Verdieping: 2 t/m 4 november

Nou, volgende etavond zeg maar.

Precies, een grote etavond.

En het is dus ook de exacte lengte van het rubberbootje, waarin onlangs 6 kinderen de noordse

probeerde over te steken.

Echt onvoorstelbaar.

Ja, midden in de winter, bij eiskoutwater en een wind die ook nog eens de verkeerde kant

opstond.

En kijk, bedenk dan even wat jij deed op die bewustendag.

Misschien bouwden je wel dat de trein 5 minuten vertraging had.

Of dat de verwarming het niet deed in de kopee?

Ja, of dat.

Of je was er trots op dat je de kou trotserde voor een wandeling met zo'n goedkope meeneemkoofie

van de supermarkt om 2 euro te besparen?

Ja, herken maar wel.

Terwijl wij ontdelen over dat soort dingen, speelden zich voor de kust van Zeeland een levensgevaarlijk

drama af.

Vanaag duiken we in dat huifringwekkende incident.

En we gaan dat koppelen, aan een geburtening op het wereldtoneel.

Ja, een heel ander teneel eigenlijk.

Precies, namelijk.

Het ingewikkelde mondiale debat rond koning Charles en historische excuses over slavernij

wij.

Welkom bij deze uitgebreide analyse.

Het lijken twee totaal verschillende werelden, maar we gaan dus ontdekken dat ze verbonden

worden door een ijzersterk meegenisme.

Klopt.

Een meegenisme draait om kwetsbaarheid, machteloosheid en de ongemakkelijke vraag, ja hoe

vind je ons maatgepij dat werkelijk verantwoordelijkheid nemen?

Of die juist ontlopen, precies of weglopen voor die verantwoordelijkheid.

En om dat meegenisme bloot te leggen, moeten we even verder kijken dan die nieuwskoppen

die je normaal gesproken in 30 seconden schijnt op je telefoon.

Precies, we moeten er echt in duiken.

Ja, we moeten echt ontleden hoe deze systemen werken.

Want achter dat veel te kleine bootje op de Noordzee en ook achter de zongevulde gewogen

woorden van zo'n forst in Kenia of een Suriname, dan gaan echt gigantische juridische en

bureaucratische structuurers gauw.

Ja, dat zie je aan het buitenkant niet.

Nee, helemaal niet.

En als je die structuur eenmaal begrijpt, dan ga je het nu dus hopelijk fundamentaal anders

lezen.

Nou, laten we dan direct bij dat bootje voor de kus van Zeeland beginnen.

6 mensen, allemaal minder jaren dus, onderschep door de kustwacht en wat ik hier simpel

we gewoon niet kan bevatten.

Nee, het is piezer.

Kijk, de Noordzee is geen rustige recreatieplas, zelfs grote verbooten hebben daar soms moeite

met de golfslag.

Hoe belanden 16ers in Godstnaam in een oplastbootje van 3 meter.

Wie verkoopt ze dat idee?

Nou ja, je moet je dus echt realiseren dat we hier te maken hebben met een miljardenindustrie.

Een industrie die keihard inspield op puurde wel een hoop.

Ja, misprek maken van de situatie.

Deze jongeren zijn vaak niet ouder dan de 15 of 16 jaar en die krijgen dan een prachtig

verhaal voor geschoten tot over familie en londe, over een land waar alles beter is en waar

ze direct aan het werk kunnen.

Dat is de reddingslijn, die ze wordt voorgehouden.

Maar de realiteit is anders.

Tot al anders.

Het veganisme draag er is echt eising weg en zakelijk.

Je kunt zo'n smokkel netwerk eigenlijk het beste vergelijken met een soort illegaal French

Huy's model.

Wacht een French Huy's?

Zoals een vast voetketen of zo?

Ja, zeker de zin wel ja.

Kijk, de top van de pyramiden, zeg maar de grote netwerkbasen, die bevinden zich vaak

in landen zonder uitleverningse dragen.

Oké, dus lekker veilig verweg.

Ja, buiten schot.

Zij bezitten de infrastructuur, dus de contacten, de roeters en vooral geldnetwerk.

Het zijn verkoop als het waar een soort pakket aan lokale tussupersonen.

Wat zijn dan de French Huy's neemers in?

Wat kan we het Frankrijk of België?

En wat doen die dan?

Nou, die tussupersonen kopen volgens via vagen websites, vaak het China, hele goede kopen

en totaal niet zewaardige bootjes in.

En motoren.

En die wordt er dan in losse onderdelen naar Europa verschet.

Ja, ja.

En die lokale tussupersonen zetten die dan die kinderen op die bootjes.

Vaak niet eens zelf.

Ze huren daar weer laagplaatsen, de loopjongens voor in.

Ah, natuurlijk.

Ja, of ze dwingen gewoon een van de migranten zelf, van die buitenboordmotor te bedienen,

zoals van een ruil voor een gratis overtocht.

En dit hele model, dat is ontworpen rond de asymmetrie van risico.

Hoe bedoel je dat precies?

Nou, de top van het netwerk strijkt echt enorme winsten op via onzichtbare financiële systemen,

Havala-bankeren bijvoorbeeld.

Daarbij gaat geld informeel de grens over, zonder dat er ook maar een bank aan te pas komt.

Geen enkel spoor.

Precies.

En als dat bootje van 3 meter zinkt, dan verliest die baas boven aan misschien een paar duizenden

euro aan materiaal.

Dat is wisselgeld voor hen.

Exact.

Hij loopt fysiek geen enkel gevaar en blijft juridisch volledig buiten schot.

Het risico.

Nou ja, dat wordt voor de volgende procent gedragen door die 6 kinderen in de frisse kou.

Om even de analogie te maken voor de luisteraar, het is eigenlijk alsof je met een driewieler

geblinddoekt, de snelweg proberen over te steken, terwijl degene die de driewieler verkocht, veilig

via een webcam meekijkt vanuit een ander land.

Dat is een hele treffende vergelijking ja, het is pure zelfmoord, maar de smokkelaar

deed het niet.

Maar oké, als we dit model zo goed in kaart hebben, waarom rollen we die netwerken dan niet

gewoon op?

Ik bedoel, we hebben Europol, we hebben inlichtingen diensten, waarom blijft het dan toch

dweilen met de kraan open?

Ja, dat klinkt logisch, maar dat komt omdat dit juridische raamwerk waarin we onze diensten

moeten opereren, daar simpelweg niet op gebouwd is.

Ons systeem kan dit soort fluïde grensoverschrijdende spooknetwerken heel moeilijk aan.

Omdat het via te veel landen gaat?

Precies.

Zodra de politie in Frankrijk of hier in Nederland ingrijpt, pakken ze hooguit iemand uit de allerlaagste

treden van die piramiden op.

Dus de loopjongen?

Ja, de man die toevallig de jerrycan en benzine aanleverde.

Maar om te bewijzen dat het geld via een cryptowallet of zo'n ondergronds netwerk naar een

plaats in een ander continent is gegaan, dat vereist internationale rechtshulpverzoeken en

die procedures duren maanden zo niet jaren.

Je loopt altijd achter de feiten aan.

Altijd.

Die smokkelaars verschuilen zich eigenlijk supersuccesvol achter de traagheid van onze eigen

landgrenzen en onze rechtssystemen.

En dat brengt me bij wat er gebeurt nadat zo'n bootje is onderschept.

Want de kustwacht helpt de jongeren uit het water, wat natuurlijk fantastisch is.

Absoluut.

Dus ze leven, ze krijgen een warme deken, ze zijn fysiek veilig.

En op het nieuws denk je dan, redding geslaagd, probleem opgelost, we kunnen weer rustig

slapen.

Ja, en dat is zeg maar de grote illusie van zo'n snelle nieuwsflits.

Kijk, de kustwacht heeft inderdaad geweldig gehandeld.

Maar die fysieke redding uit het water, dat duurt hooguit een paar uur.

Daarna begint het proces dat letterlijk jaren kan duren.

We stappen van een hele acute, snelle reddingsoperatie over in de trage, taaie, bureaucratische

realiteit van ons asielsysteem.

Zeker voor deze groep, de alleenreizende minderjarige, is dat proces nog exponentieel veel

ingewikkelder.

Maar hoe zo dan?

Ik bedoel, asiel aanvragen is toch in de basis gewoon een procedur doorlopen, je vertelt

wie je bent, waar je vandaan komt en dan gaat de molen draaien.

Is het wel zo simpel?

Nee, denk even aan de juridische complicaties.

Als een land een alleenreizende minderjarige opvangt, treedt er echt direct een gigantisch complex web van

kinderrecht in werking.

Oké.

Om te beginnen de eerste vraag: zijn ze wel echt alleenreizende minderjarige?

Omdat ze geen paspoort hebben natuurlijk.

Precies.

En zonder paspoort is dat enorm lastig vast te stellen.

Er moeten dan medische botscans voor gemaakt worden om die leeftijd in te schatten.

Dat roept op zichzelf al weer een heleboel ethische en medische discussies op in de politiek.

Dat is allemaal een hoor-en-zie-gedoe.

Ja, en ten tweede zit je met de voogdij.

De staat moet letterlijk per direct de verantwoordelijkheid overnemen van de ouders, want ja, die zijn

nog niet.

Nou logisch.

Dus er moeten speciale jeugdzorgwerkers worden ingevlogen.

Er moeten tolken geregeld worden, trauma-experts moeten worden geraadpleegd.

Dus we hebben het hier niet zomaar even over een formuliertje invullen bij de IND, de Immigratie

en Naturalisatiedienst.

Zeker niet, nee.

Je hebt hier te maken met een keihode botsing van twee gigantische systemen.

Aan de ene kant het vreemdelingen recht, wat vooral draaien om grensbewaakking, papieren en

identiteit.

En aan de andere kant.

Het jeugdrecht.

En dat draait puur om de absoluut de bescherming van een kwetsbaar kind.

En terwijl die instanties maandenlang met elkaar corresponderen, diken door chees op bouwen en

hoorzittingen plannen, zitten die jongeren vast.

Ja, die zitten in een tergend lange onzekerheid over de toekomst.

De acute levensdreiging is wel weg, gelukkig, maar de psychologische tol van die bureaucratie

is echt immens.

Echt gedurende dat hele proces, nou ja, dat smokkelnetwerk dat hen in die penarie bracht, dat draait

gewoon vrolijk door.

Dat is toch ongekend frustrerend.

De daders verstoppen zich in het heden, veilig achter landsgrenzen en juridische mazen om echt

elke vorm van verantwoordelijkheid te ontlopen, terwijl de instanties die wel de verantwoordelijkheid

nemen, eigenlijk verzuipen in hun eigen regels.

Dat is de wrange realiteit.

Maar dit is wel fascinerend, want wat gebeurt er als we die dynamiek nou eens omdraaien?

Wat gebeurt er als de gene die de verantwoordelijkheid ontloopt, niet een vage criminele smokkelar in het

buitenland is, maar de staat zelf?

Ja, dat is een interessante wending.

En dan hebben we het niet over misdaden van vandaag, maar misdaden van eeuwen geleden.

Precies, dat is inderdaad de perfecte spiegel voor het hele vraagstuk, want we hebben het nu

over instituties die vandaag de dag enorm worstelen met het erkennen van en verantwoording afleggen voor

massale uitbuiting in het verleden.

We hebben het over het slavernij verleden.

Specifiek het slavernijverleden, ja.

Want kijk naar wat er gebeurde met Koning Charles van het Vrenegd Koningrijk.

Eind 2023 bezocht hij Kenia, en dat was echt een historisch moment, volspanning.

De hele wereld keek mee.

Absoluut.

Hij sprak daarover de slavernij en noemde het een exiteer beschamend hoofdstuk, maar het

woord sorry viel dus niet.

Nee, dat was geen explizit-excuse.

En de verwachting is nu ook dat tijdens zijn komende reis naar Suriname in 2025 precies het

zelfde gaat gebeuren.

En dan denk ik echt, kom op, je bent de Koning.

Je hebt absoluut een megafoon in handen.

Als je het een beschamend hoofdstuk vind, waarom spreekt je dat dan niet gewoon uit met het

woord excuse?

Waarom al die ingewikkelde woordspelletjes?

Ja, ik snap die frustratie, maar dat komt omdat woorden op dat niveau geen uitingen zijn

van persoonlijke emotie of beleefdheid, het gaat om kei, harde, internationale staat aansplaaklijkijkt.

We moeten hier echt kijken naar het grote verschil tussen moralespeit en juridische schuld.

Klinkt dat logisch?

Kijk, Koning Charles is niet zomaar een bekende Brit.

Hij is het staatshoofd.

Hij vertegenwoordigt in juridische zin de kroon, en die kroon van nu is volkenrechtelijk gezien

exact dezelfde juridische entiteit als de kroon die honderden jaren geleden patenten uitgaf

aan bedrijven zoals de Royal African Company, bedrijven die miljoenen mensen tot slaafmaakten.

Wacht even, dus als hij zegt, wij bieden ons excuse's aan, dan is dat niet gewoon beleefdheid,

maar eigenlijk een formele juridische erkenning is?

Precies.

Als het staatshoft namens de staat vormelexcuse's aan bied voor historische wandaden, dan kan dat door

internationale tribunalen, zoals het internationaal gerechtsof in Den Haag worden geïnterpreterd

als een officiële erkenning van schuld, en in het internationaal recht geldt gewoon, wie

schuld erkend creëert een basis voor herstelbetalingen?

En dan gaat het niet over een paar miljoen?

Nee, dan hebben we het niet over een of ander symbolisch fondsje.

Dan gaat het over gigantische, mogelijk miljarden verslindende claims vanuit voormalige koloniën

of van nazaten van tot slaafgemaakten.

Maar hij is de koning, hij gaat toch niet over de schadkist, de Britse premierien en regering

die beheren toch het geld.

Dus stel dat Charles het moreel gezien wel gewoon wil doen, wordt hij dan teruggefloten?

Ja, absoluut.

Een constitutioneel monarch zoals Charles handelt echt uitsluitend op advies van zo'n regering.

En de Britse regering heeft op dit moment heel duidelijk besloten dat ze de deur naar

herstelbetalingen juridisch gesloten willen houden.

Dus hij krijgt gewoon een briefje mee?

Ja, en krijgt een tekst voorgeschoten die echt met chirurgische preciesie is opgesteld door

staatsrechtgeleerden.

Het uiten van deep regret of spreken over een beschamend hoofdstuk is juridisch gezien veilig.

Omdat het wel de pijn erkent, maar niet de portemonnee strekt.

Precies, het er kent de pijn en de gedeelde geschiedenis wat typologiek super belangrijk is, maar

en neemt er geen formele juridische verantwoordelijkheid mee op zich.

Het kringt eigenlijk heel koud en bereikend en zeker als je het dan contrasteert met Nederland,

want in de zomer van 2023 stonden we met z'n allen op keticoity in Amsterdam en daarboot

de Nederlandse regering bij monden van de premier en laten er ook nog bekachtig door onze

eigen koning wel voor meer en onderbouwde excuses aan.

Waarom durft Nederland dat wel, waren wij dan niet bang voor diezelfde miljardenclaims?

Ja, dat is een hele interessante vergelijking om te maken.

Nederland durft dat omdat de regering die excuses jarenlang, maar dan ook echt jarenlang

minutieus heeft voorbereid, juist om dat juridische mijnenveld te neutraliseren.

Hoe hebben ze dat dan gedaan?

Nou, in de aanloop naar de Nederlandse excuses zijn er echt talloze juridische adviezen ingewonnen.

En de strategie was om de excuses heel specifiek te presenteren als een morele verplichting,

een politiek gebaar naar de nazaten in het hier en nu, maar zonder daarmee de juridische

aansprakelijkheid voor individuele compensatie te erkennen.

Dus ze zeiden eigenlijk heel platgezegd, we erkennen de schuld van de toenmalige staat,

maar de huidige generatie nazaten heeft geen juridisch opeisbaar recht op een individuele schade

exact.

En dat is ook de reden waarom Nederland toen een fonds van 200 miljoen euro oprichtte voor bewustwording

en voor maatschappelijke initiatieven.

Ze meden de term herstelbetalingen of reparations in het Engels echt heel erg zorgvuldig,

want die woorden creëren gewoon een volstrekt andere juridische realiteit.

En het Verenigd Koninkrijk durft die grens nog niet over te steken?

Nee, het Britse Rijk was natuurlijk ook nog vele malen groter dan het Nederlandse.

En de Portugese claims zijn daar geopolitiek gezien gewoon nog complexer.

Daardoor heerst daarin de politiek veel meer koudwatervrees om uberhaupt de eerste stap te zetten.

Dit raakt eigenlijk precies aan een opmerking die toen der tijd rondging over dit debat.

Iemand versprak zich op televisie en zei in plaats van de bekende uitdrukking 'beter laat

dan nooit', zei diegene ineens 'beter laat dan boos'.

Oh, grappig.

Ja, en ik vind dat stiekem eigenlijk heel briljant, want het vat de twee kanten in deze hele discussie

perfect samen.

Kijk, aan de ene kant heb je mensen die zeggen die halve stap van Charles is gewoon een

belediging.

Je geeft toe dat het beschamend is, maar je weigert vervolgens om de structurele schade te herstellen.

Maar aan de andere kant is zo'n halve stap niet gewoon essentieel als startpunt.

En dat is dus echt de kern van die hele diplomatieke worsteling.

Voor het instituut van de Britse monarchie, dat toch van oudsher enorm leunt op traditie, trots

en hun imperiale geschiedenis, daarvoor is het uitspreken van het woord beschamend, al een

een seismische verschuiving te noemen.

Het verandert wel het verhaal.

Zeker, het verandert het officiële narratief.

Het argument voor deze aanpak is dan ook: je kunt simpelweg niet bouwen aan een gemeenschappelijke

toekomst als de staat niet op zijn minst toegeeft dat het fundament deels verrot is.

Zonder die eerste woorden is er ineens een startpunt voor een dialoog.

Maar toch, hè?

Voor de mensen aan de andere kant voelt het alsof de staat weer wegsmelt, net zoals die mensen

smokkelaars van toen.

Ja.

De toenmalige daders, de plantage eigenaren, de slavenhandelaren, die zijn al lang overleden.

Sterker nog.

Na de afschaffing van de slavernij kregen juist die eigenaren financiële compensatie voor

hun

Verliezen aan eigendom.

Dat is inderdaad het historische pijnpunt.

Terwijl de tot slaaf gemaakten met compleet lege handen stonden.

Die pijn, die economische achterstand, die zit echt vast in generaties.

En als je dan als staat van nu zegt, hoezeer we het ook heel erg vinden, maar we trekken niet de portemonnee

dan.

Praatjes vullen toch letterlijk gaatjes.

En dat perspectief is dan ook volkomen rationeel.

Als jij in het hier en nu dagelijks de structurele naweeën van dat verleden voelt, of dat nou

in de vorm is van economische ongelijkheid of institutioneel racisme, dan loopt je dat in

het daar niet op met een mooie speech.

Nee, daar koop je niks voor.

Precies.

Vanuit dat standpunt is een roep om daadwerkelijke overdracht van middelen, dus echt de herstelbetalingen,

de enige manier om een excuus echt betekenis te geven, anders blijft het gewoon symbolpolitiek

of...

een hele berekenende manier om wel de eer te halen van het reflecteren, maar niet de last te

dragen van het herstellen.

Het is werkelijk bizar hoe deze twee gebeurtenissen die op het eerste gezicht echt mijlen

ver uit elkaar lijken te liggen, elkaar zo sterk spiegelen, of je nu kijkt naar een acuut

lokaal incident met zes kinderen in een piepklein bootje op de Noordzee, of naar gigantisch mondiaal,

diplomatiek debat over de gruwelen van eeuwen geleden, het patroon is gewoon identiek.

En dat patroon is eigenlijk: de eerste goed zichtbare handeling is slechts de vonk.

De redding door de Kustwacht uit de ijskoude zee redt levens, dat is absoluut waar, een heel

belangrijk...

100 procent.

En de speech van koning Charles in Kenia doorbreekt een gigantisch historisch taboe, maar in beide

gevallen zijn dat slechts de katalysatoren voor hele onzichtbare, slopende marathons die

daarna pas beginnen.

Precies.

De redding op zee gaat direct over in een loodzwaar, bureaucratisch moeras van asielrecht, leeftijdsbepalingen

jeugdzorg, terwijl de echte daders, ondertussen met het geld verdwenen, er een veilig

op de bank zitten.

Ja.

En de toespraak van de vorst leidde direct tot een explosief juridisch steekspel over staatsaansprakelijkheid

en financiële claims, omdat de echte daders van het verleden inmiddels niet meer leven.

En dat inzicht, dat is echt cruciaal voor hoe wij dagelijks informatie tot ons nemen.

We leven in een maatschappij waarin complexe problemen heel vaak worden gereduceerd tot een

enkele, hapklare nieuwsfeit is.

Een pushmelding op je telefoon.

Precies.

Maar gerechtigheid, of het nemen van structurele verantwoordelijkheid, is gewoon nooit een momentopname.

Het is een pijnlijk traag en geladen proces.

Een proces waarbij het recht, de politiek, geld en moraliteit constant een onverbiddelijk

gevecht met elkaar aangaan.

En dat, lieve luisteraar, is exact de reden waarom ik deze analyse vandaag met je wil

te delen, zodat je de volgende keer dat je even snel door je nieuwsfeed scrolt en een kop

leest als 'migrantenrecht' of 'staatshoofd erkent verleden'.

Dat je dan niet stopt bij de opluchting van dat specifiek moment.

Wees kritisch.

Ja, we hopen dat dit gesprek je triggert om altijd net even die stap verder te denken.

Dat je de vraag durft te stellen: oké, dit is de acute actie, dit is het plaatje.

Maar hoe ziet de structurele oplossing er eigenlijk uit?

Wie draagt hier diep achter de schermen de echte risico's?

En wie probeert er via juridische trucjes, of via landsgrenzen, stiekem aan zijn verantwoordelijkheid

ontkomen?

En als we dan toch over het dragen van die verantwoordelijkheid hebben, wil ik dit debat

eigenlijk graag afsluiten met de gedachte die de absolute kern raakt van de systemen

die we zojuist hebben ontleed.

Een gedachte voor de luisteraar om zelf nog even verder uit te pluizen.

Graag.

We hebben vandaag gezien dat de initiële aanstichters van ellende in de praktijk vaak onschendbaar

blijken te zijn.

De mensensmokkelaar van vandaag zit ruimschoots buiten het bereik van onze wet, heel veilig

achter zijn hawala netwerk.

En de slavenhouder van gisteren is door de tijd zelf aan ons bereik onttrokken.

Maar als de echte dader verdwenen is, verschuift de morele plicht om die schade te herstellen

dan, als een soort onvermijdelijke erfenis, automatisch naar de maatschappij en de instituties

van nu.

Dat is een zware vraag.

En dan de nog veel complexere vraag die dan opdoemt.

Hoe meet je in vredesnaam de prijs van dat herstel?

Hoe vertaal je menselijk trauma en eeuwenoude ontwrichting naar een besluit van de Immigratie

en Naturalisatiedienst, of naar een diplomatieke tekst met of zonder het woord sorry.

Nou, dat is er een die nog wel even nadreunt.

Het dwingt je echt om te kijken naar de onzichtbare lijnen die onze samenleving bij elkaar

houden of juist verdelen.

Een flinke denkoefening voor tijdens die volgende wandeling met die goedkope koffie, zou

ook zeggen.

Ontzettend bedankt dat je de tijd nam om samen met ons zo diep in deze materie te duiken.

Blijf de krantenkoppen bevragen, blijf graven naar het hoe en waarom achter het nieuws.

En we zien je heel graag terug bij een volgende, grondige analyse.