Verdieping: 19 oktober

wat is dan eigenlijk de eerste biologische reactie van je berein?

Nou ja, je zou denken dat je direct in de empathie schiet,

of dat je puren paniek voelt over hoe kwetsbaar het leven is, toch?

Precies, maar geloof het of niet.

Het aller eerste instinct van je hersenen is misschien wel om de focus

om middelijk te verlegen naar, zeg maar,

hoe warm de koffie mok is die je op dat moment vastuit.

Ja, en dat klinkt op het eerste gezicht natuurlijk volstrekt absurd

bijna sociopatie zelfs.

Ja, echt wel.

Maar kijk, als we onder de motorkap van ons bewust zijn kijken,

dan ontdekken we dat die potselingen obsessie met een heterkop koffie,

helemaal geen teken van onverschilligheid is.

Nee.

Nee, het is echt een fundamentale, neurologische overlevingstrategie.

Het is de manier waarop je bruin voorkomt dat het kortsluiting maakt,

maar neem we met de groelijkheden van de wereld geconfronteerd worden.

Welkom bij deze nieuwe, diepgaande verkenning.

We zijn ontzettend blij dat je er weer bij bent.

En vandaag liggen u dus geen zware, akademische proefschriften voor ons op tafel.

Gelukkig niet, nee.

Nee, we hebben vandaag een stapelbronnen die op het eerste gezicht zo banal zijn,

dat je je afvraagt waarom ze überhaupt bespreken.

Ja, het zijn letterlijke uitgeschreven gespreksverslagen.

Klopt.

Van drie dood gewoon een collega's.

We noemen ze voor het gemaakt even Rick, Sophie en Dan.

We kijken gewoon over een schouder mee tijdens hun lunchpouzes

in een villekeurig kantoorkoekendje.

Precies, ze eten een broodje kaas, ze slurpen van een koffie.

En onder tussen bespreken ze dus de baanzin van de dagelijks nieuws.

En de missie van onze analyse vandaag is eigenlijk fascinerend.

We gaan ontzijferen hoe gewone mensen

extremen nieuwsberichten verwerken.

Ja, terwijl ze tegelijkertijd hun dagelijks houtine proberen vast houden.

Laat het even ontleden.

We duiken direct in de logboeken, want het begint allemaal

wanneer Rick de groep konfronteert met zwaar nieuws.

Hij leest een bericht voor over een brand interneus.

En we hebben het hier niet over een pullebak die in de fik staat.

Nee, het is een compleet drama.

Er is een man omgekomen in de vlammen.

Mensen zijn hun huis kwijt door enorme rook en vuurschaden.

Ja, en de groep reageert in eerste instantie, zoals je verwacht.

Ze erkennen de ernst.

Ja, ze benoemen de inzet van een brandweer.

En Sophie zegt letterlijk dat ze zich niet blijvelt.

Wat logisch is.

De religie tijd van mensenlijk leiden staat in eens midden in die tegelverlichte keuken.

Maar wacht even, de verslagen laten dus zien dat die empathie

echt extreem kort duurt.

Want direct na dat Sophie zegt dat ze zich niet blijvelt, antwoord Rick.

En dit verzin ik niet, maar koffie.

Ja, bizarre hè.

Heel bizarre.

Binnen en een oogwijk schiet tussen van existentielen rauw naar fysiek kom voor.

Daan vertel dat hij zo'n koffie zwaart drinkt, dan klagen ze over de kouw buiten.

En ineens hebben ze een discussie over dikke winterjassen en de warmen schaal van Sophie.

Ja, de overgang is echt razend snel.

Ik moet hier even een advocaat van de duifelspeelor.

Dit klinkt toch gewoon als botten onverschillenheid.

Iemand is doodgebrand en jij praat over je schaal.

Ja, wat die je fascinerend is, is dat het er absoluut uitziet als onverschilligheid.

Maar neurologisch gebeurt er iets totaal anders.

Oké, leg uit.

Kijk, als je hoort over een fatale brand registreert je amichtelaar direct een dreiging.

Je wordt geconvaltierd met je eigen stervelijkheid.

Dat veroorzaakt een enorme pik-instresswamone.

Dus je brein raakt eigenlijk in paniek?

Precies.

En als je dat niet afreemt, zou je bevriesen.

Wat Rick en Sophie doen door directe focus op koffie en schaalse?

Is het creëren van een sinduigelijke override?

Een fysiekschild eigenlijk.

Ja, de hitte van de m'n koffie, de wol van een schaal.

Dat zijn prikkels die je brein vertellen dat je op dit moment hier in deze ruimte veilig bent.

Dus die hitte koffie en die schaal zijn hun emotionele panzer tegen die eiskouderwind van het nieuws?

Exakt.

Ze houden de grote tragedie op een afstand door zich te verankeren in het nu.

Echt interessant voor jou om eens op te letten.

De volgende keer dat je in de auto luistert naar heftig nieuws.

Misschien kan je onbewust wel harder in je stuur.

Ja, je zoekt naar fysiek bewijs van veiligheid.

Maar er is wel één ding in dat sjaalgesprek dat met waar zit.

Sophie heeft een sjaal, maar Rick weigert erin te dragen.

En hij zegt erbij, ik ben een man.

Een man heeft geen sjaal.

Ja, klassiek.

Is dat niet gewoon misplaatste macho-cultuur.

Waarom weigert hij die sjaal op dat moment?

Is dat oncontroleerbaar te houden als het nieuws je zo machteloos laat voelen?

Helemaal juist.

Denk aan die brand.

Die slaat willekeurig toe, je hebt er nul invloed op.

Ricks weigering om een sjaal te dragen is een krampachtige poging

om een illusie van controle te herwinnen.

Oh wow.

Dus hij bewijs dan zichzelf dat hij de elementen kan trotseren?

Ja, de onbewuste logica is: die man in Terneuzen was kwetsbaar,

maar ik kan deze kou aan, zonder sjaal.

Heel irrationeel eigenlijk.

Dat is het zeker, maar het helpt hem om de micro-realiteit in de hand te houden.

En dan de climax van dit lunchmoment.

Dan haalt Daan nieuwe koffie en ze besluiten te proosten.

Ze proosten op de lunch en Rick voegt daar nog aan toe: op de hulp voor mensen.

En daarmee is de brand afgesloten.

Dat is echt een cruciaal ritueel.

Waarom proosten ze daar specifiek op?

Omdat je niet tegelijkertijd diep kunt meeleven met slachtoffers

en rustig van je boterham kunnen genieten.

Dat botst in je hoofd.

Door de proost op de brandweer sluiten ze het slechte nieuws netjes af.

Ze besteden de verantwoordelijkheid uit.

Precies. De goede mensen lossen het op.

Wij kunnen door met ons de dag.

Fascinerend.

Maar goed, we stappen over naar deel twee,

want waar de brand een onvoorspelbare ramp was,

houdt Rick er even later een bizarre bericht aan over een moedwillige menselijke slechtheid.

En dat trekt dus een compleet ander mechanisme.

Ja, het is echt een absurd verhaal.

Een man maakt eten voor kinderen, maar verfde dit met echte muurverf.

De kinderen werden ziek, de politie grijpt in en een strenge rechter geeft de man

een levenslange gevangenisstraf.

Het is pure absurditeit.

Een inbreuk op het basisvertrouwen.

Hier wordt het dus pas echt interessant,

want de reactie van de groep is niet een fysiek schild, zoals bij de brand.

Ze slaan om naar pure zelfreflectie op hun eigen eten.

Ja, de werkelijkheid wordt letterlijk getest.

Zo kijkt hij naar haar theewater en zegt dat er geen kleur in zit,

en dat haar brood bruin is,

dan inspecteert Daan zijn gele banaan en Rick zijn rode appel.

Ze concluderen dat hun kleuren natuurlijk en dus veilig zijn.

En ze wensen elkaar smakelijk eten.

Het is ongeveer kinderlijk, toch?

Ja, het klinkt haast oer-instinctief.

Je hoort over giftig eten en kijkt meteen naar je eigen brood.

Is dit naïviteit of een briljante psychologische truc om weer te kunnen ontspannen?

Als we dit in een breder perspectief plaatsen,

is het absoluut een cognitieve truc.

Het heet reality testing.

Reality testing.

Ja, het nieuws introduceert iets volstrekt onlogisch, eten met muurverf.

Je brein kan die absurditeit niet zomaar verwerken.

Dus het raakt in de war over wat nog veilig is.

Klopt.

En dus zoeken ze wanhopig naar bewijs dat de natuurwetten in hun kantoorkeuken

wel nog gelden.

Bananen horen geel te zijn, appels rood.

Dus door die letterlijke kleurinspectie bezweren ze eigenlijk hun angst?

Ja, ze scheiden daarmee de stoute buitenwereld van hun eigen lieve kantoorwereld.

Daan zegt later ook letterlijk in het gesprek: wij zijn niet stout, wij zijn lief.

Oh, wow.

Dus het slechte is daar en het goede is hier.

Ze bouwen verbaal het muurtje om zich heen.

Precies.

Voordat je überhaupt verontwaardiging over de daad kunt voelen, moet je brein eerst 100 procent

zeker weten dat je niet zelf vergiftigd bent.

Nou, nou, al die dood en misdaad heeft dat brein dus blijkbaar dringend behoefte aan positiviteit.

Want richting het einde van de lunchpauze voel je een totale omslag in de gesprekken.

Ja, dan moet er hersteld worden.

Rick introduceert een hartverwarmend verhaal over Max, een grote bruine hond die een blinde man helpt.

En ineens openen zich de sluizen voor vrolijke onderwerpen.

De timing is perfect.

Het zenuwstelsel eist op dat moment echt herstel.

Daan begint het over de hond van zijn buurman, Boris, die lief is en niet veel blaft.

Sophie vertelt over de witte kat van haar buurvrouw, Poes.

En dan wil Daan ineens zelf een hond omdat hij van wandelen in het park houdt.

Het wordt heel gezellig allemaal.

Ja, sterker nog, het leidt tot een gesprek over bomen.

En over eenden in de vijver die kwaken, kwaak, kwaak, zeg.

Ze drinken hun koffie en thee op, concluderen dat suiker ongezond is, maar wel lekker, en gaan weer aan het werk.

Het is echt schitterend om te zien.

Dus wat betekent dit allemaal?

We hebben een perfecte spanningsboog.

Ze eindigen letterlijk bij eendjes die kwaak kwaak zeggen.

Is dit soort droevig nieuws echt essentieel voor onze productiviteit?

Dit roept een heel belangrijke vraag op over waarom we nieuws delen.

Hadden ze weer aan het werk gekund als ze waren geëindigd bij die brand in Terneuzen?

Vrij wel onmogelijk.

Dit toont de noodzaak van balans aan.

Wat wij hier zien heet sociale coregulatie.

Hoe werkt dat precies?

We delen dat soort rampenieuws met collega's niet om informatie te verzamelen.

We doen het voor emotionele regulatie en sociale verbinding.

Dus niet om de expert uit te hangen over branden of misdrijven?

Nee, door samen de diepte van die tragedie te benoemen, ervaren ze gedeelde kwetsbaarheid.

De stress gaat omhoog, maar je moet die weer omlaag reguleren om weer te kunnen werken.

En dan is daar hond Max.

Precies, dat onschuldige kwaak kwaak van de eenden en die banale discussie over koffie en suiker.

Dat brengt de hartslag omlaag.

Ze troosten elkaar door te bevestigen dat de wereld ook nog uit huisdieren en parken bestaat.

Zonder die eenden was het middagprogramma op kantoor in de soep gelopen.

Absoluut. Het is neurologische nazoorg.

Het is echt zo'n fascinerend inzicht.

We naderen het einde van deze verkenning en ik denk dat we een hoop hebben geleerd over onszelf.

Ja, we gebruiken allemaal dagelijks dezelfde instrumenten als Rick, Sophie en Daan.

En dat is precies wat jij als luisteraar hieruit kunt meenemen.

De volgende keer dat je tijdens je lunch door het nieuws scrolt en gruwelijke koppen ziet, let dan eens op je eigen gedrag.

Het is echt een aardigheid dat is te observeren.

Ja, let eens op hoe je je eigen kopje koffie of je broodje gebruikt om jezelf te aarden.

Om jezelf te herinneren aan je veilige omgeving, wanneer de buitenwereld te overweldigend wordt.

Het is geen egoïsme. Het is je brein dat gevaar op afstand houdt.

En dat roept wel een wat prikkelende, provocerende gedachte op om mee af te sluiten.

Als we onszelf erin trainen om de ergste tragedies van de wereld te verwerken in de tijd die het kost om een boterham met kaas op te eten,

maakt dit constante nieuwsaanbod ons dan echt beter geïnformeerde wereldburgers?

Of zijn we ongemerkt gewoon experts geworden in het razendsnel negeren van de realiteit, zodra onze pauze voorbij is.

Eens zo'n mooie gedachte om over na te denken.

Absoluut. We laten het aan jou om daarover na te denken.

Bedankt voor het luisteren en tot de volgende keer.