Staal, Stoplichten en de Toekomst van Tata

Stel je voor: je woont in IJmuiden.

Elke ochtend ruik je de lucht van de staalfabriek.

En vandaag hoor je: het besluit over de toekomst van die fabriek is een half jaar uitgesteld.

Dat raakt jou.

Pieter: Een half jaar uitstel?

Hm-hm.

In mijn tijd, 1850, zou een koopman dat een laffe zet noemen.

Maar vertel, Tim, wat is er precies gebeurd in dat bericht van de NOS?

Tim: Tata Steel en het kabinet praten over verduurzaming.

Dat betekent: schoner en groener maken.

Ze hebben een intentieverklaring getekend.

Dat is een papier waarop staat: we willen dit gaan doen.

Maar de deadline was 30 september.

Pieter: Een intentieverklaring.

Dat klinkt als een handelsbelofte zonder handtekening van de notaris.

In mijn tijd zeiden we: een man een man, een woord een woord.

Maar goed, die deadline is dus verschoven?

Tim: Ja, naar 1 maart volgend jaar.

Dus een half jaar extra.

En dat is belangrijk, want Tata is de grootste uitstoter van broeikasgassen van Nederland.

Uitstoot, dat is vieze lucht die ergens uit komt.

Snap je?

Pieter: Vieze lucht.

In 1850 hadden we de fabrieken aan de Zaan.

De lucht was zwart van de rook.

Mensen werden ziek.

Wij noemden dat de prijs van vooruitgang.

Maar nu noemen jullie het broeikasgassen?

Tim: Precies.

Broeikasgassen zorgen ervoor dat de aarde te warm wordt.

En Tata wil de uitstoot met 40 procent verminderen.

Dat is bijna de helft.

Het plan: de helft van de hoogovens dicht en vervangen door een proces met gas en waterstof.

Pieter: Waterstof?

Dat is toch dat spul waarmee ze in mijn tijd luchtballonnen vulden?

En dat ontplofte?

En dat moet nu staal maken?

De wereld is wonderlijk geworden, mijn goede heer.

Tim: Ja, waterstof is nu een schone brandstof.

Maar er zijn problemen.

De omgevingsdienst van Noord-Holland wil de vergunning intrekken van de kooksgasfabrieken.

Een vergunning is een officieel papiertje om iets te mogen doen.

Pieter: Dus die fabrieken stoten meer gevaarlijke stoffen uit dan is toegestaan?

Dat is in mijn tijd een reden om de gildenmeester voor het gerecht te slepen.

En wat zegt justitie nu?

Tim: Het Openbaar Ministerie besloot in juli om Tata Steel strafrechtelijk te vervolgen.

Dat betekent: naar de rechter sturen omdat je iets strafbaars deed.

Volgens justitie stoot het bedrijf opzettelijk gevaarlijke stoffen uit voor omwonenden.

Pieter: Omwonenden.

Dat zijn mensen die in de buurt wonen.

In mijn tijd woonden de arbeiders naast de fabriek.

Ze kregen longziekten.

Dat was toen normaal.

Maar nu is dat blijkbaar een misdaad?

Tim: Ja, dat is een grote verandering.

En de minister, Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei, zegt: we hebben de keuze goed overwogen.

Maar de rechtszaak loopt en daar kunnen we niet op vooruitlopen.

Pieter: Wat betekent dat, niet op vooruitlopen?

In 1850 zou een koopman zeggen: we wachten de rechter af.

Maar ondertussen gaat de handel door.

Is dat hier ook zo?

Tim: Ja.

De onderhandelingen gaan verder.

De minister zegt: er komt alleen een handtekening als het vertrouwen er is.

Tata moet laten zien dat er voldoende stappen worden gezet om de gezondheid van omwonenden te verbeteren.

En er moeten harde afspraken komen over CO2-reductie.

Pieter: Harde afspraken.

Dat klinkt als een contract met een boeteclausule.

In mijn tijd zouden we zeggen: zet het op papier, met een zegel erop.

Maar wat betekent dat voor de mensen die er werken?

Tim: Tata is de grootste werkgever in de regio-IJmuiden.

Ongeveer 9000 mensen werken bij Tata.

En bij de toeleveringsbedrijven nog eens 20.000.

Dat zijn bedrijven die van Tata afhankelijk zijn.

Dus als Tata stopt, verliezen veel mensen hun baan.

Pieter: 29.000 mensen!

Dat is een hele stad in mijn tijd.

In 1850 zou een burgemeester zeggen: zonder die fabriek valt de hele gemeenschap om.

En toch moet de lucht schoon.

Een moeilijke keuze.

Tim: Zeker.

En de topman van Tata, Hans van den Berg, benadrukte dat ook.

Hij zei: het gaat om de 9000 mensen die bij Tata werken.

Maar ook om de regio IJmond en de mensen die bezorgd zijn en graag perspectief willen.

Pieter: Perspectief.

Dat is een mooi woord.

Het betekent: hoop voor de toekomst.

In 1850 hadden we dat ook nodig.

Maar nu heb ik een vraag voor jou, Tim.

Jij komt uit 2250.

Hoe kijken jullie terug op dit soort keuzes?

Tim: In 2250 hebben we geen staalfabrieken meer zoals deze.

We bouwen met levende materialen en printen metalen in de ruimte.

Maar we hebben wel geleerd van deze tijd.

Jullie worstelen met de erfenis van de industriële revolutie.

Pieter: Printen in de ruimte?

Mijn goede heer, u maakt een grap.

Maar goed, laten we één ding niet vergeten: de mensen in IJmuiden.

Zij willen schone lucht én werk.

Dat is de kern.

Tim: En dat brengt me bij het leerpunt van vandaag.

Het woord is: uitstellen.

Dat betekent: iets later doen dan gepland.

Simpele zin: Ik stel de vergadering uit.

Betere zin: Het kabinet stelt het besluit over Tata Steel een half jaar uit.

Pieter: Uitstellen.

Dus niet afstellen, maar uit-stel-len.

Met een lange ij.

In mijn tijd zeiden we: uitstellen is afstellen.

Maar dat is niet waar.

Uitstellen betekent gewoon: wachten.

En dat kan slim zijn, of laf.

Tim: Precies.

En nu wil ik jou iets vragen, luisteraar.

Wat vind jij?

Moet Tata eerst schoner worden, of moeten we eerst zeker weten dat de banen blijven?

Denk erover na.

En praat verder op nieuwsdoordetijd.com.

Tim: Luisteraar, we hebben het net gehad over uitstellen.

Maar er is meer.

Tata Steel is de grootste vervuiler van Nederland.

En het kabinet wil dat het bedrijf schoner wordt.

Maar dat kost tijd en geld.

En nu is er een nieuwe deadline: maart volgend jaar.

Dus nog een half jaar wachten.

Wat betekent dat voor de mensen in IJmuiden?

En voor jou?

Pieter: Mijn goede heer, in mijn tijd hadden we ook van die grote fabrieken.

De scheepswerven van Amsterdam.

De textielfabrieken in Twente.

Die brachten werk, maar ook vieze lucht.

En de regering?

Die keek vaak de andere kant op.

Want werk is belangrijk.

Maar gezondheid is dat ook.

Dus ik begrijp die worsteling.

Maar zeg mij, Tim: is uitstellen altijd slecht?

Tim: Nee, Pieter.

Uitstellen kan ook verstandig zijn.

Stel je voor: je wilt een huis verbouwen.

Je hebt een plan, maar je ontdekt dat de fundering niet goed is.

Dan stel je de verbouwing uit.

Je lost eerst dat probleem op.

Zo is het ook met Tata.

Er zijn problemen met vergunningen en rechtszaken.

Als je nu tekent, kan het later misgaan.

Dus uitstellen kan slim zijn.

Maar het kan ook betekenen dat je geen besluit durft te nemen.

Pieter: Hm-hm.

Dat is een scherpe vergelijking.

Ik zie het voor me: een koopman die een schip wil laten bouwen, maar wacht tot het hout goed is.

Maar ondertussen blijft de oude boot lekken.

En de bemanning wordt ziek.

Dus uitstellen heeft een prijs.

De mensen in IJmuiden leven nu met vieze lucht.

Ze willen schone lucht en werk.

Dat is de kern.

Tim: Precies.

En daar komt nog bij: het Openbaar Ministerie vervolgt Tata Steel.

Dat betekent dat het bedrijf naar de rechter moet.

Omdat het te veel gevaarlijke stoffen uitstoot.

Dat is een zware zaak.

De minister zegt: we kunnen niet vooruitlopen op de rechtszaak.

Dus we wachten.

Maar ondertussen moeten de mensen daar wel ademen.

Pieter: Vervolging.

Dat is een zwaar woord.

In 1850 hadden we dat ook.

Als een molenaar te veel stof in de lucht blies, kon hij voor de rechter komen.

Maar meestal gebeurde dat niet.

De gilden beschermden hun leden.

Nu is er meer wet.

Maar de vraag blijft: wie beschermt de gewone man?

De rechter?

De minister?

Of de fabriek zelf?

Tim: Goede vraag.

En dat brengt me bij een ander belangrijk woord: verduurzamen.

Dat betekent: ervoor zorgen dat iets minder slecht is voor de natuur.

Bijvoorbeeld: minder CO2 uitstoten.

Tata wil de uitstoot met 40 procent verminderen.

Dat is veel.

Maar het kan alleen als de helft van de hoogovens dichtgaat en er een nieuw proces komt met gas en waterstof.

Dat is een grote operatie.

Pieter: Verduurzamen.

Een nieuw woord voor mij.

Maar ik snap het.

Het is zoals een boer die zijn land niet meer uitput, maar vruchtbaar houdt voor zijn kinderen.

Maar die boer moet wel geld hebben om te investeren.

En de overheid moet helpen.

Anders lukt het niet.

Zeg, Tim: is dat in 2250 nog nodig?

Verduurzamen?

Tim: In 2250 hebben we geen vervuilende industrie meer.

We gebruiken energie uit de zon en de ruimte.

Maar we hebben wel geleerd van deze tijd.

Jullie worstelen met de erfenis van de industriële revolutie.

Wij kijken terug en denken: waarom duurde het zo lang?

Maar ja, wij hebben makkelijk praten.

Wij leven niet met die oude fabrieken.

Pieter: Dat is eerlijk.

Maar ik wil nog iets zeggen over dat uitstellen.

Het kabinet zegt: we stellen het besluit uit tot maart.

Maar er is ook een intentieverklaring.

Dat is een soort belofte.

Daarin staat: na 30 september gelden de afspraken niet meer.

Nu schuiven ze die datum op.

Is dat niet gewoon een belofte breken?

Tim: Nou, niet per se.

Een intentieverklaring is geen contract.

Het is een afspraak om samen te werken.

Als omstandigheden veranderen, kun je die afspraak aanpassen.

Maar je moet wel eerlijk blijven.

De minister zegt: we zetten alleen een handtekening als er vertrouwen is.

En dat vertrouwen moet Tata verdienen.

Door stappen te zetten voor de gezondheid van omwonenden en harde afspraken over CO2.

Pieter: Vertrouwen.

Dat is een groot woord.

In de handel zeggen we: vertrouwen komt te voet en gaat te paard.

Dat betekent: je moet er lang aan werken, maar het is snel weg.

Tata heeft vertrouwen verloren door te veel uitstoot.

Nu moeten ze het terugwinnen.

Dat kost tijd.

En dat is misschien wel de echte reden voor het uitstel.

Tim: Mooi gezegd, Pieter.

En dat brengt me bij het leerpunt van vandaag.

We hebben het woord uitstellen al genoemd.

Maar er is een patroon: een besluit uitstellen.

Of: de vergadering uitstellen.

Of: het vertrek uitstellen.

Het werkwoord uitstellen krijgt vaak een lijdend voorwerp: iets uitstellen.

Dus niet: ik stel uit de vergadering.

Maar: ik stel de vergadering uit.

Pieter: Dus: ik stel de vergadering uit.

En: het kabinet stelt het besluit uit.

Dat is duidelijk.

In mijn tijd zeiden we: ik verschuif de vergadering.

Maar uitstellen is precies hetzelfde.

Alleen klinkt het formeler.

En het heeft een beetje een negatieve klank, alsof je iets niet durft.

Maar dat hoeft niet.

Uitstellen kan ook wijs zijn.

Tim: Precies.

En nu wil ik nog één ding zeggen over de cijfers.

Bij Tata werken 9000 mensen.

En bij toeleveringsbedrijven nog eens 20.000.

Dat zijn bijna 30.000 banen.

Als Tata stopt of krimpt, raken die mensen hun werk kwijt.

Dat is enorm.

In 1850 zou dat een hele stad hebben geruïneerd.

Nu hebben we sociale vangnetten, maar het blijft zwaar.

Pieter: Ja, dat raakt me. 30.000 mensen.

Dat zijn geen nummers, dat zijn gezinnen.

Vaders, moeders, kinderen.

In mijn tijd zou de kerk dan bijspringen.

Nu doet de overheid dat.

Maar de vraag blijft: hoe vind je de balans tussen werk en gezondheid?

Ik denk dat je niet moet kiezen.

Je moet allebei willen.

En dat kost geld en moed.

Tim: En dat is precies waarom dit nieuws belangrijk is voor jou, luisteraar.

Het gaat niet alleen over Tata Steel.

Het gaat over hoe we in Nederland omgaan met vervuiling, werk en vertrouwen.

En over de vraag: hoe lang mag je uitstellen?

Wanneer wordt wachten een excuus?

Dat mag jij bepalen.

Of in ieder geval: daar mag jij over nadenken.

Pieter: Mooi gezegd.

Ik zou nog willen toevoegen: in 1850 hadden we geen keus.

De fabriek was er, de rook was er.

Nu hebben we wel een keus.

We kunnen schoner produceren.

Maar het kost tijd.

En die tijd moeten we goed gebruiken.

Niet om te wachten, maar om te werken aan een oplossing.

Dat is mijn hoop.

Tim: En daar sluit ik me bij aan.

Laten we nog één keer het leerpunt herhalen.

Simpele zin: Ik stel de vergadering uit.

Betere zin: Het kabinet stelt het besluit over Tata Steel een half jaar uit.

Probeer het zelf eens.

Stel iets uit dat je eigenlijk moet doen.

Maar doe het niet te lang, want dan wordt het een gewoonte.

Pieter: En nu, luisteraar, willen we van jou horen.

Wat vind jij?

Moet Tata eerst schoner worden, of moeten we eerst zeker weten dat de banen blijven?

Of is er een middenweg?

Praat verder op nieuwsdoordetijd.com.

Daar kun je je mening geven en meepraten.

Tot de volgende keer.