Wie houdt de computer in de gaten?

In de bibliotheek van Leiden rook het naar koffie en warme kaasbroodjes.

Farah zette zes stoelen rond een tafel.

Buiten sloegen fietsbanden door de plassen, maar binnen scheen geel licht boven de boeken.

Over tien minuten zou haar avond over AI beginnen.

Ze had alles voorbereid, behalve een antwoord op de lastigste vraag: hoeveel vertrouwen verdient een computer?

Naast de koffiepot lag haar telefoon.

Op het scherm stond een nieuwskop over Anthropic, een bedrijf dat AI maakt.

Het bedrijf waarschuwde dat AI een gevaar voor de hele wereld kon worden.

De kop ging ook over plannen om aandelen aan het publiek te verkopen.

Farah las hem twee keer.

Daarna schoof ze de koekjes iets verder van haar telefoon.

Daan kwam als eerste binnen.

Hij werkte als kok en had nog een klein vlekje tomatensaus op zijn mouw.

Achter hem liep Ivo, een student die voor bijna iedere vraag een programma gebruikte.

Zelfs zijn boodschappenlijst werd door AI gemaakt.

Toch was hij vorige week zonder brood thuisgekomen, omdat hij vergeten was het lijstje te openen. ‘Vanavond gaan we iets proberen,’ zei Farah. ‘Geen grote verhalen over de verre toekomst.

We bekijken wat er gebeurt als je een slim programma een gewone taak geeft.’ Ze wees naar drie tassen op tafel.

Daarin zaten ingrediënten voor een buurtmaaltijd.

Daan moest een menu maken, met hulp van AI.

Het budget was klein en een van de gasten kon geen pinda’s eten.

Ivo pakte zijn laptop.

Binnen enkele seconden verscheen er een menu op het scherm.

Een romige soep, rijst met groenten en een frisse saus.

Onderaan stond: dit menu is geschikt voor alle gasten. ‘Kijk,’ zei Ivo. ‘Dat scheelt een halfuur.’ Daan boog zich naar het scherm.

Zijn vinger bleef boven één regel hangen.

In de saus moest een lepel pindakaas.

Even was alleen het zachte brommen van de koelkast te horen. ‘Een snelle maaltijd,’ zei Daan. ‘Met een nog snellere rit naar het ziekenhuis.’ Ivo lachte kort, maar zijn wangen werden rood.

Hij had de informatie over de gast duidelijk ingevuld.

Het programma had zelfs geschreven dat het daar rekening mee hield.

Farah vroeg hem om die zin hardop voor te lezen.

Nu klonk het keurige antwoord opeens een stuk minder netjes. ‘Dus we kunnen dit beter helemaal niet gebruiken?’ vroeg een vrouw aan het einde van de tafel. ‘Dat zou ook jammer zijn,’ antwoordde Daan. ‘De soep ziet er prima uit.

Maar ik laat mijn keuken niet leiden door iets dat nooit heeft hoeven proeven.’ Farah vertelde over de nieuwskop.

Ze legde haar telefoon op tafel, zodat iedereen kon meelezen.

Meer dan die kop hadden ze nog niet bekeken.

Daarom wilde ze niet doen alsof ze precies wist wat het bedrijf van plan was. ‘Wat ik lastig vind,’ zei ze, ‘is dat zo’n bedrijf tegelijk hulp aanbiedt en voor gevaar waarschuwt.

Hoe moet een gewone gebruiker dat begrijpen?’ Daan keek naar de brandblusser bij de deur. ‘Mijn oven heeft ook een waarschuwing.

Toch bak ik er brood in.

Alleen zou ik vreemd opkijken als de verkoper zei dat mijn oven misschien de hele straat kon verbranden.’ Dit keer lachte iedereen.

Daarna werd het stil.

Het verschil tussen een foute saus en een gevaar voor de wereld was groot.

Toch begrepen ze nu beter waarom controle nodig was.

Een fout kon klein beginnen en door veel mensen worden herhaald.

Vooral wanneer een antwoord zo zeker klonk dat niemand meer keek.

Farah gaf iedereen een vel papier.

Bovenaan schreef ze: wie controleert het antwoord?

Daaronder kwamen nog twee vragen.

Wat kan er misgaan?

En wie helpt er als het fout gaat?

De deelnemers moesten een situatie kiezen waarin ze zelf AI zouden gebruiken.

Bij een verjaardagsgedicht werden andere risico’s genoemd dan bij advies over medicijnen.

Ivo koos zijn studie.

Hij gebruikte AI om lange teksten samen te vatten.

Als een bron niet bestond, zou hij die fout misschien in zijn verslag zetten.

Voortaan wilde hij de genoemde boeken eerst opzoeken.

Daan wilde recepten blijven proberen, zolang hij zelf de ingrediënten controleerde.

De vrouw aan het einde van de tafel koos brieven aan haar verhuurder.

Ze zou de tekst laten nalezen voordat ze hem verstuurde.

Toen de avond voorbij was, ruimden Farah en Daan de kopjes op.

Er waren geen grote oplossingen gevonden.

Toch voelde Farah zich minder machteloos.

Ze hadden gelachen, een fout ontdekt en eenvoudige afspraken gemaakt.

Ivo bleef nog even bij de deur staan. ‘Volgende keer neem ik zelf koekjes mee,’ zei hij. ‘Graag,’ antwoordde Farah. ‘En lees voor de zekerheid het etiket.’ Zijn lach klonk tot buiten.

Farah deed de laptop dicht en zwaaide de laatste bezoekers na.

Tot de volgende keer.