Verdieping: 6 t/m 9 november

Wat hebben twee best wel knullige inbrekers in een haagse bruidszaak nou in vredesnamgemeen met Russie en de politici in de eerste kamer?

Ja, dat klinkt echt als het begin van een hele slechte mop of niet.

Vergezies, ja.

Maar het antwoord is dus heel verrassend de reddende kracht van de geur van Verste Apeltart.

Klopt.

Dat en de ontdekking van wat er eigenlijk gebeurt als we wijgeren om in een soort wij zijkramp te schieten.

Dus welkom bij deze nieuwe diep gaan de verkending van onze bronnen super dat je weer mee luistert.

We gaan vandaag samen ontdekken hoe mensen reageren als de boel figuurlijk en in een geval dus zeer letterlijk in brandvliegd.

Ja, wat ik kijk, we denken heel vaak dat een crisis direct leidt tot complete gauwels in verdeeldheid.

Of dat nou een uitzel aan de brandt is of een interne oorlog binnen een politieke partij.

Je verwacht gewoon paniek.

In zeker.

Maar als ze de twee wargen willen verhalen uit de bronnen van vandaag naast elkaar liggen, zie je echt een heel ander psychologisch meegenisman het werk.

Het afberanden van vertrouw de structuren, dwingt mensen namelijk vaak om hun defensieve houd in te laten varen.

Laat we die sprong dan ook maar meteen maken.

Stel je even voor.

Jij loopt op een bitter koude donderdag ochtend door de prinsestraat in Den Haag.

Stappen hier binnen in het verhaal van Willemijn.

Zij is echt zo'n klassieke ondernemer, echt het klopende hart van de straat.

Alltijd een grullen mag, standaard zo'n spelde kusuntje om haar pols, weet je wel.

En ze was al 20 jaar lang de totse eigenres van een bruidsmodewing kon.

Een enorm begrip in die buurt.

Precies. Een plek die stev was naar nieuwe stof en een vleugje rozenrook.

20 jaar lang bouw je zo iets op.

En dan, in 1 nachtijd, veranderd dat hele levenswerk gewoon in een smelende berg-as.

En de aanleiding daarvan is echt een bizarre mix van tragiek en pure stupiditeit eigenlijk.

Echt bizarre, ja.

Het twee jongen broers besluiten een midden en achter interbreken in die winkel.

En hun bedrijfsmodel is op zich best modern, ze willen de duurste meest exclusieve bruidsjurken stelen.

Purum die via online-kanalen weer heel snel door te verkopen.

Klingt op zich als een slim plan voor een crimineel?

Ja, in Theorie wel.

Maar de uitvoering is echt haast middeleeuwst te noemen.

Omnemelijk niet op te vallen door het velle licht van zaklamp of de plafondverlichting.

Steken ze een simpel waskaarchaan.

Ocht een kaars.

Ja, een open flam.

En dat dus tussen meeterslangen reken vol met extreem brandbare tuilen zijde kant.

De stond waarschijnlijk ook herlak in de buurt.

Je voelt de katastroven gewoon aankomen als je dat hoort.

Nou ja, die kaars valt dus om.

En de hele situatie escalert echt binnen enkelste konden.

Die inbreken raak hem natuurlijk compleet in paniek, zo vlucht het pand uit.

En laten gewoon een inferno achter.

Honder de jurken vergaan letelijk in de vlammen.

Verstrikkelijk.

Het is echt hartverschuld.

En het is vooral dat je beseeft dat veel van de jurken overledig afmetaald waren door klanten.

Bruiden die, zeg maar de volgende week hun droomjurk zouden ophalen,

die heel de letelijk niet meer over.

Het voelt echt als een zin uit een slechte slapstik film die op eens ontspoort in een snoeie harddramen.

Precies dat.

En als je dan als ondernemer, de volgende ochtend voor dat pand staat,

je ruikt die misselijk maken de geur van natte als,

je ziet je een zwart geblakker de ramen.

Ik probeer me echt voor te stellen hoe je op zo'n moment u er ook nog de kracht vindt om door te ademen.

Dat is bijna niet op de vatten.

Maar wat ik dan wel weer fascinerend vind aan dit verhaal is,

hoe ongekend snel de duw hoog gepakt werd.

Je zou toch echt denken dat een groot is dat anonym is.

Dat je is nog gewoon onzichtbaar bent.

Ja, maar dat is dus een heel veel voorkomen de illusie over de anonymiteit van de grote stad.

Zoals je logen noemen dit wel eens het eis aan de Street Principe.

Oog op straat?

Ja.

En stad is eigenlijk nooit helemaal leeg of blind.

De visieke ruimte van een drukke winkelstraat,

betekent dat sociale controle constant zijn onzichtbaar aanwezig is.

In dit specifieke geval zat er een bewaker in een kantorpant aan de overkant van de straat.

Ah, tevallig.

Ja, die zacht dat vlakkende licht van die brand voelde direct dat het niet klopte.

Veelende de vluchtende jongens met zijn telefoon en belde de brandweer.

Binnen 24 uur waren ze gewoon al garisteerd.

De stad observert altijd.

Bizar, hoe dat werkt.

En diezelfde stad of diezelfde gemeenschap eigenlijk,

laat ze gingen dag herna van een kant zien die we in het nieuws veel te weinig horen.

De straat transformeerde compleet.

Zeker.

Het was heel bijzonder om in de bronnen te lezen.

Ja, oude klanten kwamen spontaan bloemen brengen.

Een buurvrouw besloot om een gigantische appeltaart te bakken.

Dus die penetrante, bittere stank van roet werd letterlijk weggedrukt door de geur van warme appels en kaneel.

Een heel krachtige contrast is dat.

Absoluut.

Maar het moment dat mij tijdens het inlezen echt even stil deed vallen,

er stond dus een bruid voor de winkel te huilen.

Haar eigen al betaalde jurk was totaal verwoest,

maar ze huilde helemaal niet om zichzelf.

Ze pakte me wel vast en zei iets in de trant van,

jij hebt mij hier altijd zo mooi gemaakt, nu ga ik jou helpen.

Wow.

Ja.

En dat was geen loze kreet.

Want binnen een maand opende Willemijn gewoon alweer een nieuwe pop-upwinkel.

Het rook naar jasmijn dit keer.

Dat laat perfect zien hoe zo'n crisis als een soort katalisator werkt.

Het verbrandde letterlijk de platte, transactionele laag van de winkel.

Dus het ruilde geld voor spullen?

Exact.

Dat valt weg.

En het ligt bloot wat er psychologisch gezien eigenlijk altijd al onder zat.

Een sterksociaal netwerk.

Ja, prachtig.

Alleen, ik wil er wel echt even kritisch op inhaken.

Het herstel is mooi.

Maar Willemijn deed nou in een interview een uitspraak over de daders die bij mij toch wel flink schuurde.

Oh, welke uitspraak moet er je precies?

Nou, ze zei dat de jongens natuurlijk wel gestraft moesten worden,

maar dat ze tegelijkertijd hoopte dat ze er iets van zouden leren.

En later nog iets moois van hun leven zouden maken.

Ah, ja.

Ik las dat en dacht echt, kom op.

Is dit niet de ultieme vorm van toxische positiviteit?

We leven in de maatschappij van snelle veroordelingen,

de cancelcultuur, waar we eisen de hoogste straf,

haar hele levenswerk is geruïneerd door hun stommiteit.

Is die mate van vergevingsgezindheid dan niet gewoon pijnlijk naïef?

Het is heel begrijpelijk dat je dat als luisteraar in eerste instantie misschien als naïef bestempelt.

Omdat onze huidige reflex in de samenleving eigenlijk altijd escalatie is, meteen boos worden.

Precies, dat had geen zin.

Ja, maar als je net vanuit een psychologisch perspectief bekijkt,

is haar reactie juist een uiterst geavanceerde overlevingsstrategie.

We hebben het hier in de psychologie over de locus of control,

of de mate waarin je gelooft dat je zelf invloed hebt op je eigen leven.

Oké, een leg uit.

Nou, als Willemijn zich na die brand volledig overgeeft aan pure haat en bitterheid,

dan verwoesten die twee inbrekers niet alleen haar volledig en haar winkel,

maar ook haar mentale toekomst.

Ah, ja.

Dus door woeden te blijven geef je ze eigenlijk alleen meer macht over je leven?

Precies dat.

Door nadrukkelijk te weigeren om hen volledig te demoniseren,

kies zij heel proactief voor verbinding.

Ze bakent haar eigen wereldbeeld af.

Eigenlijk zegt ze feitelijk,

jullie hebben mijn stof en mijn muren vernietigd,

maar jullie krijgen nooit mijn vertrouwen in de mensheid.

Dat is inderdaad even krachtig, als je het zo stelt.

Ja, dat is absoluut geen naiviteit,

dat is een demonstratie van ongekende mentale autonomie.

Ze weigert het gewoon keihard om de rol van het passieve slachtoffer te gaan spelen.

Ze behoudt gewoon de regie over haar eigen verhaal.

Dat vind ik echt een ijzersterk inzicht.

En die weigering, om in de slachtofferrol te schieten,

de weigering om je tegenstander te reduceren tot een soort karikatuur,

dat motief, maar zagen we verrassend genoeg ook opduiken

in het tweede scenario uit onze bronnen vandaag.

Ja, een hele andere setting.

Geen uitslaande brand dit keer,

maar een politieke arena die op het punt stond,

figuurlijk te ontploffen.

We stappen vanuit die koude haagse winkelstraat een lokaal café binnen.

Waar het en dat verzin je niet, toevallig ook naar warme appeltaart en koffie ruikt.

Ja, de arena verschuift hier van fysiek herstel naar ideologisch overleven,

zou ik kunnen zeggen, maar de onderliggende menselijke dynamiek

die we zien is echt verbluffend vergelijkbaar.

Laat me even de scène voor je schetsen.

We zitten aan tafel met Wim en zijn dochter Nora.

Wim is een klassiek loyaal lid van de VVD.

Hij zit in dat café een beetje te mokken.

Het gaat over Boris, die slaapt thuis op mijn beste stoel.

maar zijn favoriete stoel heeft ingepikt.

Ja, die details maken dat altijd mooi.

Zeker. Maar hij zit er vooral omdat hij zich echt grote zorgen maakt

over de koers van zijn partij in de eerste kamer.

En even voor de helderheid of jij als luisterer nu wel

of niet iets met deze specifieke partij hebt,

wij zijn hier vandaag puur als toeschouwers om de sociologische dynamiek te observeren.

We kiezen nadrukkelijk geen enkele kant in dit politieke debat.

Goed dat je dat benadrukt. We kijken puurnaat gedrag.

Precies.

Maar het is gewoon fascinerend om te zien hoe zo'n abstracte interne richtingen strijd

heel gewone mensen op lokaal niveau ontzettend bezig houdt.

Zeker. En de context van die strijd is echt cruciaal om de frustratie

van Wim te begrijpen. De partijtop in Den Haag

gaat namelijk ook voor minister Mickey Adriaansens al min of meer naar voren

als de nieuwe leider in de eerste kamer.

Een hele veilige keuze, toch?

Ja, geprepareerd, de veilige keuze.

Maar plotseling staat daar Frans Weekers op om dat leiderschap op te eisen aan te vechten.

En wekers raakt daarmee echt een open zenuw binnen de partij.

Wat wilde hij precies anders doen dan?

Nou, hij signaleert dat de partij steeds meer leden verliest.

En hij trekt er uit de conclusie dat de deuren open moeten.

Zijn strategie is er een van brede dialoog.

We moeten met elke partij in gesprek durven blijven, pragmatisch zijn

en niet bijvoorbeeld al deuren dicht slaan voor mogelijke samenwerking.

En juist dat zorgt voor enorme kort sluiting bij trouwe leden zoals Wim.

Want zij voelen heel diep die existentiële angst dat als je maar

met iedereen mee praat en constant water bij de wijn doet,

uiteindelijk je eigen identiteit en je kernwaarde verliest.

Ja, waar sta je dan als partij nog voor?

Exact. Dat is het klassieke dilemma van eigenlijk elke politieke beweging

die onder druk staat.

Zoek je de oplossing in het verstrakken van je grenzen,

dus ideologische puurheid of juist in het oprekken van je grenzen.

Of het wel pragmatische samenwerking.

Moeilijk, maar goed, in dat café worden Wim en Nora dus uitgenodigd om aan te schuiven

bij een wat grotere tafel met lokale partijleden.

En daar is die discussie echt in volle gang.

Een vrouw aan tafel, Hanneke, breekt vol passie en felheid voor de koers van

Weekers en pleit voor meer ademruimte voor verschillende meningen.

En daar staat dan direct iemand anders tegenover.

Ja, direct tegenover haar zit een man die letterlijk met zijn vuist op tafel slaat hij.

Eist dat de VVD duidelijke lijnen trekt.

Hij roept, de kiezer moet verdomme weten waar de partij eindigt en de rest begint.

En dan, te midden van dat vuur, doet de dochter van Wim, Nora, iets heel briljants.

Dat was echt een fantastisch moment uit de verslaggeving.

Ja, ze is zelf niet eens partijlid, ze is gewoon mee voor de gezelligheid.

En ze luistert zo even naar dat verhitte debat over praten met tegenstanders.

Leunend naar haar vader fluistert ze: is luisteren dan iets anders dan toegeven?

Ja, die ogenschijnlijk zo simpele vraag ontleedt eigenlijk in vijf woorden

de volledige crisis van ons moderne politieke debat.

Ja, want als ik 's avonds naar het talkshow zitten kijken of op X zit te scrollen,

dan lijkt luisteren tegenwoordig bijna synoniem te zijn geworden met capituleren.

Het is totaal op performatief geworden.

Precies, de staat.

Je luistert helemaal niet meer om de ander te begrijpen.

Je luistert alleen nog maar om een scherpe one-liner te kunnen terugkaatsen,

puur voor de likes van je eigen achterban.

Als je de ander op tv ook maar een milimeter gelijk geeft, ben je eigenlijk al af.

Dat is dus echt de toxiciteit van dat gemediatiseerde debat.

In zo'n digitale of nationale arena is het vaak een binair spel, een soort gladiatorengevecht.

Jij wint of ik win.

Ja.

Maar hier aan dit specifieke tafeltje in het café, zien we heel mooi hoe fysieke nabijheid

die hele dynamiek plotseling doorbrekt.

Zoals je logisch gezien zou verwachten, treedt er namelijk een totaal ander mechanisme in werking,

zodra je de geur van andermans koffie ruikt.

En de kruimels of een bord ziet liggen.

Het wordt letterlijk menselijker.

Ja, dus spiegelneuronen activeren.

Het is biologisch gezien enorm moeilijk, zo niet onmogelijk,

om iemand die op anderhalve meter afstand zit en je net vriendelijk de suikerpot aangeeft,

volledig te ontmenselijken in een debat.

Wow, dat verklaart ook die hele ontspanning bij Wim.

Thuis op de bank in zijn eentje 's morgens had hij als een mening en natuurlijk als een groot schild opgetrokken,

maar nu hij daar fysiek zit, begint hij ineens een vraag te stellen.

Hij stopt met alleen maar zenden.

Ja, omdat de fysieke ruimte je simpelweg dwingt tot een soort sociaal contract.

Kijk, online kun je iemand heel makkelijk voor de gek houden,

maar in een lokaal café ontstaan er wel heel snel sociale repercussies als je je als een hork gaat gedragen.

Nou, kijk, iedereen kijkt je aan, dat is heel normaal.

Precies, dat dwingt tot nadenken.

Wim ervaart daar aan tafel dat je inderdaad kunt proberen om de logica van de ander te begrijpen,

zonder dat hij precies zijn eigen principes meteen overboord hoeft te kieperen.

En dat is dus de slotconclusie: er is geen goede keuze.

En dat is geen goede keuze, dat is er echt een je ontworstelen.

Maar we moeten nu echt even naar het absolute hoogtepunt van die middag in dat café.

Terwijl de gemoederen over strategische allianties soms heen en weer golven,

staat er midden op tafel een schaaltje.

Ah, ja, het schaaltje.

En daarop liggen nog zes droge biscuitjes

en precies één heel royaal in het oog springend chocoladekoekje.

En uren lang raakt werkelijk niemand dat koekje aan.

Al die ervaren politici die de mond continu vol hebben over moed en daadkracht,

deinzen ze gewoon terug voor dat ene koekje.

Waarom hebben de goeden het nakijken?

Totdat Nora zucht.

Langzaam naar voren leunt, heel droog dat chocoladekoekje pakt,

het door midden breekt en gewoon de helft aan haar vader geeft.

Een werkelijk meesterlijke non-verbale interventie.

Ik vond het echt de ultieme fysieke analogie voor compromissen sluiten.

Maar leg eens uit.

Waarom werkt zo'n kleine, bijna banale handeling,

nou zo'n zingevend effect op zo'n hele groep?

Omdat Nora hiermee fysiek ingrijpt in wat we in de speltheorie

een zero sum game noemen, een nulsomspel.

Oké, wat houdt dat in?

Nou, die politici aan tafel zaten mentaal helemaal vast

in de overtuiging dat elke overwinning van de ander

automatisch een verlies voor henzelf was.

En er is dus nog maar één leider in de Eerste Kamer.

Daar kan maar één koers de juiste zijn: alles of niets.

Ja, nog eens.

En dat ene overgebleven chocoladekoekje werd daarvan onbewust het symbool.

Het stond voor absolute macht.

Als iemand er eentje had gepakt,

had de rest zich gevoelsmatig ergens van beroofd.

Maar door het zonder aarzelen te breken en te delen,

laat Nora non-verbaal zien dat schaarste

en ook de strijd om je gelijk te halen vaak een complete illusie is.

Ze deelt gewoon de macht en opeens ontspant iedereen.

Exact.

Neurologisch gezien raakt dat de hersenen in de amygdala.

Je raakt al dat oeroude deel dat gaat over vechten of vluchten.

En het brengt de activiteit terug naar de prefrontale cortex.

De plek waar samenwerking, ratio en creativiteit zitten.

Het breken van dat koekje breekt letterlijk de illusie

dat politiek altijd een alles-of-nietsstrijd is.

Wat mooi.

De sfeer in het café ontspant daarna ook direct.

Er wordt weer gelachen,

de gesprekken gaan weer op een constructieve in plaats van heel defensieve toon.

En weet je wat het mooiste detail is?

Nou.

Toen Wim aan het einde van de avond met zijn hond ging lopen.

Wist hij eigenlijk nog steeds niet op wie hij nou ging stemmen?

Die onzekerheid was niet zomaar weggetoverd.

Maar hij kon die onzekerheid wel verdragen, toch?

Hij liep ontspannen naar buiten.

Hij beseft gewoon dat het belangrijker is om eerst het hele plaatje te willen zien

in plaats van direct je oordeel al klaar te hebben.

En als we die twee draden van vandaag nu echt samenvoegen,

We begonnen bij rokende puinhopen in een Haagse winkelstraat.

En we eindigen bij een gehalveerd koekje in een politiek café.

Wat is de diepere les die we hieruit kunnen meenemen?

Nou, als je even voorbij de specifieke feitelijke omstandigheden kijkt,

zie je dat beide situaties in de kern draaien om de weigering om je in te graven.

Willemijn weigerde zich in te graven in het slachtofferschap

en de pure haat jegens die inbrekers,

ze koos bewust voor het behoud van haar sociale verbinding

en dat leidde tot een hele snelle, hartverwarmende

fysieke wederopbouw van haar levenswerk.

En aan de andere kant zagen we Wim.

Die weigerde zich in te graven in zijn eigen politieke gelijk,

zodra hij daar fysiek met zijn tegenstanders aan tafel zat en echt ging luisteren.

Het afbreken van die halsstarrige vooroordelen,

of dat nu gaat om criminelen of om je eigen partijgenoten,

vereist eigenlijk dat je de controle durft los te laten,

dat je dus de kwetsbaarheid toelaat om te denken,

he, misschien zie ik het niet helemaal goed,

of misschien heeft de ander vanuit zijn perspectief ook wel begrijpelijk logica.

En dat begint bijna altijd in het kleine,

in de fysieke handeling,

het samendragen van de brokstukken van een winkel,

of samen weg te delen van een kop thee,

en een koekje.

Zodra we de mens achter het conflict weer leren zien,

wordt het probleem vaak opeens oplosbaar,

of in ieder geval bespreekbaar.

Wat een mooi en zinvol inzicht om mee te nemen uit deze bronnen.

We hebben vandaag gezien hoe een ogenschijnlijk onherstelbare ramp

kan uitmonden in een pop-upwinkel die ruikt naar jasmijn.

Puur dankzij een gemeenschap die weigert zielig te worden.

En we hebben gezien hoe de hoogspanning

van een best wel complex politiek hoeftlikt,

gewoon aan een lokaal tafeltje in een café

gedemonteerd kan worden door een open vraag

en een gebroken koekje.

Ik wil je enorm bedanken dat je er vandaag weer bij was

en je expertise wilde delen.

Heel erg graag gedaan.

En aan jou die luistert,

ik wil je niet zomaar laten gaan.

Ik heb een kleine gedachte voor je om op de kauwen

terwijl je zo meteen lekker verder gaat met je dag.

Denk er maar eens over na.

We schieten allemaal wel eens in die automatische wij-zijreflex.

Dat is menselijk.

Absoluut.

Maar welk muurvast conflict, welke stroeve of

compleet vastgelopen gesprek met een collega, een vriend

of misschien zelfs in je familie,

zou jij misschien op eens lucht kunnen geven.

Puur en alleen door een keer niet je tegenargument al

als een getrokken zwaard klaar te hebben.

Wat zou er nou gebeuren als je de volgende keer de stilte doorbreekt?

De ander echt even aankijkt

en gewoon besluit om samen dat ene symbolische

chocoladekoekje te breken.