Jouw week in het Nederlands: 8 t/m 15 november

Ja, en dan weet je precies wat je gaat zien.

Precies, de eerste paar pagenaars staan helemaal vol met die perfecte gepozeerde familie photos.

Iedereen lacht een beetje stijfjes naar de camera.

De kleding is netjes gestreken.

Ja, het haar zit helemaal perfect, maar heel eerlijk.

Dat zijn dus de foto's waar je eigenlijk het snelst voorbij plaatert.

Ja, ze zijn mooi, maar ze zegt je eigenlijk helemaal niks.

Precies.

De echte denkwaardige beelden de foto's waarbij je het wel hard op brint lachen of direct een anecdote wilt vertellen.

Dat zijn de momenten waarop er net iets mis gaat.

Zoals omhengt die koffie most.

Ja, de foto waar omhengsen koffie over de tafel klet gehoord.

Of die ene groepsvoto waar de helft van de mensen net de andere kant opkijkt, omdat de honderen met de worst van doorgaat.

Of dat de regen plotseling begint te stromen tijdens een barbecue?

Ja, en iedereen rennen met boordenbouw over z'n hoofd naar binnen.

Kijk, dat zijn de foto's waar de echte verhaal achter zitten.

En welkom.

Vandaag duik we in precies die momenten.

En dat doen we aan de hand van een paar hele fascinerende bronnen.

Zeker weten, we hebben een verzameling teksten die we gaan uitvluizen.

De missie van vandaag voor ons en voor jou, als jullie meeluist het, is onderzoeken hoe alle dag ze tegenslagen en onverwachten weningen de beste verhalen vormen.

Ja, en we buigen ons over een mooie mix.

We hebben een literaire update van begint of ember 2020.

Een verslag van een fietsdog door de duinen in de lente en een ronduit gaotische stranddag in de zomer.

Ja, het is echt net als dat foto al bijm van net.

Maar om echt te begrijpen hoe dit soort dagelijksverhalen werken, moeten we eerst even kijken naar de teorie van verhalen vertellen.

Klopt. En die teorie vinden we dus heel mooi terug in de literaire update van deze week.

Ja, laten we daarmee beginnen.

In die wekenlijks update van 1 tot 8 november zagen we een paar titels van besprekkingen voorbij komen.

En de onderwerpen die daarin behandeld zijn die zeggen ook genoeg over de teorie van een goed verhalen.

Het waren drie specifieke stukken toch?

Ja, de eerste was Nederlandse schrijfers, de uitgever die niet kom opdagen, de tweede gingen over een boekenclub en die heten de boekenclub en de vergetenbladwijzer.

En er was er ook een overpoeie zie.

Klopt.

De derde heten gedichten, ruim overreden en als je daar met een beetje een analytische blik naar kijkt dan zie je dus directe rodentraad.

Nou, ze klinken voor mij alle drie als een soort minitragede, zeg maar, de ter onbrekt elke ziens.

Ja, en dat is het hart van de zaak.

Het is een heel klassiek vertelmegenisme.

We noemen dat het principe van de afwezenheid iets onbrekt en juist die leegte die afwezenheid dwingt een reactie af.

Oké, dus in het eerste stuk onbrekte uitgeven.

Precies, een stoel in een café die leeg blijft op een moment dat er een hele belangrijke afspraak staat.

Het verhaal begint pas echt als dat oorspronkelijke plan in duigen valt.

En bij die tweede is het een object dat onbrekt?

Ja, de vergetenbladwijzer.

Wat letterlijk betekent dat iemand de draad van het verhaal kwijt is en moet gaan zoeken.

Hoe.

En bij die derde, ruim of reden, proef je de afwezenheid van structuur of misschien juist wel de afwezenheid van logica in een gedicht.

Maar wacht even, waarom zijn we toch zo gefasineerd door dingen die onbreken of gewoon fallig kan mislukken?

Hoe bedoel je?

Nou ja, is perfectie dan echt zo saai in de literatuur?

Ik bedoel, we plannen in onze eigen leven alles tot in de puntjes.

We gebruiken agenda apps, we checken er roentenplannen voor, we vertrekken.

Zet dat je niet in de file komt staan?

Ja.

We willen juist geen conflict, we haten vertraagging.

Als we dat in de realiteit zo krampachtig vermijden, waarom trekt ons in verhalen dan wel aan?

Omdat ons brein fundamentaal werkt als een soort voor spelingsmaschinen.

Nure logisch gezien zijn we continu aan het berekenen wat erin volgende seconden gaat gebeuren.

Oké, we zijn continu aan het voorspellen.

Ja.

En als je een voorspelling na het loos aansluit op de realiteit, vooral geen file en rischijnvielen,

dan ga je brein in een soort spaarstand.

O, er is geen probleem om op te lossen.

Nee, er is geen kochnitieve vrijving.

En als er geen vrijving is, wordt er ook geen rennering aangemaakt.

Perfectie is saai omdat het voorspelbaar is, weet je?

En voorspelbaarbaar wordt dus niet opgeslagen.

Precies.

Pas op het moment dat de realiteit afwijkt van de verwachting.

De uitgeven komt niet op dagen of file is in een 20 kilometer lang.

Dan schrik je brein wakker.

Dan moet je neus gaaklen.

Ja, we moeten probleem om te lossen, emoties verwerken, in actie komen.

Dat is het moment waarop een gewone ervaring verandert in een rennering.

En dus in een verhaal.

Nou, en dat brengt ons naatloos bij onze tweede bron.

Want dat teoretische literaire principe zagen we echt perfect terug in het echte leven.

In dat verslag van die fietstocht.

Ja, het verhaal van zannen en daarn.

Dat is een schitterende illustratie ervan.

Zeker.

Het is de eerste warme zaterdag van Maart.

Het heeft geloof ik de hele week geregend.

Klopt.

Dus de belofte van de lente hangt echt in de lucht.

En het zal nu even over de buurman Daan gaan, die zin heeft om lekker een fietstocht door de duinen te maken.

De verwachtingen zijn hoog weet je wel.

Het is heerlijk weer, zonnetje, perfect plan.

Maar het gaat eigenlijk al meteen mis.

Voor dat ze überhaupt weg zijn.

Ja.

De ellende begint al bij de voordeur.

Sanne staat al tien minuten te wachten.

En als daan dan eindelijk buiten komt.

Blijkt dat hij zijn fietssleutel niet kon vinden.

Precies, die lag onder een stapel oude kranten.

De ellende begint dus al thuis.

En als ze dan eenmaal op de fiets zitten, merk je dat de kloof tussen Sannes plan en de realiteit alleen maar groter wordt.

Want Sanne zit helemaal in die vrolijke lentevibe.

Ja, ze heeft zelfs broodjes kaas en een thermoskan koffie ingepakt voor een picknick, heel idyllisch.

Maar de fiets van daan, dat is een ander verhaal.

Daans fiets is eigenlijk de fysieke manifestatie van de realiteit die weigert mee te werken.

De ketting piept onheilspellend en zijn achterband loopt heel langzaam leeg.

En Sanne probeert het in het begin nog echt een beetje te negeren.

Ze heeft echt zo'n geforceerd optimisme van: we fietsen gewoon rustig aan.

Ja, ze weigert de hapering te accepteren.

Haar verlangen naar die perfecte picknick in de duinen is gewoon te groot.

Ze wil dat perfecte plaatje vastleggen.

Maar goed, terwijl ze verfietsen en die ketting blijft piepen, gebeurt er wel iets bijzonders.

Ja, de focus verschuift.

Door dat die fiets niet meewerk gaat de snelheid eruit, de focus gaat van de bestemming, die peknik, naar de rij zelf.

En die vertraging brengt het gesprek op een veel dieper spoor.

Dan begint Daan over vroeger te vertellen, toch?

Ja, aan een heel kwetsbaar, nostalgisch verhaal over zijn vader.

Daan fietste vroeger elke zondag met zijn vader door diezelfde duinen.

En ze reden op zijn oude omafiets met een mand voorop, toch, om eieren te halen bij een boerderij.

Klopt.

Maar toen Sanne vroeg waarom ze daarmee gestopt waren, viel het even helemaal stil.

Ja, dat was echt een moment.

Zijn vader werd ziek.

De zondagen stopten abrupt.

En dan zegt dan iets wat echt de emotionele kern van dit verhaal is.

Hij zegt: soms verdwijnen dingen gewoon zonder dat je het doorhebt.

En dan zegt Daan dat, hoor, denk je wel: wow, dat is eigenlijk prachtige symboliek.

Hoe doe je dat precies?

Nou ja, hij zegt: soms verdwijnen dingen zonder dat je het doorhebt.

Is die langzaam leeglopende achterband dat niet gewoon de perfecte fysieke metafoor voor dat gevoel?

Oh, op die manier, ja, absoluut.

Het illustreert hoe tradities of de tijd met iemand langzaam uit ons leven ontsnappen.

Je fietst door, je voelt het zwaarder worden, maar je stopt niet tot de band echt helemaal plat is.

En de timing daarvan in dit verhaal is ongekend, want hij zakt op het moment dat Daan dit vertelt,

stopt Sanne om een foto te maken van de bloesem.

Ze wil nog steeds dat perfecte plaatje.

Ja, en precies op dat moment stopt die fiets er definitief mee.

De achterband loopt leeg met een laatste zucht.

Het grote plan is mislukt, de duinen zijn onbereikbaar.

Maar het mooie is dat ze helemaal niet boos worden.

Sanne vraagt naar de fietspomp en ze roept nog: onder de broodjes.

Voorzichtig, anders wordt de kaas warm.

De warme kaasja.

Dat detail is briljant.

Dat detail is briljant.

Het haalt de zwaarte er direct weer af.

Precies.

Ze hebben een veel beter moment dan wanneer ze gewoon stilletjes een broodje in de duinen hadden gegeten.

Maar goed, van de stille melancholische duinen maken we een nogal abrupte sprong.

Nou, een situatie met een hele andere energie.

Ja, zeg het wel.

We gaan naar de bloedhete hitte van een zomerse dag in Scheveningen, onze derde bron.

Het is 25 graden in juni en we stoppen in het verhaal van Lisa en Mark.

En net als bij die literaire theorie zien we ook hier dat een ontbrekend object

de dynamiek compleet bepaald.

Ja, want waar Sanne en Daan soort nostalgische rust hadden, is het bij Lisa en Mark

één en al herkenbare ergernis.

Mark is in het begin echt de belichaming van weerstand.

Oh, man, ja.

Ze banen zich een weg door dat hete zand.

Lisa zoekt een plekje bij een paal, maar Mark wil het niet, want daar staan alle fietsen.

En als ze dan zitten, is er weer een krijsend kind in de buurt.

Hij moppert aan één stuk door.

En dan is hij die nieuwe fles eist in de koelbox waar hij voor moet oppassen.

Maar dan komt het grote conflict.

Lisa is de zonnebrand vergeten.

Ja, ze graaft in de tas en beseft dat het flesje nog thuis ligt.

En het mooiste detail, het ligt op het aanrecht.

Ironisch genoeg naast de sleutels.

Een hele grappige parallel met die fietsleutels.

Weer die sleutels, ja.

Weer zo'n alledaags voorwerp dat ontbreekt en een hele kettingreactie veroorzaakt.

Mark weigert nu in de zon te zitten, zijn nek verbrandt al.

Dus hij trekt zich terug in de schaduw en het plan moet op de schop.

Wat er dan ontstaat, is een geweldige onderhandeling.

Ja, een prachtig compromis.

Lisa beseft dat ze zonnebrand moet gaan halen op de boulevard, maar ze moet Mark omkopen.

Met een eisje.

En niet zomaar één, hij eist een dubbele bol en geen kinderachtige vernielingen.

En als tegenprestatie belooft Mark ondanks het stinkkoude water in juni dat hij naar de boei zal zwemmen.

Net als in augustus vorig jaar, ja.

Maar als ik dat zo lees, dan klinkt Mark in het begin echt als een enorme klager.

En mijn opmerking over de fietsen, het zand, het kind, is niet gewoon de menselijke versie van die piepende fietsketting.

Want het is heel mooi gezegd.

Ja, hij stribbelt enorm tegen, maar uiteindelijk beweegt hij wel mee.

Precies.

En wat je hier goed moet inzien, en dit leg ik ook graag uit aan jou, waarde luisteraar,

is dat deze kibbelende dynamiek juist wijst op een enorm diepe vriendschap.

Oh hecht.

Ja, net als bij Sanne en Daan, vormt die kleine tegenslag, de vergeten zonnebrand,

het perfecte decor voor speelse onderhandeling en verbinding.

Mensen mopperen alleen zo vrij uit bij mensen, bij wie ze zich helemaal veilig voelen.

Ah, dus als hij met een collega was geweest, had hij dat niet gezegd.

Dan was hij beleefd gebleven, nog niet verbrand.

Nu gebruikt hij het voor een spelletje.

Het gaat in dit verhaal helemaal niet om het strand of het zwemmen, het gaat puur om de interactie.

Dus ook hier breekt de imperfectie eigenlijk de automatische piloot, als Lisa de zonnebrand

wel had gehad.

Dan had hij zich ingesmeerd, maar was hij gaan liggen en in slaap gevallen.

Een voorspelbare, passieve, saaie stranddag die hem doet vergeten waarom hij er was.

Exact.

Wow, nou we hebben echt ontzettend veel besproken.

Als we nu alles met elkaar verbinden voor de luisteraar.

Dan is er een hele duidelijke conclusie, of het nu gaat om een uitgever die niet opdaagt in een boek.

Een kapotte fiets in de frisse duinen of een vergeten fles zonnebrand in hete omstandigheden.

De rode draad is dat onze mooiste verhalen ontstaan in de marge van onze mislukte plannen.

Ja, de momenten waarop we echt contact maken met andere die vinden plaats als de realiteit afwijkt

van de verwachting.

En waarom is dit nou zo belangrijk voor jou als luisteraar om te beseffen?

Omdat we leven in een wereld die, laten we eerlijk zijn, compleet geobsedeerd is door perfecte

planning.

Ja, we willen elke verrassing uitsluiten.

Precies, maar deze bronnen leren ons dus dat imperfectie verreweg waardevoller is.

Het levert de herinneringen op die blijven hangen.

En dat brengt me bij een laatste gedachten.

Een nieuw perspectief om over na te denken, voor als je straks weer verder gaat met je dag.

Ik ben heel benieuwd.

Wat als we?

Van of nu?

Elk klein obstakel, een gemiste trein, een vergeten portemonnee bij de kassa, een plotselinge regenbui,

niet meer zien als een irritante vertraging.

Maar als een kans.

Precies, als het noodzakelijke startpunt van je volgende goede verhaal.

Dus de vraag is, welk avontuur begint er voor jou, de volgende keer dat er iets grandioos mis gaat.

Dat is een hele mooie gedachten om mee te nemen.

Ja, toch?

Het was een fantastische verkenning.

Heel erg bedankt voor het meeluisteren en meedenken met het gesprek.

We vonden het heerlijk om dit weer samen uit te zoeken en heel graag tot de volgende keer.