeker niet.

Het breft ons ook in de micro-momente van de dagelijks leven, en dat brengt ons na het los bij het tweede verhaal.

Ah, ja, de haperende app.

De auto's gaat zo'n heerlijke idyllische maandengochtend.

De zon schijnt, je hebt een warm kop koffie, je ruikt versbrood.

Alles is perfect in balans.

Buiten kling zelfs het vrolijke ting, ting, van de fietsbel.

Totale harmonie.

En dan opent die genen app om een appje te sturen.

Maar in plaats van een normaal scherm is er alleen een gigantisch, leeg, massief witscherm.

En dan kun je te blokkaden?

Ja, niks laat in.

En hier wordt het echt interessant, want de editatie spattert direct van af in het verhaal.

Gisteren werkte alles nog perfect.

Waarom worden we zo boos om een leegscherm?

Tv. de luchtblouwen is de vogelsgingen en er weet je wel een honte in de vertebelafd over.

Woef, woef!

Omdat het nooit ging over een stukje software.

Het is een schending van je verwachting.

Bij mensen zijn extreem doorgericht.

Als jij denkt, ik ga een berichtje sturen, dan geef je brijnen af als een klein shortje dopamine af als belooning.

Oh, dus je hersende zijn eigenlijk al aan het vieren dat het heeft gelukt?

Precies.

Maar dat wit is scherm blockert die actie.

Ik krijg een akute daling van dopamine.

Dat voelt neurologisch als een keihardestraf.

Wow.

En tegelijk pikt je kort die zol, omdat je de controle verliest.

Je woede komt pur voor het uit een verliest van autonomie.

En de bedrijf achter de app maakt het alleen maar erger.

Die persoon gaat uit frustratie naar de website en daar staat een grote banner.

Wij werken aan een oplossing.

Het spijt ons.

Dat helpt totaal niet.

Dat is zo herkendbare.

Mensen willen helemaal geen sorry in zo'n situatie, ze willen een oplossing.

Ja, in de bron schreeuwt die persoon bijna tegen het scherm.

Ik wil geen sorry, ik wil dat het nu werkt.

Sympathie herstelt je autonomie niet.

Die voortdurende schuldiging benadrukt juist alleen maar dat zij de macht hebben en jij moet wachten.

Het is een lesje in je frustratie.

Het voelt echt isolerend ja.

En daar belt ook nog een vriend op.

De gene naar wie je de app eigenlijk moest sturen.

Die vriend heeft nergens last van en begint gewoon vrolijk te lachen om de haper en de app.

Pijnlijk.

Dat sluit ook zo goed aan bij hoe een klein technologisch probleem je opsluit in je eigen subjectieve werkelijkheid.

Zijn dopamine is niet gecrasht, dus hij ziet de grap wel in.

Uiteindelijk, na nog wat gefrustreerd getik op het scherm, plop, werkt de app weer.

Het hart van de hoofdpersoon klopt letterlijk sneller van opluchting.

Een enorme release van stress.

Precies.

De persoon reflecteert dan op zichzelf en denkt wat een onnodig boze reactie op zo'n klein probleem.

Geduld is onze enige optie.

Dus wat betekent dit allemaal?

Als we de overkoepelende patronen bekijken, zien we in beide bronnen dezelfde reis.

Eerst ontkenning of de blokkade, dan de intense emotie, de trillende handen bij Lisa of de boosheid

omdat kleine witte scherm.

En uiteindelijk de acceptatie.

Precies.

En let op die prachtige parallel hier.

Bij Lisa wordt de lucht blauw zodra het betaalplan geaccepteerd is.

Bij deze appgebruiker staat de inmiddels ijskoude koffie op tafel.

Ja, de koffie is niet meer te drinken.

Inderdaad, de koffie smaakt niet meer lekker, maar hij drinkt het toch met een glimlach en ziet weer dat de zon schijnt.

Zodra de acceptatie intreedt, verandert in beide gevallen de perceptie van hun hele omgeving.

Het probleem verdwijnt niet, maar de beleving wel.

Exact.

Ik dacht dat erop een belangrijke vraag op.

Hoeveel kostbare energie verspillen we wel niet aan het vechten tegen de realiteit?

In plaats van gewoon te accepteren dat we die regeling moeten treffen, of dat we even moeten wachten op een haperende app.

Dat is echt iets om mee te nemen.

Kijk, of je nu geconfronteerd wordt met een levensveranderende financiële tegenvaller, of gewoon een telefoon die weigert mee te werken,

die eerste emotionele golf van woede of paniek, die is dus eigenlijk niet te voorkomen.

Het is gewoon biologie.

Precies.

Maar de echte vrijheid zit niet in het afwezig zijn van problemen.

Het zit hem in het maken van een plan en het loslaten van de dingen die je toch niet kunt controleren.

En om daar nog een laatste gedachte aan toe te voegen, we zagen in deze verhalen hoe een simpel wit scherm of een witte muur

eigenlijk diende als een blanco canvas.

Canvas voor de paniek.

Ja, wat als onze emotionele reactie op een probleem heel vaak een veel zwaardere last is dan het probleem zelf.

De volgende keer dat jouw spreekwoordelijke app vastloopt.

Vervloek dan tegen dat stugge witte scherm of neem je gewoon een slok van je koude koffie en geniet je van de zingende vogels.

Poeh, dat is echt een prikkelende gedachte om dus over na te denken.

We stoppen vaak zoveel energie in de weerstand in plaats van in de overgave.

En nogmaals dank dat je vandaag weer met ons mee wilt luisteren naar deze analyse.

Hopelijk helpt het je om met een frisse blik naar je eigen dagelijkse frustraties te kijken.

Heel graag tot de volgende deep dive.